ในคำฟ้องของท่านอาจารย์ปรีดี พนมยงค์ ที่ฟ้อง นายรอง ศยามานนท์โดยท่านได้เป็นผู้ร่างคำฟ้องเองและค้นคว้าหาหลักฐานทางประวัติศาสตร์มาเป็นเอกสารการฟ้องร้องคดีนี้เป็นจำนวนมาก มีเรื่องเกี่ยวกับชื่อของประเทศสยามที่น่าสนใจดังนี้...

๑.ในหนังสือชื่อ ประวัติศาสตร์ไทยในระบอบรัฐธรรมนูญ เรียบเรียงโดย นายรอง ศยามานนท์ นั้น ผู้เขียนได้เริ่มต้นด้วยหน้า ๙ของหนังสือเล่มนั้นว่า

“เมื่อตอนเช้าตรู่วันศุกร์ที่ ๒๔ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๗๕ การเปลี่ยนแปลงการปกครองได้เกิดขึ้น ยังผลให้ประเทศสยามเปลี่ยนการปกครองจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชมาเป็นระบอบรัฐธรรมนูญ ซึ่งเป็นการเปิดศักราชสมัยประชาธิปไตย ในที่นี้ผู้เขียนเรียกชื่อประเทศของ ประชาชนชาวไทยว่าประเทศสยาม ทั้งนี้ก็เพราะเป็นชื่อของประเทศใน เวลานั้น อันที่จริง พวกเราชาวไทยเรียกชื่อประเทศของเราตามชื่อของ ราชธานีมาตั้งแต่สมัยโบราณ เช่น กรุงสุโขทัย กรุงศรีอยุธยา และกรุงรัตนโกสินทร์ เป็นต้นมา แต่คนไทยทั่วไปยังเรียกว่า “เมืองไทย” ทาง ราชการของไทย เริ่มใช้คําว่า “สยาม” ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเมื่อทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ลงนามใน สนธิสัญญาทางไมตรีและพาณิชย์กับนานาประเทศ และมีความจําเป็น ต้องแปลสนธิสัญญาเหล่านี้ออกเป็นภาษาไทยเฉพาะชื่อประเทศของเรา ซึ่งในภาษาฝรั่งใช้คําว่า Siam พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงบัญญัติให้แปลเป็นภาษาไทยว่า “สยาม” ดังปรากฏในสนธิสัญญา ไมตรีและพาณิชย์ที่ได้มีการแลกเปลี่ยนสัตยาบันต่อกันกับอังกฤษเป็น ครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. ๒๓๙๙ “สยาม” เป็นชื่อประเทศของเราต่อมาจนถึง วันที่ ๒๔ มิถุนายน ๒๔๘๒ จึงเปลี่ยนเป็นประเทศไทยตั้งแต่บัดนั้น เป็นต้นมา”

ต่อมาก่อนที่นายรอง ศยามานนท์ จะได้ใส่ความโจทก์กับรัฐบาล ทวี บุณยเกตุ ว่าเปลี่ยนชื่อประเทศไทยกลับไปเป็นชื่อภาษาอังกฤษว่า “Siam” (ไซแอม) เพื่อเอาใจนายวินสตัน เชอร์ชิล ฯลฯ ตามความในหน้า ๑๑๑ แห่งหนังสือของจําเลยซึ่งโจทก์ได้กล่าวในฟ้องข้อ ๑๔ แล้วนั้น จําเลยได้ใส่ความพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าฯ ไว้อีกในหน้า ๑๑๐-๑๑๑ ดังต่อไปนี้

“รัฐนิยมฉบับที่ ๑ เปลี่ยนชื่อประเทศสยามเป็นประเทศไทย และในภาษาอังกฤษเปลี่ยนจาก Siam เป็น Thailand ส่วนประชาชนและสัญชาติก็ให้ใช้ว่าไทย (Thai) แทนสยาม (Siamese) ในเอกสารของทางราชการทุกอย่างได้เปลี่ยนคําว่า “สยาม” เป็นไทย ประชาชนชาวไทยชั้น เจ้านายและผู้ใหญ่ส่วนหนึ่งไม่เห็นชอบกับการเปลี่ยนชื่อประเทศโดย อ้างว่า สยามหรือ Siam เป็นชื่อที่รู้จักกันทั่วไป ประกอบกับพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงกําหนดให้เป็นชื่อของประเทศด้วย ขอกล่าวซ้ำอีกครั้งหนึ่งว่า อันที่จริง เราไม่เรียกชื่อประเทศของเราว่า สยาม จนกระทั่งถึงรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ดังที่ ได้กล่าวมาแล้วข้างต้น เรามีคําสามัญเรียกประเทศของเราว่า “เมืองไทย ศิลาจารึกของพระเจ้ารามคําแหงมหาราช ใช้คําว่า “ด้วยคนอันมีใน เมืองไทย” ในทางราชการเราเรียกชื่อประเทศของเราตามชื่อเมืองหลวง เช่น กรุงสุโขทัย กรุงศรีอยุธยา และกรุงรัตนโกสินทร์ เมื่อพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงลงพระนามในสนธิสัญญาทางไมตรีและพาณิชย์กับนานาประเทศ และมีความจําเป็นต้องแปลสนธิสัญญา เหล่านั้นๆ ออกเป็นภาษาไทย เฉพาะชื่อประเทศของเราซึ่งในภาษาอังกฤษใช้คําว่า Siam มาตั้งแต่ราวรัชกาลสมเด็จพระนเรศวรมหาราช (พ.ศ. ๒๑๓๓-๒๑๔๘) ซึ่งตรงกับตอนต้นคริสต์ศตวรรษที่ ๑๗นั้น พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงบัญญัติเป็นภาษาไทยว่า “สยาม” ในสนธิสัญญาทางไมตรีและพาณิชย์ที่ได้มีการแลกเปลี่ยน สัตยาบันกับอังกฤษใน พ.ศ. ๒๓๙๔”

๒.นายรอง ศยามานนท์ จําเลยที่ ๑ ในฐานะเป็นศาสตราจารย์ ประวัติศาสตร์ จึงต้องรู้แล้วว่ากฎหมายตราสามดวงอันเป็นประมวล กฎหมายสยาม ซึ่งพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าฯ ได้ทรงประกาศ เมื่อจุลศักราช ๑๑๖๖ (พ.ศ. ๒๓๕๗) นั้นได้บัญญัติไว้ในตอนต้นแห่ง กฎหมายนั้น คือ หมวดว่าด้วย “พระธรรมศาสตร์” มีความดังต่อไปนี้

“ ...ยญจ สตฺถํ อันว่าคำภีรอันใด โลกหิตํเป็นปรฺโยชนแก่สัตวโลกย ปากฏํ ปรากฏิ ธมฺมสตฺถํ อิติ ชื่อว่าคำภีรพระธรรมศาสตร์ มนุสาเรน อันพระมโนสารฤาษี ภาสิตํ กล่าวอาทิโต ในต้นมูลภาสาย ด้วยมคธภาษา ปรฺมปราภตํ อันปรํมปราจารยนำสืบกันมา ปติฏฐิตํตั้งอยู่ รามญฺเญสุ ในรามัญปรเทษ ภาสาย ด้วยภาษารามญฺญฺสฺสจ แห่งรามัญก็ดี อิทานิ ในกาลบัดนี้ ปุริเสน อันบุรุษผู้เป็นวินิจฉัยอำมาตย ทุคฺคาพฺหํ จะยังรู้เปนอันยาก อหิ สามเทเสในสยามปรเทษนี้ ตุสมาเหตุดั่งนั้น อหํ อันว่าข้า รจสฺสํ จักตกแต่ง ตํ ธมฺมสตฺถํ ซึ่งคำภีรพระธรรมสารทนั้นสามภาสาย ด้วยสยามภาษา ตุมเห อันว่าท่านทังหลายสุณาถ จงฟัง ตํ สตฺถํ ซึ่งคัมภีรพระธรรมศาสตร์นั้น สนฺติกา แต่สำนักนิเม แห่งเรา”

โจทก์ (ท่านอาจารย์ปรีดี พนมยงค์) ได้กล่าวไว้ในฟ้องว่ากฎหมายนี้ยังใช้อยู่ตลอดมาจนกระทั่งมีรัฐธรรมนูญแก้ไขนามประเทศฉบับ ๓ ตุลาคม พ.ศ. ๒๔๘๒ คือคําว่า “สยาม” เป็นชื่อประเทศที่กําหนดไว้โดยกฎหมายตราสามดวงของพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าฯมิใช่พระจอมเกล้าฯ มีพระดําริเอาใจฝรั่ง แล้วก็ทรงคิดขึ้นใหม่

๓.นายรอง ศยามานนท์ จําเลย ได้อ้างเพียงศิลาจารึกของพระเจ้า รามคําแหงเพียงคําจารึกเดียวเท่านั้นที่มีความว่า “ด้วยคนอันมีในเมืองไทย”

แต่นายรอง ศยามานนท์ ในฐานะเป็นศาสตราจารย์ประวัติศาสตร์ได้รวบรัดเอาง่ายๆ เกินไป โดยมิได้อ้างถึงเอกสารสําคัญทางประวัติศาสตร์ที่ปรากฏในหนังสือ ชินกาลมาลีปกรณ์ ซึ่งภิกษุรัตนปัญญาแห่งแคว้น ล้านนาแต่งขึ้นเป็นภาษาบาลีเมื่อหลายศตวรรษมาแล้วนั้น มีความว่าดังนี้

“…ตโต ปรฺ ปน สมฺมาสมฺพุทธสฺส ปรินิพพานโต อฏฐานรสนฺนํ อฏฐารสาธิเก สตฺตสตสกราเช

ตทาชมพูทีเป ปุพฺพทกฺขิณทิสนุตราเฬ สยามเทเส เอโกโรจนรา ชานาน สุโขทยปูเร รชฺชํ กาเรสิ”

แปลความว่า

“...นับจําเดิมแต่สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเข้าสู่ปรินิพพานมา ถึงศักราชได้ ๑๗๙๘ มีกษัตริย์องค์หนึ่งทรงพระนามว่า โรจนราชได้ เสวยราชย์ในกรุงสุโขทัย ณ สยามประเทศ (สยามเทเส) ในชมพูทวีปนี้”

ทั้งนี้แสดงว่าในผืนแผ่นดินที่ประเทศไทยตั้งอยู่ในทุกวันนี้มีชื่อว่า “สยามประเทศ” ดังนั้น ในมาตรา ๑ แห่ง รัฐธรรมนูญฉบับ ๑๐ ธันวาคม ๒๔๗๕ จึงได้บัญญัติว่า

“สยามประเทศ เป็นราชอาณาจักรอันหนึ่งอันเดียว จะแบ่งแยกมิได้” อันเป็นชื่อประเทศที่มีมาแล้วตั้งแต่กรุงสุโขทัยเป็นเมืองหลวง

อนึ่ง นายรอง ศยามานนท์ จําเลยที่ ๑ ได้อ้างไว้หลายแห่งในหนังสือของตนว่า บิดาของจําเลยที่ ๑ เป็นผู้สนิทชิดเชื้อในรัชกาลที่ ๖ และเคยเล่นละครเรื่อง “พระร่วง” ที่รัชกาลที่ ๖ ทรงนิพนธ์ไว้ ฉะนั้น จําเลยที่ ๑ ต้องรู้หรือควรรู้ว่า รัชกาลที่ ๖ ได้ถวายพระนามแต่พระพุทธรูป ที่ทรงสร้างขึ้นประดิษฐานเป็นที่ระลึกแก่พระร่วงเจ้า โดยพระราชทาน นามพระพุทธรูปองค์นั้นว่า “พระร่วงโรจนฤทธิ์” คือรัชกาลที่ ๖ ได้ทรงนําเอาคํา “โรจนราชา” ดังกล่าวในคําบาลีข้างบนนั้น มาเป็นสร้อยคําว่า “พระร่วง” ซึ่งแสดงว่า รัชกาลที่ ๖ ทรงรับรองว่าคําว่า “สยาม” ใช้เป็น ชื่อประเทศมาตั้งแต่สุโขทัยเป็นราชธานี

๔.ในรัชสมัยพระเจ้าทรงธรรมที่อาราธนาพระอุบาลีไปประดิษฐานคณะสงฆ์สยามวงศ์ในลังกาทวีป เมื่อ พ.ศ. ๒๒๙๕ นั้นก็ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จดบันทึกว่า

“ทรงอาราธนาคณะสงฆ์สยามมีพระอุบาลีเป็นต้น ให้อธิษฐานพรรษาอยู่วัดบุปผารามวิหาร”

๕.ในปลายรัชสมัยของสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีนั้น สมเด็จพระสังฆราชก็ได้ถวายพระนามพระองค์ใหม่ว่า “สมเด็จพระสยามมอดโยคาวิจาร”

ดังนั้นตามที่โจทก์ (ท่านอาจารย์ปรีดี พนมยงค์) ได้กล่าวมาแล้วพอสังเขปข้างต้นนั้นก็ได้แสดงให้เห็นว่าพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าฯ มิได้คิดคำว่า “สยาม” ขี้นโดยพระราชดำริเองเพื่อเอาใจฝรั่ง หากพระองค์ได้ทรงปฏิบัติตามพระราชประเพณีที่มีมาแล้วตั้งแต่กรุงสุโขทัยเป็นราชธานี ละตามกฎหมายตราสามดวงอันเป็นกฎหมายที่ใช้บังคับอยู่ตลอดมา

ศาสตราจารย์พิเศษ ดร.ปรีชา สุวรรณทัต