เหตุรถไฟบรรทุกตู้คอนเทนเนอร์สินค้า พุ่งชนรถเมล์ปรับอากาศสาย 206 ที่จอดคร่อมรางรถไฟ บริเวณ แยกอโศก – เพชรบุรี ช่วงการจราจรคับคั่ง

ทำให้มีคนเสียชีวิต 8 ศพ เจ็บระนาว 25 คน รถยนต์และรถจยย.ที่จอดอยู่ใกล้เคียงได้รับความเสียหาย ไฟลุกท่วม

สอบสวนเบื้องต้น ทราบว่า รถเมล์ปรับอากาศคันเกิดเหตุ มาถึงที่เกิดเหตุซึ่งมีการจราจรคับคั่ง รถเคลื่อนตัวไหลตามกันไปเป็นระยะ จนกระทั่งมาถึงทางรถไฟ จังหวะที่รถเมล์คันดังกล่าวจอดคร่อมทางรถไฟ เป็นจังหวะที่ขบวนรถไฟซึ่งบรรทุกตู้สินค้าวิ่งจากอำเภอแปดริ้วมาถึง และใช้ความเร็วเพื่อผ่านจุดตัด เบรกไม่ทัน พุ่งชนรถเมล์ปรับอากาศ ไฟลุกไหม้ เป็นเหตุให้มีผู้เสียชีวิตและบาดเจ็บดังกล่าว

รถเมล์คันดังกล่าวจอดขวางทางรถไฟ เนื่องจากการจราจรติดขัด รถด้านหน้าเคลื่อนที่ไม่ได้ จึงจอดขวางคร่อมทางรถไฟจนไม้กั้นทางลงมาไม่ได้ มีสัญญาณเตือนว่ารถไฟกำลังมา ส่วน
รถไฟก็วิ่งมา ไม่ได้หยุดคอย หรือเบรกไม่ทัน พุ่งชนรถเมล์คันดังกล่าว

1.จุดวิบัติจราจร

หลายปีก่อน ผมต้องผ่านเส้นทางดังกล่าวเป็นประจำ

ที่เกิดเหตุบริเวณ สี่แยก เป็นจุดตัดกันระหว่างถนนเพชรบุรี ถนนอโศกมนตรี และถนนอโศก-ดินแดง (ตรงใกล้ๆ สถานีแอร์พอร์ตลิงก์)

ที่สำคัญ ยังมีถนนเลียบทางรถไฟ (กำแพงเพชร 7) วิ่งขนานทางรถไฟและเลี้ยวซ้ายออกมาสมทบจนบีบทางตรงเป็นคอขวด ทำให้จราจรติดหนัก รถจากทางตรง แม้จะมีไฟเขียว แต่ก็ยังต้องรอจังหวะที่รถเลี้ยวออกมาแทรก

ตรงจุดนี้ ถือว่าเป็นปัญหาการจัดการจราจรมายาวนานแล้ว

เพราะระบบการไหลของรถ นำมาสู่ความวุ่นวาย แออัด คอขวด ทำให้บางครั้งคนขับกะระยะผิดพลาด นึกว่าจะผ่านทางรถไฟไปได้ แต่ก็ไปติดคร่อมทางรถไฟ

คุณ ธนวิชญ์ ประสงค์พงษ์ชัย นำเสนอแผนภาพการจราจรที่จุดเกิดเหตุ พร้อมระบุว่า

“เห็นด้วยว่ารถเมล์คร่อมทาง/เขตห้ามหยุด ผิดกฎจราจร

แต่กำลังลองคิดในมุมรถเมล์ที่ผ่านเส้นนั้น พอนั่งนึกถึงถนนตรงนั้น ก็สงสัยว่าถ้าทำถูกกฎ 100% จะขับได้จริงไหม เพราะข้างหน้ามีรถพยายามจะออกตลอด ถ้าจะถูกกฎ แปลว่าจะวิ่งได้ก็ต่อเมื่อตรงนั้นว่างพอที่รถเมล์ทั้งคันจะเข้าไปจอดได้ ซึ่งไม่แน่ใจว่าจังหวะนั้นมีจริงมั้ย ต้องรอนานเท่าไหร่

ถ้าไม่มี หรือต้องรอนานมากๆ แปลว่ามันเป็นไปไม่ได้ หรือไม่เมคเซนส์ ที่รถเมล์ที่วิ่งผ่านจุดนี้จะไม่เสี่ยงจอดรถติดคร่อมราง หรือคร่อมจุดห้ามหยุด

หลายทีจังหวะแหกกฎก็ไม่ได้เป็นแค่เรื่องนิสัยอย่างที่โทษกันอย่างเดียว (แน่นอนว่าหลายทีนิสัยและความเคยชินก็มีส่วน)

แต่สำหรับแยกนี้ กฎจราจรมันบั๊กมั้ยนะ”

2. พฤติกรรม “จอดคร่อมราง” คิดว่า “ไม่เป็นไร”

ประการสำคัญ พฤติกรรมคนขับรถยนต์ที่ “จอดคร่อมรางรถไฟ” แล้วคิดว่า “ไม่เป็นไร”

เพราะต้องการเอาประโยชน์ส่วนตน รีบเร่งเดินทาง ขอไปก่อน

‘ขอฉันไปก่อน’

หรือ ‘เบียดอีกนิดน่าจะพ้น’

โดยคิดว่ารถไฟจะต้องหยุดให้อยู่แล้ว

พฤติกรรมเช่นนี้ เป็นเหมือนระเบิดเวลา หรืออาการป่วยติดเชื้อที่เรื้อรัง แล้วนำมาซึ่งความสูญเสียในบั้นปลาย

เราจะเห็นภาพประจำ ที่รถยนต์ รถเมล์ และรถจักรยานยนต์ พยายามขับเบียด ขับแทรก และจอดติดค้างคร่อมเส้นทางรถไฟ หรือล้ำเข้าไปในระยะโครงสร้างทาง เกิดขึ้นแบบนี้ทุกวัน

โดยเฉพาะในชั่วโมงเร่งด่วน

ที่ผ่านมา ขบวนรถไฟต้องเป็นฝ่ายหยุดรอ ให้เจ้าหน้าที่เคลียร์รถยนต์ รถจักรยานยนต์ออกก่อน ขบวนรถไฟถึงจะผ่านไปได้

แต่ครั้งที่เกิดโศกนาฏกรรมนี้ ขบวนรถไฟไม่หยุด (ซึ่งจะต้องสอบข้อเท็จจริงว่าเพราะเหตุใด ว.ไปบอกแล้ว ทำไมไม่ตอบกลับมา แล้วไม่หยุด ทำไมมองไม่เห็นรถเมล์ที่คร่อมรางขวางอยู่หรืออย่างไร? หรือมาเบรกเมื่อกระชั้นเกินไป ทำให้หยุดไม่ทัน หรืออย่างไร?)

3. จาก “ความเคยชิน” สู่ “โศกนาฏกรรม”: เมื่อความมักง่ายกลายเป็นฆาตกรบนรางรถไฟ

กฎหมายชัดเจนห้ามรถยนต์หยุดรถคร่อมทางรถไฟ

แต่ในการทำงานของรถไฟ ก็มีระเบียบวิธีปฏิบัติเพื่อความปลอดภัยเช่นกัน

รถไฟจะมีระบบอัตโนมัติ สัญญาณไฟทาง - ว.แจ้งจากศูนย์ควบคุมรถไฟ – คนขับรถไฟสำรวจเส้นทางข้างหน้าด้วยสายตา

แต่ครั้งนี้ ทำไมรถไฟยังวิ่งมา ทั้งๆ ที่ ไม้กั้นลงมาขวางไม่ได้ เพราะรถเมล์หยุดคร่อมอยู่?

แฟนเพจ “ซิริอุส เป็นชื่อของดวงดาว” ได้เล่าเรื่องเพื่อสะท้อนปัญหาสังคมจากกรณีอุบัติเหตุล่าสุดที่รถเมล์จอดติดคาอยู่บนรางรถไฟ จนทำให้ไม้กั้นไม่สามารถลงมาปิดได้ และนำไปสู่โศกนาฏกรรมที่รถไฟพุ่งชน

โดยชี้ว่า ไม่ใช่แค่เรื่องของ “อุบัติเหตุ” แต่เป็นผลลัพธ์ของ “วัฒนธรรมความมักง่าย” ที่ฝังรากลึกในสังคมไทย

จาก “ความเคยชิน” สู่ “โศกนาฏกรรม” :

เมื่อความมักง่ายกลายเป็นฆาตกรบนรางรถไฟ

เป็นภาพสะท้อนที่ชัดเจนที่สุดของคำว่า “Normalization ofDeviance” หรือ “ความชินชาต่อสิ่งผิดปกติ จนมองว่ามันเป็นเรื่องธรรมดา”

กฎหมายจราจรระบุไว้ชัดเจนว่าห้ามจอดรถหยุดคร่อมทางรถไฟ แต่สิ่งที่เราเห็นจนชินตาบนท้องถนนเมืองไทย คือ ความมักง่ายที่ทำกันจนเป็นนิสัย และเมื่อ “ทำบ่อยๆ แล้วไม่เกิดอุบัติเหตุ” คนไทยก็ทึกทักไปเองว่า “ไม่เป็นไร” จนกลายเป็นความท้าทายความตายในทุกๆ วัน

3 ประสานแห่งความประมาท : เมื่อทุกฝ่ายต่าง “เคยชิน”

คนขับรถบนท้องถนน (รวมถึงรถเมล์คันเกิดเหตุ) : มักมีพฤติกรรม “ไหลตามๆ กันไป” แม้จะเห็นว่าฝั่งตรงข้ามทางรถไฟรถติดจนไม่มีที่เหลือให้รถตัวเองข้ามไปได้อย่างปลอดภัย แต่ก็ยังเลือกที่จะขับไปจอดคร่อมรางรถไฟ เพียงเพราะคิดว่า “เดี๋ยวรถข้างหน้าก็ขยับ” หรือ “คันอื่นเขาก็ทำกัน” ความเคยชินตรงนี้ทำให้ลืมนึกถึงความเสี่ยงวินาทีชีวิตเมื่อรถไฟมา

เจ้าหน้าที่/คนดูแลสถานี : การเห็นรถจอดติดคร่อมรางรถไฟอยู่ทุกเมื่อเชื่อวัน ทำให้เกิดอาการ “ชินชา” มองเห็นภาพอันตรายจนกลายเป็นภาพปกติในชีวิตประจำวัน เมื่อเห็นบ่อยเข้าและส่วนใหญ่รถไฟก็ผ่านไปได้โดยไม่มีอะไรเกิดขึ้น ก็เริ่มปล่อยปละละเลย ไม่มีการกวดขัน หรือส่งสัญญาณเตือนอย่างจริงจังเพราะคิดว่า “เดี๋ยวรถมันก็หลบกันเองได้เหมือนทุกที”

คนขับรถไฟ : วิ่งผ่านเส้นทางเดิมๆ ทุกวันด้วยความเร็วเท่าเดิม เมื่อทำแบบนี้ซ้ำๆ เป็นร้อยเป็นพันครั้งโดยไม่เคยชนอะไร ก็เกิดความเคยชินและมั่นใจเกินเหตุ (Complacency) จนอาจละเลยการชะลอความเร็วในจุดเสี่ยง หรือเร่งเครื่องผ่านไปเพราะคิดว่าทางเคลียร์เหมือนทุกวัน โดยลืมไปว่าอุบัติเหตุต้องการความผิดพลาดเพียงแค่ “ครั้งเดียว” ก็เกินพอ

ถอดรหัสบทเรียนจากญี่ปุ่น : “Yubisashi Kanko” ระบบสร้างนิสัยตื่นตัว

ที่ประเทศญี่ปุ่น ขึ้นชื่อเรื่องความปลอดภัยของระบบรางระดับโลก เขามีวิธีแก้ปัญหาความเคยชินของมนุษย์ด้วยระบบที่เรียกว่า “Yubisashi Kanko” (指差喚呼)

หรือภาษาอังกฤษเรียกว่า “Pointing and Calling” (การชี้และขาน)

Yubisashi Kanko คืออะไร?

มันคือข้อปฏิบัติที่บังคับให้พนักงานขับรถไฟและเจ้าหน้าที่สถานีญี่ปุ่นทุกคน ต้องใช้มือชี้ไปยังสัญญาณไฟ เกจวัด หรือเส้นทางข้างหน้า แล้วตะโกนขานสถานะนั้นๆ ออกมาดังๆ เป็นระยะๆ ตลอดการปฏิบัติงาน เช่น เมื่อเห็นสัญญาณไฟเขียว ต้องเหยียดแขนชี้ไปที่ไฟแล้วตะโกนว่า “สัญญาณเขียว... ไปได้!”

[ตาดูสิ่งที่จะตรวจสอบ] [มือชี้ไปที่สิ่งนั้น] [ปากตะโกนขานสถานะ] [หูฟังเสียงตัวเอง]

ทำไมต้องทำเรื่องที่ดูเหมือน “ตลก” หรือ “น่ารำคาญ” นี้?

สถาบันวิจัยเทคนิคอนามัยและความปลอดภัยในการทำงานของญี่ปุ่นเคยทำผลการศึกษาพบว่า:

การมองดูเฉยๆ มีโอกาสเกิดความผิดพลาดของมนุษย์ (Human Error) อยู่ที่ 2.38%

แต่เมื่อใช้ระบบ “ชี้และขาน” (Pointing and Calling) โอกาสผิดพลาดจะลดลงเหลือเพียง 0.38% (ลดลงไปถึง 85%!)

เหตุผลทางวิทยาศาสตร์คือ ระบบนี้เป็นการบังคับให้สมองส่วนหน้าตื่นตัวอยู่ตลอดเวลา ผ่านการทำงานร่วมกันของประสาทสัมผัส ทั้ง สายตา (มอง), ร่างกาย (ชี้), ปาก (พูด) และ หู (ฟัง) มันช่วยทำลาย “ความเคยชินแบบอัตโนมัติ” (Autopilot Mode) ของมนุษย์ ทำให้คนขับไม่สามารถเหม่อลอย หรือขับรถไฟไปตามความคุ้นเคยเดิมๆ ได้เลย เพราะต้องคอยชี้และขานอยู่ทุกนาที

ถึงเวลาเปลี่ยน “สันดานมักง่าย” ให้เป็น “วัฒนธรรมความปลอดภัย”

อุบัติเหตุรถไฟชนรถเมล์ในครั้งนี้ เป็นเครื่องเตือนใจราคาแพง ว่า สังคมไทยจะอยู่กันแบบ “ไม่เป็นไรหรอก” ต่อไปไม่ได้แล้ว

ตราบใดที่คนขับรถยังคงมักง่ายจอดคร่อมราง เจ้าหน้าที่ยังคงชินชาปล่อยผ่าน และคนขับรถไฟยังคงเร่งเครื่องด้วยความเคยชิน โศกนาฏกรรมแบบนี้ก็จะเวียนกลับมาฉายซ้ำเรื่อยๆ สิ่งที่ประเทศไทยต้องปฏิวัติไม่ใช่แค่โครงสร้างพื้นฐาน แต่คือ “จิตสำนึกและระบบการทำงาน” ที่ต้องเลิกพึ่งพาความโชคดี แล้วหันมาสร้างวินัยที่เข้มงวดจนเป็นนิสัย เหมือนอย่างที่ญี่ปุ่นทำสำเร็จมาแล้ว – เพจซิริอุส เป็นชื่อของดวงดาว

สุดท้าย ขอแสดงความเสียใจกับโศกนาฏกรรมครั้งนี้

และหวังว่าผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่าย จะไม่ปล่อยผ่านไป ทิ้งปัญหาต่างๆ ยังคงอยู่เหมือนเดิม เหมือนรอเหยื่อรายต่อไป

สันติสุข มะโรงศรี