ปมปัญหาการนำเข้าข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ กับผลประโยชน์ของเกษตรกรผู้ปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ภายในประเทศ

เป็นบทพิสูจน์ของการบริหารจัดการการขัดกันของประโยชน์ส่วนตัวของกลุ่มต่างๆ และผลประโยชน์ส่วนรวมของประเทศ

1.กลุ่มผลประโยชน์เกษตรกรผู้ปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ ก็สำคัญ เพราะราคาของข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ในประเทศไทย คือ รายได้ของเกษตรกร

กลุ่มอุตสาหกรรมอาหารสัตว์ ก็สำคัญ เพราะต้นทุนการผลิตที่สูงขึ้นจะกระทบต่อไปยังกลุ่มผู้เลี้ยงสัตว์ และผู้บริโภคต่อไปด้วย

ประการสำคัญ ในสมการแก้ปัญหานี้ ยังต้องคำนึงถึงผลประโยชน์ส่วนรวมของประเทศด้านอื่นๆ เช่น การเจรจาการค้ากับสหรัฐอเมริกา, การลดฝุ่น PM2.5 จากแหล่งเผาทางการเกษตร, ข้าวโพดGMO จะมีผลกระทบต่อสังคมไทยอย่างไร ฯลฯ

2.สมาคมการค้าพืชไร่คัดค้านการนำเข้าข้าวโพดจากสหรัฐฯ โดยชี้ว่าจะส่งผลกระทบโดยตรงต่อราคาพืชผลในประเทศและรายได้ของเกษตรกรไทย

นอกจากนี้ ยังแสดงความกังวลต่อความเสี่ยงด้านสุขภาพของผู้บริโภคจากข้าวโพดดัดแปลงพันธุกรรม (GMO) ซึ่งยังไม่มีผลวิจัยยืนยันความปลอดภัยในระยะยาว

สมาคมการค้าพืชไร่ฯ ยืนยันว่า ไทยมีวัตถุดิบหมวดคาร์โบไฮเดรตสำหรับผลิตอาหารสัตว์เพียงพอ

นายเทอดศักดิ์ ลาภจิตรกุศล นายกสมาคมการค้าพืชไร่ ระบุว่า ปัจจุบัน ไทยมีวัตถุดิบหมวดคาร์โบไฮเดรตเพียงพอ แต่กลับใช้ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์เป็นเครื่องมือเพื่อนำเข้าธัญพืชที่ใช้เป็นวัตถุดิบอาหารสัตว์ โดยไม่คำนึงถึงผลกระทบที่จะมีต่อชาวไร่ชาวนาผู้เป็นรากฐานสำคัญทางเศรษฐกิจไทย หากอาหารสัตว์ไทยเน้นการใช้ธัญพืชวัตถุดิบหมวดคาร์โบไฮเดรตจากเกษตรกรชาวไทยก็จะเกิดเงินทุนหมุนเวียนในประเทศ และช่วยสร้างโอกาสในอาชีพของชาวไร่ชาวนาไทย และอาชีพที่เกี่ยวเนื่องได้อีกมาก

3.สมาพันธ์ปศุสัตว์และเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำไทย และสมาคมในภาคอุตสาหกรรมปศุสัตว์และประมง ยืนยันว่า ราคาข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ในไทยสูงสุดในโลก ส่งผลกระทบต่อต้นทุนการผลิตของเกษตรกรผู้เลี้ยงสัตว์

นายพรศิลป์ พัชรินทร์ตนะกุล นายกสมาคมผู้ผลิตอาหารสัตว์ไทย และเลขาธิการสมาพันธ์ปศุสัตว์และเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำไทย พร้อมตัวแทนจากสมาคมผู้เลี้ยงสุกร ผู้เลี้ยงไก่เนื้อ และผู้เลี้ยงไก่ไข่ ระบุถึง 2 เหตุผลหลักต้องนำเข้าข้าวโพดสหรัฐ

“การนำเข้าข้าวโพดเลี้ยงสัตว์จากสหรัฐอเมริกา มีความจำเป็นจาก 2 ปัจจัยสำคัญ

ประการแรก เพื่อบรรเทาผลกระทบจากมาตรการภาษีนำเข้าของสหรัฐอเมริกา ซึ่งยังคงเป็นประเด็นที่ไทยต้องเจรจาเปิดตลาดอย่างต่อเนื่อง แม้จะมีคำวินิจฉัยของศาลฎีกาสหรัฐฯ ที่เกี่ยวข้องกับมาตรการภาษีนำเข้าทั่วโลกที่ให้ยกเลิกแล้วก็ตาม

ประการที่สอง ภาคปศุสัตว์ของไทยยังมีความจำเป็นต้องพึ่งพาการนำเข้าวัตถุดิบอาหารสัตว์ เนื่องจากประเทศไทยมีความต้องการใช้ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ปีละประมาณ 9 ล้านตัน แต่สามารถผลิตได้เพียง 5 ล้านตัน ส่งผลให้ขาดแคลนถึง 4 ล้านตัน ปัจจุบันมีการนำเข้าวัตถุดิบประมาณ 3.2 ล้านตัน แบ่งเป็นข้าวโพดจากประเทศเพื่อนบ้าน 1.5 ล้านตัน และข้าวสาลี 1.7 ล้านตัน ขณะที่ยังมีปริมาณขาดแคลนอีกประมาณ 0.8 ล้านตัน

สมาพันธ์ฯ ยืนยันว่า การเปิดให้นำเข้าข้าวโพดจากสหรัฐ1 ล้านตัน ไม่ได้เข้ามาแทนที่ผลผลิตข้าวโพดของเกษตรกรไทย เนื่องจากรัฐบาลยังคงใช้มาตรการคุ้มครองเกษตรกร โดยกำหนดให้ผู้นำเข้าต้องซื้อข้าวโพดในประเทศในสัดส่วน 3 ต่อ 1 ก่อนนำเข้า เช่นเดียวกับมาตรการที่ใช้กับข้าวสาลี ทำให้ข้าวโพดนำเข้าจากสหรัฐจะเข้ามาทดแทนข้าวสาลีนำเข้าที่มีอยู่เดิม 1.7 ล้านตัน มากกว่าจะกระทบต่อผลผลิตในประเทศ” -นายพรศิลป์กล่าวว่า

นอกจากนี้ ภาคอุตสาหกรรมปศุสัตว์ระบุว่า ปัจจุบัน ราคาข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ของไทยปรับตัวสูงเกิน 13 บาทต่อกิโลกรัม ซึ่งถือว่าสูงที่สุดในโลก ส่วนหนึ่งเป็นผลจากมาตรการควบคุมการนำเข้าที่เข้มงวดขึ้นอย่างต่อเนื่อง

อีกทั้ง การนำเข้าข้าวโพดภายใต้กรอบ AFTA ยังลดลงมากกว่าครึ่ง จากมาตรการนำเข้าปลอดการเผา (ลดปัญหาสิ่งแวดล้อม ทั้งฝุ่น PM2.5 และหมอกควันข้ามแดน)

ประกอบกับสถานการณ์ภัยแล้งและฝนที่มาล่าช้า ส่งผลให้การเพาะปลูกข้าวโพดล่าช้าตามไปด้วย

ผลที่เกิดขึ้น คือ ราคาข้าวโพดปรับตัวสูงขึ้นสวนทางกับราคาจำหน่ายเนื้อสัตว์ ซึ่งเป็นแรงกดดันต่อต้นทุนการผลิตของเกษตรกรผู้เลี้ยงสัตว์และผู้ประกอบการอาหารสัตว์ ทำให้ภาครัฐควรพิจารณาทบทวนมาตรการนำเข้าเพื่อสร้างความสมดุลระหว่างการดูแลเกษตรกรผู้ปลูกข้าวโพดกับภาคปศุสัตว์

นายพรศิลป์ยังให้ข้อมูลอีกด้านว่า ภาคอุตสาหกรรมมีการใช้วัตถุดิบกลุ่มคาร์โบไฮเดรตในประเทศทดแทนข้าวโพดอยู่แล้ว ไม่ว่าจะเป็นข้าวเปลือก ปลายข้าว รำข้าว หรือมันสำปะหลัง แต่ไม่สามารถใช้ทดแทนได้ทั้งหมด เนื่องจากข้อจำกัดด้านโภชนาการ ความปลอดภัย ความต้องการของตลาด และคุณสมบัติเฉพาะของวัตถุดิบแต่ละชนิด

ตัวอย่างเช่น ไก่ไข่ต้องการสารสีจากข้าวโพดเพื่อให้ไข่แดงมีสีตรงตามความต้องการของตลาด ขณะที่ปลายข้าวและมันสำปะหลังไม่มีคุณสมบัติดังกล่าว ทำให้ต้องใช้สารสีสังเคราะห์เพิ่มเติมและเพิ่มต้นทุนการผลิต

ส่วนปลายข้าวมีราคาสูงจากการแข่งขันกับตลาดบริโภคของคน มันสำปะหลังมีปัญหาค่ากากใยสูงและความเสี่ยงด้านคุณภาพวัตถุดิบ ขณะที่รำสดมีปัญหาการเหม็นหืนและการเก็บรักษา ส่วนข้าวเปลือกย่อยยากและต้องใช้เอนไซม์ช่วยย่อยเพิ่มต้นทุน

4. จะเห็นว่า การตัดสินใจแก้ปัญหาของรัฐบาล จะต้องคำนึงถึงความสมดุลของการแก้ปัญหาหลายมิติ

ล่าสุด คุณศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ ชี้แจงต่อที่ประชุมสภาผู้แทนราษฎร ใจความสำคัญที่น่าสนใจ สรุปว่า

4.1 ดูแลราคาข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ภายในประเทศ

โดยกำหนดราคารับซื้อขั้นต่ำที่ความชื้น 30% สำหรับพื้นที่ผลิตหลัก 5 จังหวัด ได้แก่ เพชรบูรณ์ กำแพงเพชร ชัยภูมิ พิจิตร และอุทัยธานี ไว้ที่กิโลกรัมละ 7.05 บาท

และกำหนดราคารับซื้อหน้าโรงงานอาหารสัตว์ที่ความชื้น 14.5% ไม่น้อยกว่ากิโลกรัมละ 9.80 บาท

ปัจจุบัน ราคาข้าวโพดเลี้ยงสัตว์อยู่ในระดับสูงกว่าราคาขั้นต่ำที่กำหนด

โดยเกษตรกรสามารถจำหน่ายผลผลิตได้เฉลี่ยประมาณกิโลกรัมละ 8.03 บาท

ขณะที่ราคาหน้าโรงงานอยู่ที่ประมาณกิโลกรัมละ12.85 บาท

อย่างไรก็ตาม กระทรวงพาณิชย์ตระหนักดีว่าต้นทุนการผลิตของเกษตรกร ทั้งค่าปุ๋ย ค่าขนส่ง และต้นทุนด้านแรงงานได้ปรับตัวสูงขึ้น จึงเตรียมนำเรื่องเข้าสู่การประชุมคณะกรรมการนโยบายและบริหารจัดการข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ (นบขพ.) เพื่อพิจารณาทบทวนราคารับซื้อขั้นต่ำให้สอดคล้องกับต้นทุนการผลิตที่แท้จริง นอกจากนี้ ยังหาแนวทางช่วยเหลือเกษตรกรในพื้นที่ห่างไกลพื้นที่หลักใน 5 จังหวัด ทั้งที่เป็นพื้นที่สูง รวมถึงพื้นที่ขนาดเล็ก และพื้นที่ที่มีต้นทุนการรวบรวมผลผลิตสูงกว่าพื้นที่เป้าหมาย

“เราทราบดีว่ามีเกษตรกรจำนวนหนึ่งอยู่ในพื้นที่ห่างไกลหรือพื้นที่สูง ซึ่งมีต้นทุนด้านการขนส่งและการรวบรวมผลผลิตสูงกว่าพื้นที่หลัก กระทรวงพาณิชย์จะกำหนดมาตรการเพิ่มเติมในการสนับสนุนการเข้าซื้อผลผลิตและลดภาระต้นทุนของเกษตรกรกลุ่มดังกล่าว” รมว.ศุภจี กล่าว

4.2 ควบคุมการนำเข้าข้าวโพดเลี้ยงสัตว์

ยืนยันว่า การนำเข้าจากสหรัฐฯ เพื่อสร้างทางเลือกในการจัดหาวัตถุดิบและเสริมความมั่นคงของห่วงโซ่อาหารสัตว์ และการนำเข้าวัตถุดิบอาหารสัตว์จากต่างประเทศยังคงอยู่ภายใต้กรอบและเงื่อนไขเดิมที่กำหนดไว้ โดยไม่มีการเพิ่มปริมาณนำเข้าเกินกว่ากรอบโควตา

รมว.ศุภจีสรุปสภาพการณ์ความจริงว่า ปัจจุบัน ประเทศไทยมีความต้องการใช้ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ประมาณ 9 ล้านตันต่อปี

ขณะที่ผลผลิตภายในประเทศอยู่ที่ประมาณ 5 ล้านตัน และในปีนี้คาดว่าจะเพิ่มขึ้นเป็นประมาณ 5.3 ล้านตัน

ส่งผลให้ยังมีความจำเป็นต้องจัดหาวัตถุดิบเพิ่มเติมอีกประมาณ 4 ล้านตันต่อปี เพื่อรองรับอุตสาหกรรมอาหารสัตว์และปศุสัตว์ของประเทศ

โดยวัตถุดิบส่วนที่ขาด ไม่ได้มาจากการนำเข้าข้าวโพดเพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงวัตถุดิบทดแทนอื่น เช่น ข้าวสาลี มันเส้น และปลายข้าว ซึ่งที่ผ่านมาประเทศไทยใช้วัตถุดิบทดแทนภายในประเทศ อาทิ ปลายข้าว มันเส้น และมีการนำเข้าข้าวโพดเลี้ยงสัตว์จากประเทศเพื่อนบ้านภายใต้กรอบการค้าเสรีอาเซียน

อย่างไรก็ตาม ภายหลังรัฐบาลประกาศมาตรการนำเข้าข้าวโพดเลี้ยงสัตว์จากแหล่งผลิตปลอดการเผาและสามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2569 เพื่อสนับสนุนการแก้ไขปัญหาฝุ่น PM2.5 ส่งผลให้ปริมาณการนำเข้าข้าวโพดจากประเทศเพื่อนบ้านลดลงอย่างมีนัยสำคัญ โดยลดลงถึงร้อยละ 49 เนื่องจากมีการตรวจสอบแหล่งผลิตและระบบตรวจสอบย้อนกลับอย่างเข้มงวด

“เมื่อการนำเข้าจากแหล่งเดิมลดลง ผู้ประกอบการอาหารสัตว์จึงจำเป็นต้องหาแหล่งวัตถุดิบทางเลือกเพิ่มเติม เพื่อรักษาความต่อเนื่องของการผลิตและป้องกันปัญหาการขาดแคลนวัตถุดิบ แต่ไม่ได้หมายความว่าจะมีการเพิ่มปริมาณการนำเข้าเกินกว่ากรอบที่กำหนดไว้...

ยืนยันว่า การลงนามบันทึกความเข้าใจ (MOU) ระหว่างสมาคมผู้ผลิตอาหารสัตว์ไทยกับภาคเอกชนสหรัฐฯ เป็นเพียงการสร้างทางเลือกในการจัดหาวัตถุดิบและเสริมความมั่นคงของห่วงโซ่อาหารสัตว์เท่านั้น ไม่ใช่การเปิดทางให้นำเข้าข้าวโพดเพิ่มขึ้นจากเดิม

โดยการนำเข้า ยังคงอยู่ภายใต้กรอบ WTO และมติคณะรัฐมนตรีที่กำหนดสัดส่วน 3 ต่อ 1 อย่างเคร่งครัด

กล่าวคือ การนำเข้าวัตถุดิบอาหารสัตว์ 1 ส่วน จะต้องรับซื้อข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ในประเทศ 3 ส่วน

ทั้งนี้ กรอบการนำเข้าภายใต้ WTO ที่ 1 ล้านตัน สำหรับปี 2569 และเงื่อนไขการรับซื้อในประเทศข้างต้น จะทำให้สามารถนำเข้าข้าวโพดเลี้ยงสัตว์และข้าวสาลีรวมกันได้ไม่เกิน 1.7 ล้านตัน

โดยไม่มีการเพิ่มปริมาณนำเข้าแต่อย่างใด

ประการสำคัญ ยังคงการกำหนดช่วงเวลาการนำเข้าไม่ให้ตรงกับฤดูเก็บเกี่ยวผลผลิตภายในประเทศ เพื่อป้องกันผลกระทบต่อราคาผลผลิตของเกษตรกรไทย...” -รมว.ศุภจี กล่าว

4.3 ประเด็นข้าวโพด GMO

รมว.ศุภจี ยืนยันว่า จากการตรวจสอบข้อมูลกับสมาคมผู้ผลิตอาหารสัตว์ไทย พบว่า MOU ที่ภาคเอกชนไทยลงนามกับภาคเอกชนสหรัฐฯ ไม่ได้ระบุการนำเข้าข้าวโพด GMO แต่อย่างใด

โดยเป็นการระบุถึงความร่วมมือในการจัดหาข้าวโพดเลี้ยงสัตว์เพื่อใช้เป็นวัตถุดิบในการผลิตอาหารสัตว์เท่านั้น

อย่างไรก็ตาม หากมีการนำเข้าสินค้าที่เกี่ยวข้องกับ GMO ผู้นำเข้าจะต้องปฏิบัติตามกฎหมายและมาตรการของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์อย่างเคร่งครัด โดยต้องได้รับใบอนุญาตและใบรับรองที่เกี่ยวข้องตามประกาศกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เรื่อง กำหนดพืชจากแหล่งที่กำหนดเป็นสิ่งต้องห้าม ข้อยกเว้น และเงื่อนไข ตามพระราชบัญญัติกักพืช พ.ศ. ๒๕๐๗ (ฉบับที่ ๑๐) พ.ศ. ๒๕๕๓ และอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของกรมวิชาการเกษตร เพื่อป้องกันผลกระทบต่อระบบนิเวศและภาคการเกษตรของประเทศ

4.4 ความร่วมมือทางการค้ากับสหรัฐ

ความร่วมมือระหว่างภาคเอกชนไทยและสหรัฐฯ ในเรื่องการนำเข้าข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ ตอบโจทย์ความมั่นคงด้านอาหารและอาหารสัตว์ และยังเป็นปัจจัยสนับสนุนบรรยากาศเชิงบวกในการเจรจาการค้าระหว่างสองประเทศ ในช่วงที่มีการหารือด้านเศรษฐกิจและการค้าอย่างต่อเนื่อง

การที่ภาคเอกชนไทยแสดงเจตนารมณ์ในการขยายความร่วมมือทางเศรษฐกิจ ถือเป็นสัญญาณเชิงบวกที่ช่วยสร้างความเชื่อมั่นและสะท้อนความตั้งใจของไทยในการเสริมสร้างความสัมพันธ์ทางการค้ากับสหรัฐฯ ในระยะยาว

“การลงนาม MOU ดังกล่าวยังไม่ได้เป็นการซื้อขายสินค้า แต่เป็นการแสดงเจตจำนงร่วมกันในการสร้างความร่วมมือทางธุรกิจ ซึ่งนอกจากจะช่วยสร้างความมั่นคงทางอาหารของประเทศแล้ว ยังช่วยเสริมสร้างความเชื่อมั่นต่อการเจรจาการค้าระหว่างไทยและสหรัฐฯอีกด้วย” -รมว.ศุภจีกล่าว

นางศุภจี กล่าวเพิ่มเติมว่า รัฐบาลจะดำเนินนโยบายโดยคำนึงถึงผลประโยชน์ของเกษตรกรไทยเป็นสำคัญ ควบคู่กับการรักษาความมั่นคงทางอาหารของประเทศ โดยการนำเข้าทุกกรณีจะต้องอยู่ภายใต้กรอบที่กำหนด ไม่มีการเพิ่มโควตาการนำเข้า และมีมาตรการ กฎหมายกำกับดูแลที่รัดกุมทั้งด้านสิ่งแวดล้อม ความปลอดภัย และรายได้ของเกษตรกรไทย

5. สรุปว่า การนำเข้าวัตถุดิบอาหารสัตว์จากต่างประเทศยังคงอยู่ภายใต้กรอบและเงื่อนไขเดิมที่กำหนดไว้ ไม่มีการเพิ่มปริมาณนำเข้าเกินกว่ากรอบโควตา

การนำเข้ายังคงอยู่ภายใต้กรอบ WTO และมติคณะรัฐมนตรีที่กำหนดสัดส่วน 3 ต่อ 1 อย่างเคร่งครัด

กล่าวคือ การนำเข้าวัตถุดิบอาหารสัตว์ 1 ส่วน จะต้องรับซื้อข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ในประเทศ 3 ส่วน

เพิ่มเติม คือ จะมีการกำกับดูแลโครงสร้างราคาให้พี่น้องเกษตรกร ทั้งพื้นที่หลักและพื้นที่ห่างไกลและแปลงเล็กที่มีต้นทุนในการนำข้าวโพดออกมาขายสูงกว่าทั่วไปด้วย

ศูนย์วิจัยกสิกรไทย ระบุว่า ข้าวโพดของสหรัฐฯ มีราคาถูกกว่าการนำเข้าในประเทศเพื่อนบ้าน สูงสุดกว่า 3,500 บาทต่อตัน นั่นประเมินว่าจะทำให้ต้นทุนผลิตอาหารสัตว์ลดลงราว 8% ซึ่งอาจทำให้ราคาเนื้อสัตว์และไข่ไก่สามารถปรับลดลงได้ด้วย ซึ่งจะช่วยบรรเทาค่าครองชีพคนไทยได้ไม่มากก็น้อย ฯลฯ

ภาพรวมการตัดสินใจเชิงนโยบายที่ปรากฏ จึงนับว่า ได้คำนึงถึงผลประโยชน์ของกลุ่มต่างๆ และผลประโยชน์ของประเทศส่วนรวมได้อย่างน่าสนใจ

สันติสุข มะโรงศรี