วันอาสาฬหบูชา ตรงกับวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 8 ถือเป็นหนึ่งในวันสำคัญทางพระพุทธศาสนาซึ่งเป็นวันที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงปฐมเทศนา (ธรรมจักรกัปปวัตตนสูตร) ทำให้เกิดพระรัตนตรัยครบองค์สามโดยบริบูรณ์

การแสดงปฐมเทศนาของพระพุทธเจ้า หรือ ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร มีใจความสำคัญหลัก 2 ประการ คือ การหลีกเลี่ยงทางสุดโต่งทั้งสองทาง (ไม่ตึงหรือหย่อน)และการปฏิบัติตามหลัก อริยสัจ 4 (ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค)

ความสำคัญของวันอาสาฬหบูชา

- วันประกาศพระศาสนา : เป็นวันแรกที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมโปรดพระปัญจวัคคีย์ทั้ง 5 ที่ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เมืองพาราณสี

- วันที่มีพระสงฆ์รูปแรก: พระอัญญาโกณฑัญญะได้ดวงตาเห็นธรรมและขอบรรพชาเป็นพระภิกษุรูปแรก

- วันครบรัตนตรัย 3 ประการ: ทำให้ในวันนั้นมีพระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์ครบเป็นองค์พระรัตนตรัยครั้งแรกในโลก

ในปีนี้วันอาสาฬหบูชาตรงกับวันพุธที่ 29 กรกฎาคม ซึ่งชาวไทยก็ได้ปฏิบัติกันตามประเพณี เช่น การทำบุญตักบาตร ฟังพระภิกษุสงฆ์เทศนาสั่งสอน การเวียนเทียน เป็นต้น บางหมู่คณะก็ได้ไปหาความสงบปฏิบัติธรรมโดยการถือศีล สวดมนต์ภาวนา นั่งสมาธิวิปัสสนา เพื่อทบทวนตัวเองและสภาวะจิตใจเพื่อตั้งหลักใหม่ในการดำเนินชีวิต เพื่ออยู่กับศีลกับธรรมและคุณงามความดี

ผมก็ได้ถือโอกาสนี้คำนึงถึง ไตร่ตรองและทบทวนความเป็นมาเกี่ยวกับพุทธศาสนา (Reflection) แล้วก็รู้สึกมีความน่าทึ่งประทับใจที่พุทธศาสนาได้คงอยู่มาอย่างยั่งยืนและต่อเนื่องเป็นเวลาเกือบ 2,600 ปีแล้ว และยังได้ค่อยๆแพร่ขยายจากทวีปเอเชียไปยังทวีปอื่นๆ ของโลก และพุทธศาสนาแม้ว่าจะมีการต่างนิกาย แต่ทั้งหมดก็ยังยึดมั่นในพระรัตนตรัยและอริยสัจ 4 เป็นหลักอย่างมั่นคง และเรื่องการมีสติ (Mindfulness) และการสมาธิวิปัสสนา (Meditation) ก็ได้รับการยอมรับเป็นแนวปฏิบัติอย่างกว้างขวางยิ่งขึ้น อีกทั้งยังได้เริ่มเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของการแพทย์และการเป็นนักธุรกิจ บ่งบอกซึ่งความเหมาะสมของหลักพุทธต่อวิถีชีวิต ไม่ว่าจะอยู่ในยุคสมัยใด

อริยสัจ 4 มีความเป็นวิทยาศาสตร์ นั่นคือเป็นตรรกะ เป็นเรื่องของการแสดงให้เห็นหรือชี้แจงของความเป็นไปในชีวิตที่มีเหตุและผล อีกทั้งเมื่อชีวิตมีปัญหาคือ ความทุกข์ ความไม่ยั่งยืน และที่มาของความทุกข์ ก็มีการบอกกล่าวว่าสามารถเอาชนะความทุกข์ได้ มิใช่ด้วยการบูชาหรือวิงวอนเทพเจ้าหรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์ใดๆ แต่ด้วยวิธีการอันได้แก่การดำรงตนและปฏิบัติตามมรรค 8 เป็นเรื่องของความรับผิดชอบต่อตัวตนของตนเองเท่านั้น

ความต่อเนื่องของพุทธศาสนาเป็นได้เพราะ สาระเนื้อหาที่สมเหตุสมผล ผู้คนทุกหมู่เหล่าเข้าถึงได้ ไม่มีการกีดกัน แบ่งพรรคแบ่งพวก หรือการเลือกปฏิบัติ ไม่มีความจำเป็นที่จะต้องไปพึ่งพาพิธีกรรม และการบูชาใดๆ อีกทั้งคณะสงฆ์ก็เป็นผู้สืบทอดคำสั่งสอนและเป็นผู้ปฏิบัติที่ช่วยจรรโลงให้พุทธศาสนามีชีวิตชีวาและมีความต่อเนื่องมาได้โดยตลอด

พุทธศาสนาได้ดำรงมาผ่านการเปลี่ยนแปลงอย่างมากมายมหาศาลของโลก แต่ก็คงอยู่ได้เพราะคำสั่งสอนของพุทธศาสนานั้นสามารถใช้ได้กับทุกยุคทุกสมัย มีความสดมีความทันสมัยอยู่ตลอดเวลา ซึ่งหากชาวโลกได้รู้จัก เข้าถึงซึ่งหลักคิด หลักธรรม หลักปฏิบัติของพุทธศาสนา ก็เป็นไปได้ที่ชาวโลกจะร่วมอยู่กันได้อย่างสงบสุข สมัครสมานสามัคคี

ฉะนั้นก็จัดได้ว่าอริยสัจ 4 เป็นคู่มือในการดำเนินชีวิต จึงเป็นเรื่องที่ชาวพุทธต้องร่วมกันปฏิบัติให้เป็นแบบอย่าง และร่วมกันส่งเสริมแพร่ขยายคู่มือชีวิตนี้ในโลกกว้าง และอยู่ร่วมกันอย่างสันติ เพราะพุทธศาสนาเป็นศาสนาแห่งสันติธรรม

กษิต ภิรมย์

kasitfb@gmail.com