นายปลอดประสพ สุรัสวดี อดีตรองนายกฯ และนายกิตติรัตน์ ณ ระนอง อดีตรองนายกฯ ยุครัฐบาลยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ได้ออกมาโจมตีการบริหารจัดการน้ำยุคปัจจุบัน โดยกล้าๆ เทียบกับการบริหารจัดการยุคยิ่งลักษณ์ แถมอวดอ้างว่าแผนการจัดทำโครงการแก้ปัญหาน้ำท่วม 3.5 แสนล้านยุคปู สุดจะเลิศเลอ

โดยนายปลอดประสพ กล่าวว่า น้ำท่วมในปี 2554 หนักกว่าวันนี้ถึง 5 เท่า แต่สามารถบริหารจัดการจนฟื้นคืนประเทศในเวลาอันรวดเร็ว  แผนการจัดน้ำ 6 โมดูลในรัฐบาลยิ่งลักษณ์ถือเป็นสมบัติของชาติไทย โดยไม่ต้องสิ้นเปลืองงบประมาณแม้แต่บาทเดียว เพราะใช้วิธีรวบรวมข้อมูลจากกรมชลประทาน และประกาศทั่วโลกให้ผู้ที่สนใจเข้ามาเสนอแบบ โดยกำหนดให้จับคู่บริษัทก่อสร้างและออกแบบ จนในที่สุดได้บริษัทจากหลากหลายประเทศเข้าประมูลและได้บริษัทที่ชนะการประมูลแล้ว เหลือเพียงการเรียกทำสัญญา  สุดท้ายโครงการถูกชะลอเพราะมีผู้ร้องฟ้องศาล ทำให้เสียเวลา 10 เดือน จนถูกรัฐประหาร และยกเลิกแผนงานในที่สุด ทั้งนี้หากแผนจัดการน้ำ 6 โมดูลได้ทำ แผนงานนี้กำหนดใช้เวลา 5 ปี จะแล้วเสร็จในปี 2562 หากแผนนี้ทำเสร็จสิ้น น้ำจะไม่ท่วมชัยภูมิ  อยุธยา ประชาชนในภาคกลางและนิคมอุตสาหกรรมต่างๆ จึงไม่ต้องกังวลน้ำท่วม  

นายกิตติรัตน์ กล่าวว่า ในปี 2564 นี้โอกาสประเทศไทยไม่ควรเสียไปกับสิ่งที่ไม่ได้ทำ โครงการน้ำควรถูกหยิบขึ้นมาปัดฝุ่นและดำเนินการต่อ ประเทศไทยจะได้ไม่ตกอยู่ในความเสี่ยงแบบวันนี้

ฟังดูราวกับว่า แผนการโครงการน้ำยุคปูนั้น คือแผนสมบูรณ์พร้อม ถ้าเซ็นสัญญากับเอกชนผู้ประมูลไปในยุคนั้น ป่านนี้โครงการจะเสร็จหมดแล้ว และจะไม่มีน้ำท่วมอีกแล้วทั้งอยุธยา ภาคกลาง ชัยภูมิ จริงหรือ? มีใครเชื่อน้ำลายบ้าง? และหลังยุครัฐบาลยิ่งลักษณ์เป็นต้นมา รัฐบาลไม่ได้ลงทุนโครงการจัดการน้ำเลยหรือ?

1. น้ำท่วมใหญ่ ปี 2554 ใครเอาอยู่ ใครเอาไม่อยู่คนไทยไม่มีวันลืม

น้ำท่วมขังอยู่หลายเดือน

รองนายกฯ ประกาศให้ชาวบ้านมาดอนเมืองปลอดภัยหลังจากนั้นสนามบินดอนเมืองกลายเป็นทะเลสาบ

นิคมอุตสาหกรรมถูกน้ำท่วมขัง รองนายกฯอีกคนไปร้องไห้โชว์เขา

กว่านายกฯ ยิ่งลักษณ์จะลงพื้นที่

การจัดการน้ำ การจัดการของบริจาค เละเทะ ลอยฟ่องที่สนามบินดอนเมือง บางคนเอาของบริจาคชาวบ้านมาติดป้ายชื่อนักการเมืองเพื่อเอาหน้าแบบไม่ลงทุน ฯลฯ

ความเสียหายและความเดือดร้อนเกิดขึ้นในวงกว้าง ทั้งภาคเกษตร อุตสาหกรรม ที่อยู่อาศัยครัวเรือน ถนนหนทาง
นักลงทุนทั้งในประเทศและต่างประเทศขาดความเชื่อมั่นในการบริหารจัดการน้ำของไทย

ธนาคารโลกประจำประเทศไทย ประเมินตัวเลขความเสียหายและการสูญเสียครั้งนั้น มูลค่าถึง 1.356 ล้านล้านบาท โดย ดร.กิริฎา เภาพิจิตร นักเศรษฐศาสตร์อาวุโส ธนาคารโลกประจำประเทศไทย ยืนยันว่า การประเมินผลกระทบน้ำท่วมนั้น อยู่ภายใต้โครงการที่เรียกว่า “Post Disaster Needs Assessment“ (PDNA) Methodology ซึ่งเป็นความร่วมมือระหว่างกระทรวงการคลัง หน่วยงานภาครัฐภาคเอกชน และเอ็นจีโอ รวมถึงผู้เชี่ยวชาญจากองค์กรระหว่างประเทศทั้งธนาคารโลก สหประชาชาติ(ยูเอ็น) องค์กรความร่วมระหว่างประเทศของญี่ปุ่น(ไจก้า) และ สหภาพยุโรป(อียู)

หลังจากน้ำท่วมใหญ่ ปี 2554 รัฐบาลยิ่งลักษณ์ก็ถือโอกาสเร่งรีบผลักดันโครงการน้ำมูลค่า 3.5 แสนล้านบาท ในช่วงปี 2555-2556 โดยมีการออก พ.ร.ก.กู้เงิน 3.5 แสนล้านบาทนั้น

2. โครงการน้ำ 3.5 แสนล้าน เพื่อใคร?

โครงการน้ำที่รัฐบาลยิ่งลักษณ์เร่งรัดผลักดัน ทำโครงการเป็นโมดูลต่างๆ เป็นการเอาโครงการประเภทร้อยพ่อพันแม่มามัดรวมกันเป็นกลุ่มๆ เรียกว่า “โมดูล” แล้วให้เอกชนเข้ามายื่นข้อเสนอ ยื่นราคารับเหมา โดยไม่มีราคากลางตามกฎหมายปกติ แต่ตั้งกรอบงบเอาไว้ตาม พ.ร.ก.กู้เงิน 3.5 แสนล้านบาท

ถูกครหา วิพากษ์วิจารณ์กันรุนแรงในขณะนั้น

บริษัทญี่ปุ่นไม่เข้าร่วมยื่นข้อเสนอ ส่วนบริษัทไทยที่เชี่ยวชาญเรื่องน้ำก็ไม่เข้าร่วม

ผลปรากฏว่า กลุ่มเค-วอเตอร์จากเกาหลีใต้คว้าชิ้นปลามันไปครองตามคาด

โดยก่อนหน้าจะประมูล ปรากฏว่า นายกฯ ทักษิณชินวัตร อดีตนายกฯหนีคดีทุจริตประพฤติมิชอบ โผล่ไปเยี่ยมถึงที่ทำการของเค-วอเตอร์ในเกาหลีใต้

ขณะนั้น ป.ป.ช. มีมติเป็นเอกฉันท์ส่งรายงาน “ข้อเสนอแนะเพื่อป้องกันการทุจริตและความเสียหายของทางราชการ ในการดำเนินการโครงการระบบบริหารจัดการทรัพยากรน้ำอย่างยั่งยืนและระบบแก้ไขปัญหาอุทกภัยของประเทศไทย” ต่อรัฐบาลยิ่งลักษณ์ชี้ว่า โครงการดังกล่าวมีการใช้งบประมาณจำนวนมาก และมีจุดเสี่ยงหลายจุด

สาระสำคัญของรายงาน ระบุว่า การดำเนินโครงการออกแบบก่อสร้างระบบการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำฯ ของรัฐบาลมีลักษณะที่เร่งรีบ และรวบรัด เมื่อเทียบกับการดำเนินโครงการตามปกติ โดยการดำเนินโครงการดังกล่าวมีลักษณะสำคัญที่เสี่ยงต่อการทุจริต อาทิ

- การจัดทำแผนแม่บทและยุทธศาสตร์การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำของคณะกรรมการยุทธศาสตร์เพื่อวางระบบบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ (กยน.) ซึ่งใช้เวลาค่อนข้างสั้นเป็นเพียง “การรวมแผน” จากแผนงาน/โครงการที่เคยพิจารณากันมาก่อน โดยมิได้มีการศึกษาในรายละเอียดเกี่ยวกับความสัมพันธ์สอดคล้องระหว่างโครงการลงทุนต่างๆ และความเป็นไปได้ทางเทคนิค ทางเศรษฐกิจ ทางสังคม และทางสิ่งแวดล้อม อย่างครบถ้วน

- การคัดเลือกบริษัทออกแบบก่อสร้าง ใช้วิธีการแข่งขันกันในการเสนอกรอบแนวคิด (Conceptual Plan) และการเสนอแบบ Definitive Design และการก่อสร้างพร้อมประกันราคาไม่เกินวงเงินสูงสุด (Design-Build with Guaranteed Maximum Price) ทำให้ในแต่ละสัญญาของแต่ละกลุ่มงาน (module) มีการรวมงานต่างๆ ไว้ด้วยกัน ตั้งแต่การศึกษาความเหมาะสม การวิเคราะห์ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม/สังคม/สุขภาพ การวิเคราะห์ความคุ้มค่าด้านเศรษฐกิจและการเงิน ไปจนถึงการออกแบบรายละเอียด การจัดหาที่ดิน การก่อสร้าง และอื่นๆ ซึ่งถือได้ว่าเป็นการจ้างเหมาแบบเบ็ดเสร็จประเภทหนึ่ง

- การดำเนินการจัดจ้างโดยขอยกเว้นไม่ต้องถือปฏิบัติตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการพัสดุ พ.ศ. 2535 และระเบียบอื่นๆ ที่ทางราชการใช้บังคับในกรณีทั่วไป

ป.ป.ช. ระบุว่า มีประเด็นความเสี่ยงที่ต้องพิจารณา ดังนี้ 1. การคัดเลือกผู้รับจ้าง 2. การจ้างเหมาแบบเบ็ดเสร็จในรูปแบบ
Design-Build 3. การประกันราคาไม่เกินวงเงินสูงสุด (Guaranteed Maximum Price) 4. การจ้างเหมาช่วง 5. การไม่ปฏิบัติตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการพัสดุ พ.ศ. 2535 เกี่ยวกับหลักความรับผิดชอบของเจ้าของโครงการ 6. การกระทำที่อาจเป็นการขัดกับมาตรการป้องกันการทุจริตตามที่กฎหมายกำหนดก่อให้เกิด “ความเสี่ยง” ที่จะทำให้เกิดการปฏิบัติราชการไม่เป็นไปตามกฎหมาย การสร้างความเสียหายแก่ทางราชการ และการแสวงหาประโยชน์โดยมิชอบ

หลังจากนั้น มีคำตัดสินศาลปกครอง ชี้ว่า การดำเนินการไม่ครบถ้วน ไม่ถูกต้อง เพราะไม่ได้รับฟังความเห็นของประชาชนตามรัฐธรรมนูญ

3. ผลการประมูลโครงการน้ำยุคยิ่งลักษณ์ ผ่านกระบวนการกลับหัวกลับหางนั้น ปรากฏว่า กลุ่มเค-วอเตอร์ ชนะ 2 โมดูล (แต่มีมูลค่าเม็ดเงินสูงที่สุด) , กลุ่ม ITD ชนะ 5 โมดูล

วงเงินที่เสนอราคาชนะในการประมูลครั้งแรกรวมทั้งสิ้น 290,930 ล้านบาท จากกรอบวงเงินงบประมาณที่ตั้งไว้ 291,000 ล้านบาท เท่ากับว่า ต่ำกว่างบประมาณที่ตั้งไว้เพียง 69 ล้านบาท (แต่วงเงินเจรจาต่อรองหลังเปิดซองประมูลรอบแรก ได้ราคาลดลงจากรอบแรก 290,930 ล้านบาท เหลือ 284,755 ล้านบาท)

ตามตารางจะเห็นว่า โครงการขนาดใหญ่ ที่ยังไม่มีผลการศึกษาความเหมาะสม ความเป็นไปได้ ความคุ้มค่า และผลกระทบสิ่งแวดล้อมโครงการเลย คือ Module A5 การจัดทำทางผันน้ำ (Flood Diversion Channel) ขนาดประมาณ 1,500 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาที รวมทั้งการก่อสร้างถนนเพื่อรองรับคมนาคม กรอบวงเงินงบประมาณไม่เกิน 153,000 ล้านบาท ผู้เสนอราคาชนะคือ เค-วอเตอร์ ในราคา 1.53 แสนพอดี ก่อนจะต่อรองลงมาเล็กน้อยภายหลัง

ซึ่งโครงการทั้งหลายนั้น ต่อให้เซ็นสัญญากับเอกชนไปจริงๆ แต่หลายโครงการยังไม่เคยมีการศึกษาความคุ้มค่าและผลกระทบใดๆ มาก่อนเลย ประชาชนที่จะได้รับผลกระทบยังไม่เคยรับรู้มาก่อนเลยด้วยซ้ำ ต่อให้จ่ายเงินแผ่นดินให้เอกชนไปดำเนินการแล้ว จะสำเร็จตามที่กล่าวอ้างจริงหรือไม่ ยังเป็นคำถามหนักมาก

4. หลังยุครัฐบาลยิ่งลักษณ์ มีการดำเนินโครงการบริหารจัดการน้ำจำนวนมาก ในหลายพื้นที่ หลายลุ่มน้ำ

ด้วยวิธีการที่ไม่ต้องไปออกกฎหมายจำเพาะเพื่อกู้เงิน แล้วยกเว้นระบบราชการเหมือนที่ทำในสมัยรัฐบาลปู

ยกตัวอย่าง เฉพาะลุ่มน้ำเจ้าพระยา

โครงการต้นน้ำ (กักเก็บ) อาทิ

1. โครงการเพิ่มปริมาณน้ำในอ่างเก็บน้ำเขื่อนแม่กวงอุดมธารา จ.เชียงใหม่ แผนงานปี 2555-2567 ผลประโยชน์โครงการ : เพิ่มปริมาตรน้ำต้นทุนเฉลี่ยปีละ 160 ล้าน ลบ.ม.

2. โครงการอ่างเก็บน้ำปี้ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ จ.พะเยา แผนงานปี 2559-2566 ผลประโยชน์โครงการ : เก็บกักน้ำได้ 90.5 ล้าน ลบ.ม

3. โครงการอ่างเก็บน้ำห้วยรู อันเนื่องมาจากพระราชดำริ จ.พะเยา แผนงานปี 2562-2568 ผลประโยชน์โครงการ : เก็บกักน้ำได้ 10.0 ล้าน ลบ.ม.

4. โครงการอ่างเก็บน้ำแม่แคม อันเนื่องมาจากพระราชดำริ จ.แพร่ แผนงานปี 2561-2566 ผลประโยชน์โครงการ : เก็บกักน้ำได้ 8.5 ล้าน ลบ.ม. ฯลฯ

โครงการกลางน้ำ (หน่วงน้ำ) อาทิ

1. ประตูระบายน้ำท่านางงาม จ.พิษณุโลก แผนงานปี 2562-2566 ลักษณะโครงการ : ประตูระบายน้ำขนาด 12.0x8.0 ม. จำนวน 5 ช่อง

2. ประตูระบายน้ำโพธิ์ประทับช้าง จ.พิจิตร แผนงานปี 2564-2567 ลักษณะโครงการ : ประตูระบายน้ำขนาด 12.5x8.0ม. จำนวน 5 ช่อง

3. ฝายบ้านวังจิก จ.พิจิตร แผนงานปี 2559-2565 ลักษณะโครงการ : ประตูระบายน้ำขนาด 12.5x8.0 ม. จำนวน 5 ช่อง

4. โครงการพัฒนากว๊านพะเยา จ.พะเยา แผนงานปี 2564-2571 ผลประโยชน์โครงการ : เก็บกักน้ำเพิ่ม 8.8 ล้าน ลบ.ม.

5. โครงการฟื้นฟูบึงราชนก จ.พิษณุโลก แผนงานปี 2563-2568 ผลประโยชน์โครงการ : เก็บกักน้ำได้ 28.9 ล้าน ลบ.ม.

6. โครงการฟื้นฟูบึงบอระเพ็ด จ.นครสวรรค์ แผนงานปี 2563-2572 ผลประโยชน์โครงการ : เก็บกักน้ำได้ 44.3 ล้าน ลบ.ม.

โครงการปลายน้ำ (ระบายน้ำ) อาทิ

1. โครงการปรับปรุงคลองยม-น่าน จ.สุโขทัย แผนงานปี 2563-2567 ผลประโยชน์โครงการ : เพื่อให้สามารถระบายน้ำได้ 500 ลบ.ม./วินาที บรรเทาอุทกภัยในพื้นที่ อ.เมือง อ. สวรรคโลก จ.สุโขทัย อ.พิชัย จ.อุตรดิตถ์

2. โครงการบรรเทาอุทกภัยเจ้าพระยาตอนล่าง 9 แผนงาน ยกตัวอย่าง เช่น แผนงานเพิ่มประสิทธิภาพระบายน้ำแม่น้ำเจ้าพระยา ให้สามารถระบายน้ำได้ 2,500 ลบ.ม./วินาทีที่ระดับตลิ่ง และ 2,800 ลบ.ม./วินาที ที่ระดับคันกั้นน้ำ, แผนงานการบริหารจัดการพื้นที่นอกคันกั้นน้ำ - คลองระบายน้ำหลากบางบาล-บางไทร โดยการขุดคลองระบายน้ำเลี่ยงเมืองอยุธยา ความยาว 22.4 กม. ระบาย น้ำได้ 1,200 ลบ.ม./วินาที เป็นต้น

นี่แค่ตัวอย่างบางส่วนในลุ่มเจ้าพระยา ยังมีโครงการอีกหลายลุ่มน้ำ ในทุกภาคทั่วประเทศ

โดยที่ไม่เลือกปฏิบัติว่าพัฒนาเฉพาะพื้นที่ที่มี สส.พรรคของฝ่ายรัฐบาลเหมือนสมัยที่ทักษิณเคยทำ

สันติสุข มะโรงศรี