ได้พูดมาในตอนที่แล้วว่า คนที่ไม่มีวันพรุ่งนี้คือคนที่ไม่มีความหวัง และชีวิตที่ดำเนินไปอย่างไม่มีความหวังนั้น จะอ่อนแอลงและสูญสลายไปได้อย่างรวดเร็ว เพราะฉะนั้นต้องรู้จักวางแผนชีวิตในอนาคตตอนบั้นปลายให้ดี

เพราะสภาพจิตใจของผู้เกษียณอายุราชการนั้น เป็นสภาพจิตใจของผู้สูงอายุหรือคนแก่ ซึ่งนักจิตวิทยาให้คำอธิบายไว้อย่างน่าฟังว่าเป็นคนที่มีลักษณะดังนี้

1.ไม่ค่อยจะยอมรับอะไรได้ง่ายๆ ดื้อรั้น

2.กำลังใจและกำลังกายลดถอยลง

3.มักจะอวดเก่ง อวดดี

4.เป็นคนเจ้าระเบียบและเข้มงวดมากขึ้น

5.ถ้าเรื่องใดไม่สนใจก็ทิ้งเรื่องนั้นไปเฉยๆ

6.ถ้าเรื่องใดสะกิดใจ จะจำแม่นดีนัก

7.มีความต้องการให้เอาใจ ให้สนใจ

เมื่อทุกอย่างเป็นอย่างนี้ ผู้เกษียณอายุหรือกำลังจะเกษียณอายุจึงควรเตรียมเนื้อเตรียมตัวให้ดี อย่างน้อยประกอบด้วยสิ่งต่อไปนี้

1.สร้างความยอมรับสภาพที่เกิดขึ้น จากสภาวะหนึ่งไปสู่อีกสภาวะหนึ่ง โดยต้องคิดว่าหลังเกษียณอายุแล้วเป็นปีทองของชีวิต

2.วางแผนในการดำเนินชีวิตที่เหลืออยู่ให้เหมาะสม ทั้งในครอบครัวก็ดี ในกลุ่มหรือชมรมก็ดี รวมทั้งสิ่งที่จะเข้าไปร่วมทำในสังคม

3.วางแผนการเงินอันเป็นค่าใช้จ่าย

4.เตรียมสร้างกิจกรรมเพื่อทดแทนชั่วโมงที่หายไปจากการทำงานเมื่อก่อน ด้วยการหางานอดิเรกที่ตัวชอบมาทำ หรืองานในสังคมที่ตัวช่วยเหลือทำได้

5.รักษาและตรวจสภาพร่างกายตามระยะเวลา

6.วางแผนเรื่องการเจ็บป่วย เช่น แพทย์ประจำตัว หรือแพทย์ที่สามารถเรียกหาได้ในเวลาที่รวดเร็ว โรงพยาบาล สถานที่ติดต่อต่างๆทั้งที่อยู่และโทรศัพท์

นี่คือสิ่งที่ต้องเตรียมไว้ในตอนเกษียณอายุราชการ

โดยเฉพาะหากได้สำรวจตัวเองว่า สุขภาพอนามัยของตนทั้งร่างกายและจิตใจเป็นอย่างไรแล้ว จะช่วยได้มากในการดำรงชีวิตอยู่ต่อไปอย่างมีความสุข เพราะความเสื่อมถอยของร่างกายนั้นยิ่งมีอายุมากขึ้นเท่าไร หากไม่มีการพยุงหรือชะลอมันไว้ด้วยการออกกำลังกายให้สม่ำเสมอและพอเพียง ระวังเรื่องอาหารการกิน
การพักผ่อน การวางอารมณ์ และทำจิตใจให้สดใสสม่ำเสมอแล้ว ความเสื่อมของเซลล์ต่างๆในร่างกายจะยิ่งเป็นไปอย่างรวดเร็ว จะเหนื่อยง่ายความฉับไวของประสาทจะถดถอย ความจำจะตกต่ำ หูจะตึง และตาจะมืดมัวลง การเคลื่อนไหวจะช้าลง ระบบย่อยอาหารจะผิดปกติ อย่าไปซ้ำเติมมันด้วยอบายมุขทุกชนิด หรือปล่อยให้ความเครียด ความทุกข์ ความเศร้าหมอง เข้าไประคายเคือง ต้องใช้ชีวิตอย่างมีสติ และมีเมตตา

คนสูงอายุมีด้วยกัน 2 แบบ

1.แก่ชนิดมีโรคอยู่ด้วย บางคนเป็นพร้อมๆกันหลายโรค คนอายุมากหรือคนแก่แบบนี้แม้อายุจะยังไม่มากก็จะกลายเป็นคนหง่อมไปโดยปริยาย

2.แก่ชนิดที่ไม่มีโรคเลย คนแบบนี้แม้จะมีอายุมาก แต่จะยังคงว่องไว กระฉับกระเฉง กว่าคนที่มีอายุมากในวัยเดียวกัน

อาการของคนที่แก่มากๆนั้น สังเกตได้จาก

1.ชอบเล่าแต่เรื่องเก่าๆซ้ำซาก เรื่องใหม่ๆสมองไม่ค่อยจะรับเก็บไว้เหมือนเครื่องคอมพิวเตอร์เสีย แต่เรื่องเก่าเก็บไว้หมด ทั้งนี้เป็นเพราะเซลล์สมองเสื่อม

2.ลืมแม้กระทั่งรับประทานอาหารไปแล้ว ถ้าเป็นคนขี้น้อยใจและโมโหเก่ง ก็จะดุด่าลูกหลาน หาว่าไม่เอาใจใส่พ่อแม่

3.พูดคนเดียวหรือบ่นพึมพำอยู่คนเดียวมีสภาพคล้ายเด็กเข้าไปทุกที หัวเราะบ้าง ร้องไห้บ้าง ไปตามเรื่องตามราว

4.ไม่สนใจการแต่งกายหรือปกปิดร่างกายแม้กระทั่งการถ่ายอุจจาระ ปัสสาวะ โดยไม่รู้ตัวก็มี

ทั้งหมดนี้คือสภาพแห่งความเป็นจริงของชีวิต ซึ่งแต่ละคนไม่เหมือนกัน แก่หรือสูงอายุตามความแข็งแรงปราศจากโรคภัยก็มี แก่หรือสูงอายุโดยมีโรคภัย
ประจำตัวก็มี เป็นไปตามกรรมของแต่ละบุคคลซึ่งไม่มีใครรู้ล่วงหน้า ว่าชีวิตของตนจะอยู่ในสภาพอย่างไร หรือรู้ล่วงหน้าว่าเราจะตายจะเป็น ตายอย่างทรมานหรือไม่
ทรมาน ตายเมื่ออายุเท่าไรไม่มีใครบอกได้ ทั้งหมดขึ้นอยู่กับกุศลกรรม หรืออกุศลกรรม ของแต่ละคน

ทุกคนจึงต้องไม่ประมาทในชีวิตตน

ศาสนาพุทธสอนให้เชื่อเรื่องกรรม ทำกรรมดีก็ได้ดีทำกรรมชั่วก็ได้ชั่ว

กรรมชั่วนั้นคนชั่วทำได้ง่าย แต่คนดีทำยาก

และกรรมดีนั้นคนดีทำง่าย แต่คนชั่วทำยาก

บั้นปลายแห่งชีวิตที่เหลืออยู่นี้ ถ้านึกถึงเรื่องอย่างนี้ไว้บ้างแล้ว ย่อมได้ชื่อว่าไม่ประมาทในชีวิตของตน

ชีวิตหลังเกษียณจะเป็นชีวิตที่มีความสุข

น.ต.ประสงค์ สุ่นศิริ