1.ผลศึกษาชี้ “แลนด์บริดจ์” ไม่คุ้มเศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อมเสี่ยง ธุรกิจไม่คุ้มลงทุน

เมื่อวันที่ 24 กรกฎาคม 2569 นายเอกนิตินิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง แถลงสรุปผลการศึกษาของคณะกรรมการศึกษาแนวทางขับเคลื่อนโครงการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านการคมนาคมขนส่ง เพื่อเชื่อมโยงการขนส่งระหว่างอ่าวไทยและอันดามัน (โครงการแลนด์บริดจ์)

ระบุว่า จากที่นายกฯ มอบหมายให้ดำเนินการศึกษา ขณะนี้ได้ดำเนินการแล้วเสร็จก่อนกำหนด 90 วัน โดยแบ่งการศึกษาออกเป็น 3 คณะ ได้แก่ 1. ศึกษาความเป็นไปได้เชิงเศรษฐกิจและการลงทุน 2. ศึกษาด้านสิ่งแวดล้อม และ3. ศึกษาการรับฟังความคิดเห็นและการมีส่วนร่วมของประชาชน

รองนายกฯ เอกนิติ ระบุว่า ผลสรุปจากคณะกรรมการทั้ง 3 ชุด เห็นตรงกันว่า โครงการแลนด์บริดจ์มีความเป็นไปได้ในระดับต่ำ และอาจก่อให้เกิดภาระงบประมาณที่มีความเสี่ยงค่อนข้างสูง เพราะจากการศึกษา พบว่า

- เมื่อเกิดผลกระทบจากสถานการณ์ในตะวันออกกลาง ส่งผลให้การค้าโลกลดลง ทำให้โครงการมีความเสี่ยงสูง

- มีความเสี่ยงจากการแข่งขันและการบริหารจัดการ เนื่องจากเดิมคาดว่าจะมีสายการเดินเรือย้ายมาใช้เส้นทางของไทย แต่จากการศึกษาพบว่า มีโอกาสเกิดขึ้นน้อย เพราะสายการเดินเรือส่วนใหญ่มีพันธมิตรทางธุรกิจอยู่แล้ว

-ความเสี่ยงด้านการบริหารจัดการ โดยเฉพาะความเร็วในการเคลื่อนย้ายสินค้าที่ค่อนข้างช้า ส่งผลให้โครงการมีผลตอบแทนทางเศรษฐกิจค่อนข้างต่ำ และมีความเสี่ยงสูง

-ความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อม อยู่ในระดับค่อนข้างสูง และจำเป็นต้องดูแลผลกระทบในภาพรวมเชิงยุทธศาสตร์ให้มากกว่านี้ อีกทั้งยังขาดการบูรณาการด้านสิ่งแวดล้อมอย่างเป็นเอกภาพ โดยเฉพาะประเด็นระบบนิเวศทางทะเล วิถีชีวิตชุมชนชายฝั่ง ความมั่นคงทางอาหาร และผืนป่า

-ผลการรับฟังความคิดเห็นยังมีความเห็นแตกต่างกันโดยกลุ่มที่สนับสนุนส่วนใหญ่เป็นภาคเอกชนและภาคอุตสาหกรรม ขณะที่ประชาชนส่วนใหญ่ยังมีความกังวลและยังไม่ได้ตัดสินใจ ทั้งนี้ ประเด็นที่น่ากังวล คือ เรื่องผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมและความโปร่งใส รวมถึงมีกลุ่มอนุรักษ์ทางทะเลออกมาคัดค้าน จึงมีข้อเสนอแนะให้สร้างความเชื่อมั่นและความไว้วางใจต่อโครงการให้มากขึ้น

“...คณะกรรมการจึงมีมติว่า โครงการแลนด์บริดจ์มีความเป็นไปได้ทางธุรกิจในระดับต่ำ มีความเสี่ยงด้านผลกระทบค่อนข้างสูง และยังมีความเห็นต่างในสังคม...

อย่างไรก็ตาม เมื่อภาคเอกชนยังมีความต้องการใช้ประโยชน์จากท่าเรือฝั่งอันดามัน ซึ่งปัจจุบันมีท่าเรือระนองรองรับอยู่ จึงเสนอให้พัฒนาท่าเรือระนองให้ใช้ศักยภาพได้เต็มที่พร้อมทั้งพิจารณาเชื่อมโยงโครงข่ายทางรถไฟเข้าสู่ท่าเรือระนอง และพัฒนาระบบขนส่งทางราง หรือ Missing Link เพื่อเชื่อมโยงภาคใต้ไปยังภาคเหนือและประเทศจีน รวมถึงเชื่อมต่อกับท่าเรือฝั่งตะวันออก...” – รองนายกฯเอกนิติกล่าว

หลังจากนี้ จะจัดทำรายงานสรุปเสนอต่อนายกฯ หากนายกรัฐมนตรีเห็นชอบ ก็จะนำเสนอเข้าสู่ที่ประชุม ครม. ตามคำสั่งแต่งตั้งคณะกรรมการชุดนี้ต่อไป

2.ลบข้อครหาตรายาง

มติของคณะกรรมการฯ ที่มี ดร.เอกนิติเป็นประธาน (รวมถึงอนุฯ ทั้ง 3 ชุด) เป็นการลบล้างข้อครหา สาดโคลน โจมตีก่อนหน้านี้ ที่เคยถูกคนบางกลุ่มกล่าวหาว่า ตั้งคณะกรรมการฯขึ้นมาเพียงเพื่อยื้อเวลา เป็นตรายางให้โครงการมีธงอยู่แล้ว ฯลฯ

ตรงกันข้าม สะท้อนว่า มีการพิจารณารับฟังบนพื้นฐานของเหตุและผล เมื่อไม่คุ้มความเสี่ยง การดูแลสิ่งแวดล้อมยังไม่พร้อม ก็เสนอให้ยุติโครงการและเลือกแนวทางอื่น เพื่อ “เชื่อมโยงโครงข่ายทางรถไฟเข้าสู่ท่าเรือระนอง และพัฒนาระบบขนส่งทางราง หรือ Missing Link เพื่อเชื่อมโยงภาคใต้ไปยังภาคเหนือและประเทศจีน รวมถึงเชื่อมต่อกับท่าเรือฝั่งตะวันออก” ตอบโจทย์โครงสร้างพื้นฐานของประเทศต่อไป

3.“แลนด์บริดจ์” มีโอกาส-ความเสี่ยง มีประโยชน์-ผลกระทบ มีคนสนับสนุน-คัดค้าน

โครงการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านการคมนาคมขนส่ง เพื่อเชื่อมโยงการขนส่งระหว่างอ่าวไทยและอันดามัน (โครงการแลนด์บริดจ์) เป็นโครงการขนาดใหญ่ ริเริ่มมาในยุครัฐบาลลุงตู่ หวังดึงดูดเงินลงทุนจากต่างประเทศมูลค่ากว่า 1 ล้านล้านบาท ผ่านมาหลายรัฐบาล มีการศึกษาเตรียมการ และเสนอร่างกฎหมายเข้าสภา (แต่ยังไม่ผ่าน) ท่ามกลางความกังวลด้านความคุ้มค่า และผลกระทบสิ่งแวดล้อม

มีทั้งคนสนับสนุน และคัดค้านโครงการ

กระทั่งรัฐบาลอนุทิน 2 ให้ตั้งคณะกรรมการขึ้นมาศึกษาอีกครั้ง (ดร.เอกนิติ เป็นประธานฯ)

ผมเคยนำเสนอเกี่ยวกับโครงการนี้หลายครั้ง เน้นย้ำถึงที่มา-ที่ไปของโครงการ

และย้ำทุกครั้งว่า ท่ามกลางความห่วงใยเรื่องสิ่งแวดล้อมและที่ดินทำกินของชาวบ้าน สังคมจำเป็นต้องมองภาพใหญ่ให้ครบถ้วน เนื่องจากแลนด์บริดจ์ไม่ได้เป็นเพียงแค่การสร้างทางรถไฟหรือท่าเรือทั่วไป แต่สถานะที่แท้จริงคือโครงสร้างพื้นฐานเชิงยุทธศาสตร์ระดับชาติที่จะปรับเปลี่ยนทิศทางการค้าโลก “โครงการนี้ มีทั้งมิติของผลกระทบ โอกาส และความเสี่ยงควบคู่กันไป สิ่งสำคัญ คือคนไทยต้องร่วมกันพิจารณาและตัดสินใจจากข้อเท็จจริง เพราะนี่คือผลประโยชน์ของบ้านเมือง” - พูดเมื่อ 23 พ.ค. 2569

ให้รอพิจารณาข้อมูล คำชี้แจง ของคณะกรรมการฯ(ที่มี ดร.เอกนิติ เป็นประธาน)

หากจะสร้าง ก็ต้องมีคำตอบต่อข้อกังวลทุกมิติ เช่น จะดูแลชาวบ้านในพื้นที่อย่างไร? งบเวนคืนที่ดินจะใช้ 14,000 ล้านบาท เพียงพอหรือไม่? จะลงทุนป้องกันผลกระทบสิ่งแวดล้อมแบบ “เกรทแบร์ริเออร์” ที่ออสเตรเลียหรือไม่? ฯลฯ

หรือถ้าไม่สร้าง ก็ต้องมีคำตอบเช่นกัน? จะแก้ปัญหาเชิงโครงสร้างพื้นฐานประตูเรือสินค้าฝั่งมหาสมุทรอินเดียอย่างไร? เงินลงทุนจะเอามาจากไหน (เพราะแลนด์บริดจ์วางแผนใช้เงินเอกชนลงทุน 1 ล้านล้านบาท) ฯลฯ

ผมย้ำมาตลอดว่า การตัดสินใจว่าคุ้มหรือไม่คุ้ม ต้องรวมเอาต้นทุนการดูแลประชาชนและผลกระทบสิ่งแวดล้อมทั้งหมดเข้าไปด้วย แล้วตัดสินใจว่าคุ้มหรือไม่คุ้ม?

ลองถาม AI ล่าสุด กูเกิลเอไอ ปรากฏว่า “สรุปมุมมองของ สันติสุข มะโรงศรี เกี่ยวกับการวิเคราะห์และอ่านระหว่างบรรทัดในโครงการ แลนด์บริดจ์ (ชุมพร-ระนอง)” ระบุว่า

“...คือ การมองเห็นศักยภาพอันมหาศาลในการผลักดันให้ประเทศไทยกลายเป็นประตูการค้าและศูนย์กลางโลจิสติกส์ระดับโลก (Gateway ใหม่ของเอเชีย) แต่ในขณะเดียวกันก็ต้องเผชิญโจทย์ความท้าทายรอบด้านที่ภาครัฐต้องโปร่งใสและรับฟังอย่างจริงจัง

ประเด็นสำคัญจากการวิเคราะห์ “แลนด์บริดจ์”

มิติทางเศรษฐกิจและยุทธศาสตร์: โครงการนี้ไม่ใช่แค่เส้นทางขนส่งสินค้าในภูมิภาค แต่เป็นการเชื่อมโยงการค้าระหว่างไทย จีน อินเดีย ตะวันออกกลาง และยุโรป โดยใช้ระบบราง (รถไฟทางคู่ 1.435 เมตร) เชื่อมท่าเรือแหลมริ่ว จังหวัดชุมพร และท่าเรือแหลมอ่าวอ่าง จังหวัดระนอง ช่วยร่นระยะเวลาและลดความจำเป็นในการเดินเรืออ้อมช่องแคบมะละกา

การต่อยอดการลงทุน: ช่วยดึงดูดทุนขนาดใหญ่ กระตุ้นเศรษฐกิจฐานรากและอุตสาหกรรมต่อเนื่อง เช่น ศูนย์กระจายสินค้า อุตสาหกรรมแปรรูป และธุรกิจบริการในภาคใต้

ความกังวลและข้อเสนอแนะต่อภาครัฐ: ภาครัฐต้องเร่งเปิดเผยข้อมูลที่รอบด้านและโปร่งใส ทั้งในแง่ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม (ระบบนิเวศ ป่าชายเลน ทะเล) และความเดือดร้อนของประชาชนในพื้นที่ (การเวนคืนที่ดิน ประมงพื้นบ้าน)

โจทย์ใหญ่ไม่ใช่แค่ “จะสร้างหรือไม่สร้าง” แต่คือ“ทำอย่างไรให้ประเทศได้ประโยชน์สูงสุด และไม่มีใครถูกทิ้งไว้ข้างหลัง” ..... ฯลฯ

4.สุดท้าย หวังว่า นายกฯ อนุทิน จะพิจารณาข้อสรุปของคณะกรรมการฯ อย่างตรงไปตรงมา

ก่อนหน้านี้ นายกฯ อนุทิน ชาญวีรกูล เคยกล่าวว่า โครงการแลนด์บริดจ์ ได้ให้มีการศึกษารวบรวมข้อมูลให้เป็นปัจจุบัน เพราะบริบทเปลี่ยนไป การศึกษาที่เคยมีในอดีตก็อยู่บนภูมิรัฐศาสตร์อีกบริบทหนึ่ง ตอนนี้เราก็ต้องมาหาแนวทางที่จะทำให้ประเทศไทยเป็นศูนย์กลางของภูมิภาคที่จะสามารถพึ่งพาตนเองได้ในเรื่องการขับเคลื่อนเศรษฐกิจและการเป็นศูนย์กลางคมนาคมขนส่งสินค้า และสามารถยืนอยู่บนขาตัวเองได้

“...โครงการยังไม่เริ่มเลย ต้องศึกษา ปรับให้สอดคล้องกับสถานการณ์ปัจจุบัน หากผลการศึกษาโดยนายเอกนิตินิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง กับคณะกรรมการขับเคลื่อนชุดนี้ ซึ่งมีเลขาธิการสภาพัฒน์ เป็นเลขานุการฯอยู่ หากผลศึกษาออกมา เราก็ตัดสินใจ บนผลการศึกษาที่เป็นปัจจุบันมากขึ้น ไม่ได้มีอะไรแปลก... ...ฟังเสียงประชาชน ผมได้กำชับให้คณะกรรมการมีภาคประชาชนอยู่ด้วย ซึ่งนายเอกนิติก็เห็นชอบด้วย...” - นายกฯ อนุทินเคยกล่าวไว้

สันติสุข มะโรงศรี