“หัวโขนเมื่อใส่แล้วก็ต้องเต้น

ถ้าไม่เต้นก็ไม่ใช่โขน

ตำแหน่งหน้าที่การงานก็เหมือนหัวโขน

เมื่อใส่แล้วก็ต้องเต้นให้สมบทบาท

ใครเขาเห็นเขารู้ก็ดูสวยงาม

น่าเสียดายที่บางคนชอบเต้นเกินบท

ใครเขาเห็นเขารู้ก็ดูน่าเกลียด

บางคนสวมแล้วติดใจ

นึกว่าเป็นของถาวรติดกาย

แม้กลับไปบ้านก็ยังไม่ยอมถอดวาง”

อยากให้ทุกคนที่มีตำแหน่งหน้าที่การงานทั้งหลายได้อ่านเรื่อง “หัวโขน” ที่นำมาลงไว้ข้างต้นนี้ เพื่อเป็นเครื่องเตือนใจ เพราะทุกสิ่งทุกอย่างล้วนไม่มีอะไรจีรังยั่งยืน เหมือนการแสดงที่มีวันจบ ไม่ว่าหัวโขนที่สวมใส่ในการแสดงนั้นจะเป็นหัวยักษ์หัวมาร หรือหัวลิงหัวค่างหัวหนุมาน แม้กระทั่งหัวเทวดาก็ตาม การแสดงดังกล่าวย่อมต้องมีวันเลิกและถอดหัวโขนกลับบ้าน ไม่ใช่ไม่ยอมถอดไม่ยอมวางหัวโขนนั้นเพราะคิดว่าเป็นของคู่กัน

แต่ละบรรทัดมีความหมายสำคัญกับคนที่มีตำแหน่งหน้าที่ ทั้งที่กำลังใส่หัวโขน และที่กำลังพยายามจะแย่งหัวโขนนั้นมาใส่ โดยเฉพาะกับเหตุการณ์ที่กำลังเกิดขึ้นขณะนี้ ซึ่งหัวโขนหลายหัวกำลังจะถูกถอดออกจากหัว ไม่ต้องแสดงต่อไปอีก เพราะแสดงไม่เป็นสับปะรด ไม่สมบทบาท ไม่ถูกใจคนดูที่เสียเงินเสียทองเข้าไปดู ซึ่งก็เปรียบเสมือนไม่เป็นประโยชน์อะไรกับประชาชนผู้เสียภาษีอากรให้นำไปใช้จ่ายนั่นเอง

พูดถึงหัวโขนที่นำมาสวมใส่ให้นักแสดงเล่นบนเวทีแล้ว จะไปโทษคนแสดงอย่างเดียวก็คงไม่ได้ ต้องโทษผู้ที่นำหัวโขนไปใส่ผิดคนด้วย เพราะบางคนถนัดเล่นในบทของลิงของค่าง หรือในบทของตัวร้ายเพราะมีประสบการณ์ในชีวิตจริงมาแล้วอย่างโชกโชน เคยคดเคยโกงและเคยทุจริตขี้ฉ้อทั้งเงินหลวงเงินราษฎร์มาแล้วด้วยวิธีการที่แนบเนียนจนร่ำรวยอย่างมากมาย แต่ถ้าคนที่นำหัวโขนเทวดาไปใส่ให้ในการแสดงของคนที่มีคุณสมบัติดังกล่าวมาก่อน การเต้นโขนย่อมเต้นได้ไม่ตามบท หรือเต้นเกินบท ทำให้การแสดงบนเวทีนั้นไม่เป็นเรื่องตามที่ตั้งใจไว้ เวทีการแสดงนั้นย่อมเต็มไปด้วยไข่เน่าหรือสิ่งของไม่ดีทั้งหลายที่ขว้างปาไปบนเวทีจากคนดู

เหมือนๆกับเวทีการเมืองบ้านเราในขณะนี้ ซึ่งเป็นเหมือนเวทีฝึกงานโขน เพราะคนแสดงที่มีผู้นำหัวโขนไปใส่ให้เต้นบนเวที ไม่เต้นตามบทบาทหน้าที่ หรือเต้นเกินบทบาทที่กำหนดไว้เพราะมีผู้กำกับบทที่คอยบอกคอยสั่งให้ทำอย่างนั้นทำอย่างนี้ตลอดเวลา

หลายต่อหลายกระทรวงเป็นอย่างนี้

เจ้ากระทรวงของหลายๆ กระทรวงดังกล่าวที่นี้ โดยเฉพาะกระทรวงที่เกี่ยวกับปากท้องและการทำมาหากินของประชาชนในระดับต่างๆก็ดี กระทรวงที่ต้องหาเงินหาทองเข้าประเทศจากการค้าการขาย ไม่ว่าจะเป็นการขายของที่ผลิตได้ในประเภทต่างๆ หรือการขายบริการก็ดี กระทรวงที่ดูแลในด้านความมั่นคงความปลอดภัยและความสงบเรียบร้อยของบ้านเมืองก็ดี หรือกระทรวงที่มีหน้าที่เกี่ยวข้องกับประเทศต่างๆ ทั่วโลกก็ดีเจ้ากระทรวงที่ใส่หัวโขนประจำในแต่ละกระทรวงดังกล่าว ล้วนแสดงบทได้ไม่สมกับตำแหน่งหน้าที่ที่ต้องทำต้องแสดง

เขาให้เล่นบทหนุมานคอยช่วยพระรามปราบยักษ์ กลับไปเล่นบทตำน้ำพริกละลายแม่น้ำ หาทางจ่ายโน่นจ่ายนี่ ซื้อนั่นซื้อนี่ หรือสร้างโน่นสร้างนี่

หลายๆ กระทรวงแสดงบทได้แต่เสนาภูเขา

หรือบทเกรี้ยวกราดกับเจ้าหน้าที่กระทรวง

ไม่นับโขนตัวอื่นๆ อีกมากตัวที่แสดงไม่สมบทบาทกับหัวโขนที่สวมใส่ในตำแหน่งหน้าที่ที่ต้องแสดง

แม้กระทั่งตัวเอกอย่างพระรามก็เหมือนกัน

ที่ดูเหมือนจะเป็นพระเอกของเรื่องแต่ก็ไม่ใช่ เพราะถูกกำกับอย่างใกล้ชิดจาก“ผู้จัดการ” คณะโขนโรงนี้

“ผู้จัดการ” จะให้ไปทางไหน เต้นท่าไหน ก็ต้องเต้น ต้องไปทางนั้น เพราะความเกรงอกเกรงใจกันมายาวนาน

บทบาทของพระรามนั้นต้องปราบยักษ์ ทั้งยักษ์ตัวใหญ่และยักษ์ตัวเล็ก แม้กระทั่งยักษ์ที่อยู่ข้างนอกที่แปลงร่างมาเป็นพวกเดียวกันถ้าพระรามไม่เล่นบทของตนให้เป็นที่ถูกใจของคนดู หรือพระรามไปเล่นบทงิ้ว ถือแส้ออกร้องว้ากๆ บ่อยๆ ต้องระวังให้ดีว่าอาจต้องสวมบทเดินดงได้

การปรับปรุงเปลี่ยนแปลงตัวโขนหลายๆตัวที่กำลังแสดงอยู่บนเวที เพื่อหาคนแสดงใหม่เข้ามาแทนนั้น เป็นสิ่งจำเป็นและเหมาะสมกับกาลเวลาในขณะนี้ก็จริง แต่ที่สำคัญที่สุดนั้นอยู่ที่เรื่องการหาคนที่ถูกต้องและเหมาะสมกับตำแหน่งที่จะเข้ามาแสดงจริงๆให้ได้ มิฉะนั้นก็จะเข้าอีหรอบเดิมอีกจนยากจะแก้ไข

น.ต.ประสงค์ สุ่นศิริ