TGA หรือ Transient Global Amnesia คือ โรคหลงลืมชั่วคราว เป็นโรคที่ทำให้เกิดการสูญเสียความทรงจำอย่างเฉียบพลัน โดยความจำที่สูญเสียนั้นเป็นความจำเกี่ยวกับเวลา สถานที่ และรายละเอียดของเหตุการณ์ที่ได้เกิดขึ้น ซึ่งเรียกว่าความทรงจำแบบเหตุการณ์(episodic memory) ขณะเกิดอาการนั้นผู้ป่วยมักจะมีลักษณะกังวล รู้สึกงงว่าเกิดอะไรขึ้นและมักมีอาการถามซ้ำๆ ว่าเกิดเหตุการณ์นี้ได้อย่างไร เกิดขึ้นเมื่อไหร่ มาที่นี่ได้อย่างไร แต่ผู้ป่วยจะยังรู้สึกตัวดี ช่วยเหลือตัวเองได้และความจำชนิดอื่นๆ ยังปกติ โดยการสูญเสียความจำจากโรคนี้จะเป็นอาการชั่วคราว ซึ่งมักจะหายเองได้ภายใน 24 ชั่วโมง โดยความจำที่เสียไปจะค่อยๆ คืนกลับมา โรค TGA ในปัจจุบันยังไม่ทราบสาเหตุ แต่พบว่าผู้ที่เป็นโรคมักมีปัจจัยเสี่ยงบางอย่าง เช่น อายุระหว่าง 50-80 ปี เป็นโรคไมเกรน เป็นโรคหัวใจ ออกกำลังกายอย่างหนัก มีความเครียดรุนแรง อาบน้ำที่ร้อนหรือเย็นจัดมีอาการปวด (pain) หรือการมีเพศสัมพันธ์ อย่างไรก็ตาม อาการของโรค TGA นี้ ต้องได้รับการตรวจจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ เนื่องจากโรคนี้มีอาการคล้ายๆ โรคอื่นๆ ที่มีอันตรายได้ เช่น โดยเฉพาะอย่างยิ่งโรคหลอดเลือดสมองตีบชั่วคราว (Transient Ischemic Attack, TIA) โรคลมชัก โรคไมเกรน การได้รับอุบัติเหตุที่ศีรษะ หรือโรคทางจิตเวช ซึ่งโรคต่างๆ ต้องได้รับการวินิจฉัย การรักษาที่แตกต่างกันไป และอาจไม่หายเอง หรือจะเป็นมากยิ่งขึ้น โดยเฉพาะ TIA อาจถือว่าเป็นการเตือนภัยอันใหญ่ที่อาจตามมา ดังนั้น หากเกิดอาการหลงลืมอย่างเฉียบพลัน ควรรีบไปพบแพทย์เพื่อการตรวจวินิจฉัยโรคและการรักษาที่ถูกต้อง

โรค TGA มักไม่เป็นอีก และถือว่าเป็นโรคที่ปลอดภัยที่สุดแล้วในกลุ่มโรคที่มีอาการคล้ายคลึงกัน โดยเฉพาะโรค TIA หรือโรคหลอดเลือดสมองตีบและอุดตันชั่วคราว การวินิจฉัยโรคนี้อยู่ที่ประวัติเป็นหลัก การตรวจร่างกาย ซึ่งต้องไม่มีอาการแสดงของอัมพฤกษ์ อัมพาต เช่นไม่มีแขนขาอ่อนแรง การสูญเสียการใช้งานของกล้ามเนื้อ พูดง่ายๆ ตรวจร่างกายไม่พบอะไร ส่วนการยืนยันมักพบความผิดปกติจากการทำ MRI สมอง ซึ่งอาจเห็นจุดขาวๆ ใน hippocampus ชั่วคราว 24-72 ชม.หลังมีอาการ ไม่มีการรักษาที่เฉพาะเจาะจง ยกเว้นการให้กำลังใจผู้ป่วยว่าโรคนี้จะหายเอง

โรคสำคัญที่ต้องแยกแยะ TGA คือ โรค TIA ซึ่งเป็นภาวะที่เกิดขึ้นชั่วคราวเหมือนกัน แต่สาเหตุ ความหมาย และความสำคัญทางคลินิกต่างกันมาก เพราะ TIA เป็นภาวะสมองขาดเลือดชั่วคราว ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนโรคหลอดเลือดสมอง (stroke warning) ผู้ที่เป็นโรค TIA ที่หาย “เป็นปกติ” ถือว่าโชคดีมาก แต่หลังจากเป็น ต้องรีบไปปรึกษาแพทย์เพื่อการวินิจฉัย รักษาที่เหมาะสม บางคนไม่เริ่มที่ TIA แต่เป็นอัมพฤกษ์ อัมพาต หรือ stroke เลย ฉะนั้นเมื่อ “เทวดา” เตือนเราแล้ว เราต้องรีบจัดการป้องกันรักษา ไม่ให้เกิดอัมพฤกษ์ อัมพาตตามมา

อาการหลักของ TIA คือ มีอาการทางระบบประสาทเฉพาะที่ความจำอาจเสียหรือไม่เสียก็ได้ อาจมีอาการขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด พูดไม่ได้ ชาครึ่งซีก มองไม่เห็นครึ่งซีก ถามซ้ำๆ อาจสับสน

ส่วน TGA มีอาการความจำระยะสั้นหายไป ความจำเสียชัดเจน คือ จำเหตุการณ์ใหม่ไม่ได้ ไม่มีอาการแขนขาอ่อนแรง ไม่มีชาครึ่งซีก ไม่มีอาการพูดไม่ชัด ไม่มีอาการพูดไม่ได้ ไม่มีอาการมองเห็นครึ่งซีก การถามซ้ำๆ เด่นมาก และรู้ตัวดี

ใน TGA จะจำเหตุการณ์ใหม่ไม่ได้ (anterograde amnesia) ความจำเก่า บุคลิก ภาษา การเคลื่อนไหว ปกติ

ส่วน TIA ความจำเสียไม่ใช่อาการหลัก มักมีอาการเฉพาะที่ เช่น แขนขาอ่อนแรง พูดผิดปกติ หรือมองไม่เห็นด้านใดด้านหนึ่ง ระยะเวลาที่เป็นมักน้อยกว่า 1 ชม. หรือไม่เกิน 24 ชม. แล้วจะฟื้นกลับเป็นปกติ แต่มีโอกาสเกิดซ้ำสูง ส่วน TGA มันเป็น 2-12 ชม. ไม่เกิน 24 ชม. แล้วจะกลับมาเป็นปกติทั้งหมด โดยโอกาสเกิดซ้ำต่ำมาก

สาเหตุของ TIA เกิดจากลิ่มเลือดอุดตันชั่วคราว จากหลอดเลือดตีบ (atherosclerosis) หัวใจเต้นไม่สม่ำเสมอแบบ atrial fibrillation ความดันโลหิต เบาหวาน ไขมันสูง ฯลฯ

สาเหตุของ TGA ยังไม่ชัดเจน สัมพันธ์กับความเครียด ออกแรงมาก กลั้นหายใจ เบ่ง (Valsalva) แช่น้ำเย็น หรือร้อน โรคไมเกรน

TIA เป็นภาวะฉุกเฉิน มีความเสี่ยงสูงต่อการเกิดอัมพาตใน 48 ชม.แรก ต้องประเมินและให้ยาป้องกัน stroke ส่วน TGA เป็นภาวะที่ไม่มีอันตราย (benign) ไม่เพิ่มความเสี่ยงต่อการเป็นอัมพาต ควรให้กำลังใจ (reassurance)

การตรวจเพิ่มเติมโดย MRI สมอง อาจพบเนื้อตาย (infarct) เล็กๆ ใน TIA ส่วนใน TGA มีความปกติหรือพบจุดขาวๆ เล็กๆ ใน hippocampus การตรวจอื่นๆ อาจทำ CT, ECG/Echo, carolid ในรายที่สงสัยโรค TIA ส่วนใน TGA ไม่จำเป็น

สรุปสั้นๆ คือ TIA มีอาการอ่อนแรง อาจพูดไม่ได้ ต้องระวัง โรคอัมพาต ส่วน TGA ลืมอย่างเดียว ถามซ้ำ แต่แข็งแรงดี เป็นโรคที่ไม่มีอันตราย

อย่างไรก็ตาม ถึงแม้คิดว่าเป็น TGA แต่ก็ยังต้องไปหาแพทย์เพื่อการซักประวัติ ตรวจร่างกาย ตรวจเพิ่มเติมเพื่อการวินิจฉัย รักษาที่ถูกต้อง

นพ.พินิจ กุลละวณิชย์