ในระบอบประชาธิปไตย พรรคการเมืองทุกพรรคถือว่าเป็นกุญแจสำคัญที่จะบ่งบอกความคืบหน้าหรือถอยหลังของสถานะความเป็นประชาธิปไตย เพราะพรรคการเมืองเป็นตัวเชื่อมระหว่างประชาชนพลเมืองเจ้าของอำนาจ กับสถาบันองค์กรแห่งอำนาจรัฐต่างๆ อีกทั้งพรรคการเมืองเป็นผู้คัดเลือก และเสนอตัวผู้สมัครเข้ารับการแข่งขันเลือกตั้งจากประชาชนพลเมือง แต่สังคมประชาธิปไตยของไทยกลับยังมีปัญหา ไม่ค่อยคืบหน้า ไม่ก้าวหน้าเท่าที่ควร ทั้งๆที่เวลาได้ผ่านมากว่า 94 ปีแล้ว ตั้งแต่เมื่อมีการเปลี่ยนแปลงการปกครองเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน 2475 ที่เป็นหมุดหมายแรกของการยุติระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ และเริ่มต้นความเป็นราชอาณาจักรประชาธิปไตยของไทยเรา

สาเหตุสำคัญของความกระท่อนกระแท่นของสังคมประชาธิปไตยของไทยเราที่สำคัญยิ่งอันหนึ่งคือ ความอ่อนแอ ความไม่เข้มแข็ง ของบรรดาพรรคการเมืองทั้งหลาย

ตามหลักสากล พรรคการเมืองจะได้มาซึ่งหัวหน้าพรรค และผู้บริหารพรรค ก็ด้วยการตัดสินใจของบรรดาสมาชิกพรรค แต่พรรคการเมืองของไทยที่ผ่านมาโดยทั่วไป สมาชิกพรรคมักจะเป็นแค่ตัวเลขเท่านั้น เพราะการได้มาซึ่งหัวหน้าพรรค และคณะผู้บริหาร มักตกอยู่ในมือของกลุ่มคนน้อยนิดที่เป็นผู้ก่อตั้ง เป็นผู้ให้ทุน หรือเป็นบุคคลที่มีความโดดเด่น มีชื่อเสียงในสังคมของพรรคนั้นๆ

พรรคการเมืองจึงไม่มีความเป็นประชาธิปไตยภายในพรรค มีการรวมศูนย์อำนาจ ขาดการมีส่วนร่วม อีกทั้งพรรคการเมืองของไทยมักจะขาดการมี “ยี่ห้อ” ว่าเป็นพรรคการเมืองที่ยึดมั่นกับอุดมการณ์การเมืองใด การประกาศตัวว่ามีพรรคเสรีนิยม พรรคสังคมนิยม พรรคอนุรักษ์นิยม พรรคแรงงานนิยม หรือพรรคนิเวศนิยม เป็นต้น แต่โดยทั่วไปก็อาจจะกล่าวได้ว่าพรรคการเมืองของไทยมักจะอิงกับอุดมการณ์อนุรักษ์นิยม ประชานิยม และอัตตานิยม

ความไม่แน่ชัดในอุดมการณ์หรือจุดยืน บวกกับความแน่ชัดที่ว่า พรรคการเมืองมักจะมีลักษณะเป็นเสมือน“สมบัติส่วนตัว” ทำให้คุณค่าและความเชื่อถือ และความดึงดูดใจของพรรคการเมืองเบาบางและจืดจางไม่สามารถเป็นตัวแทน และความหวัง ให้กับประชาชนพลเมืองได้อย่างเต็มเม็ดเต็มหน่วย ซึ่งความอ่อนแอของพรรคการเมืองก็มีผลให้ความเป็นสังคมประชาธิปไตยของไทยไม่คึกคัก เข้มแข็งไปด้วยโดยปริยาย

อย่างไรก็ตาม ในช่วงไม่กี่เดือนที่ผ่านมา สังคมไทยได้ผ่านการเลือกตั้งทั่วไปและได้ผ่านการเลือกตั้งในระดับท้องถิ่นที่สำคัญคือ การเลือกตั้งชิงตำแหน่งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครผลการเลือกตั้งบ่งบอกว่าพรรคการเมืองหลักๆ ต่างเสียความนิยมชมชอบและเสียคะแนน ไม่ว่าจะเป็นพรรคเพื่อไทย พรรคประชาชน พรรคประชาธิปัตย์ พรรครวมไทยสร้างชาติ และพรรคพลังประชารัฐ ส่วนพรรคเล็กพรรคน้อยต่างๆ ก็ดูว่าไม่มีอนาคตที่จะเติบโต

ส่วนก่อนหน้านี้ พรรคภูมิใจไทยสามารถกุมชัยชนะอย่างท่วมท้นเกินความคาดหมายคาดการณ์ เหตุเพราะกระแสความรักชาติ และชาตินิยม ในกรณีสืบเนื่องมาจากข้อพิพาทเรื่องเขตแดนระหว่างไทยกับกัมพูชาที่อำนวยให้ฝ่ายอนุรักษ์นิยมที่กระจัดกระจายอยู่ตามพรรคการเมืองอื่นๆ ต่างๆ ตีจาก แล้วเทคะแนนให้กับพรรคภูมิใจไทย นอกเหนือจากภาพพจน์ภาพลักษณ์ที่ว่าพรรคภูมิใจไทยยึดมั่นกับสถาบันแห่งประเพณีวัฒนธรรมของไทยอย่างแน่นแฟ้น

การเลือกตั้งทั่วไปครั้งต่อไป และการเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครตามตารางเวลาก็จะเกิดขึ้นอีกประมาณเกือบ 4 ปีข้างหน้า ซึ่งก็หมายความว่า แต่ละพรรคการเมืองจะมีเวลาเพียงพอที่จะปรับตัว ปรับปรุงตัวเอง เพื่อเรียกคะแนนนิยมและคะแนนเสียงกลับคืนมาซึ่งหมายถึงการแสดงออกซึ่งจุดยืนและอุดมการณ์ การมีคณะบริหารที่กอปรด้วยคุณภาพ และการเปิดกว้างซึ่งการเข้ามามีส่วนร่วมของสมาชิกพรรค และการเข้าถึงของประชาชนพลเมืองเพื่อร่วมแสดงความคิดเห็นและเสนอแนะ

การเสริมสร้างพรรคดังกล่าวก็เป็นเรื่องหนึ่ง แต่อีกเรื่องหนึ่งที่สำคัญด้วยก็คือ การที่พรรคการเมืองมีภาระหน้าที่ที่จะช่วยจรรโลง และเสริมสร้างความแข็งแกร่งและเจริญก้าวหน้าให้กับการเป็นสังคมประชาธิปไตยของไทย ซึ่งหมายถึงการยึดมั่นกับหลักธรรมาภิบาล ที่จะครอบคลุมปรัชญาการเมืองว่าด้วยทศพิธราชธรรม การมุ่งชำระล้าง “มะเร็งสังคม” ต่างๆ เช่น การทุจริตคอร์รัปชัน การแทรกแซงในกระบวนการยุติธรรม และการใช้อำนาจโดยมิชอบ ไปจนถึงการบริการสังคมเพื่อเสริมสร้างความทัดเทียมในคุณภาพชีวิตและโอกาส เช่นในเรื่องการรักษาพยาบาล การศึกษา ที่อยู่อาศัย สาธารณูปโภค และโครงสร้างพื้นฐาน เพื่อการติดต่อสื่อสารและการสัญจรไปมา เป็นต้น หรือนัยหนึ่งพรรคการเมืองต้องมุ่งเสริมสร้างความทันสมัยให้กับสังคมไทยโดยรวม

กษิต ภิรมย์

kasitfb@gmail.com