ประเทศไทยเรา จะรับมือผลกระทบจากสงครามในตะวันออกกลางอย่างไร?

เมื่อสงครามในตะวันออกกลาง มีการปิดช่องแคบฮอร์มุซ โจมตีแหล่งพลังงาน ฯลฯ ทำให้เกิดวิกฤตพลังงานโลก (New Energy Shock) ขาดแคลน ราคาแพงขึ้น

กระทบห่วงโซ่อุปทาน ต้นทุนการผลิต และกำลังซื้อในประเทศต่างๆ ทั่วโลก

ทุกสำนักประเมินว่า เศรษฐกิจโลกภาพรวม ยังขยายตัว แต่จะขยายตัวต่ำกว่าเดิม

1. IMF ระบุว่า ประเทศไทยมีความเข้มข้นของการใช้พลังงานสูงมาก โดยมูลค่าการใช้น้ำมันและก๊าซในไทยสูงเกินกว่า 10%ของ GDP (สูงกว่าค่าเฉลี่ยของภูมิภาคเอเชียแปซิฟิกที่อยู่ที่ระดับ 4%)

มียอดการนำเข้าน้ำมันและก๊าซสุทธิสูงถึง 8% ของ GDP

ส่งผลให้เศรษฐกิจไทยมีความเปราะบางอย่างยิ่ง หากราคาพลังงานในตลาดโลกเกิดความผันผวนหรือพุ่งสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง

IMF ประเมินว่า เศรษฐกิจไทยปีนี้ 2026 จะขยายตัว 1.5% (ขยายตัวน้อยกว่าที่ประเมินไว้เดิม 0.1%)

ส่วนประเด็นหนี้สาธารณะ IMF มองว่า ระดับหนี้สาธารณะของไทยในปัจจุบันอยู่ที่ประมาณ 65-66% ของ GDP แม้จะอยู่ในฝั่งที่ค่อนข้างสูง แต่ก็ไม่ได้อยู่ในกลุ่มที่อ่อนแอที่สุดในภูมิภาค และมีระดับใกล้เคียงกับประเทศเพื่อนบ้านอย่างมาเลเซียและฟิลิปปินส์

สภาพัฒน์ (สศช.) คาดว่า จีดีพี ในปี 2569 จะขยายตัวเพียง 1.4% (แต่จะฟื้นตัวเป็น 2.2% ในปี 2570)

แบงก์ชาติ (ธปท.) ประเมิน GDP ปี 2569 ใกล้เคียงที่ 1.5% และจะเพิ่มเป็น 2.3% ในปี 2570

2. “ทฤษฎีลูกโป่ง 3 ลูกสูบ” ของ ดร.ป๋วย อึ๊งภากรณ์

อาจารย์ป๋วยเคยนำเสนอ “ทฤษฎีลูกโป่ง 3 ลูกสูบ” ในการบริหารเศรษฐกิจให้เกิดความสมดุล

อธิบายสรุปง่ายๆ วงกลมตรงกลาง คือ ลูกโป่ง เป็นภาพแทน GDP ของประเทศ

หากลูกโป่งพองตัว แปลว่า เศรษฐกิจขยายตัว

ถ้าลูกโป่งแฟบ แปลว่า เศรษฐกิจชะลอตัว หรือหดตัว

ส่วนลูกสูบ 3 ลูก ทำหน้าที่ในการสูบลมเข้า-ออก เปรียบเสมือนการสูบเงินเข้าไปในระบบเศรษฐกิจ หรือดูดเงินออกจากระบบเศรษฐกิจ ซึ่งมีผลให้ GDP ขยายตัวหรือชะลอตัว

ลูกสูบที่ 1 คือ นโยบายการคลัง ได้แก่ “รายจ่ายภาครัฐ หรืองบประมาณแผ่นดิน” เมื่อรัฐจ่ายเงินอัดฉีดเข้าระบบเศรษฐกิจ ก็จะทำให้เศรษฐกิจขยายตัว แต่ถ้ารัฐเก็บภาษีก็ทำให้เศรษฐกิจชะลอตัว

ถ้าต้องการให้เศรษฐกิจขยายตัว พองตัว รัฐก็ต้องเพิ่มรายจ่ายภาครัฐ และ/หรือ ลดการเก็บภาษี

ลูกสูบที่ 2 นโยบายการเงินภายในประเทศ ได้แก่ การดูแลสินเชื่อในประเทศ หากดูแลให้สถาบันการเงินเพิ่มสินเชื่อก็จะทำให้เศรษฐกิจขยายตัว หรือถ้าลดสินเชื่อเศรษฐกิจจะชะลอตัว

ตัวแปรสำคัญ คือ “อัตราดอกเบี้ย” และกลไกกำกับสถาบันการเงินในประเทศ จะให้เขาปล่อยสินเชื่อ หรือจะดูดเงิน

ถ้าต้องการให้เศรษฐกิจขยายตัว ก็ต้องเพิ่มสินเชื่อ ก็ต้องลดอัตราดอกเบี้ย

ลูกสูบที่ 3 นโยบายเกี่ยวกับการค้าและการลงทุนจากต่างประเทศ ดุลชำระเงินระหว่างประเทศ

หากมีเงินไหลเข้าประเทศ จะทำให้เศรษฐกิจขยายตัว แต่ถ้าเงินไหลออกไปต่างประเทศก็จะทำให้เศรษฐกิจชะลอตัว

ถ้าส่งออกค้าขายดี นักท่องเที่ยวต่างชาติมาเที่ยวเยอะนักลงทุนหอบเงินมาสร้างโรงงานเยอะ ลูกโป่งเศรษฐกิจก็จะขยายตัว

ดร.ป๋วย ชี้ว่า การทำงานของทั้ง 3 ลูกสูบ ต้องสอดประสาน เอื้อเฟื้อเกื้อกูลต่อกัน เศรษฐกิจจะขยายตัวอย่างสมดุล มีประสิทธิภาพ

3. “ทฤษฎีลูกโป่ง 3 ลูกสูบ” สามารถนำมาประยุกต์ใช้ได้อย่างไร?

สถานการณ์จริงในปัจจุบัน เศรษฐกิจไทยได้รับผลกระทบจากวิกฤตพลังงานโลก

กระทบห่วงโซ่อุปทาน ต้นทุนการผลิต และกำลังซื้อในประเทศต่างๆ ทั่วโลก

เมื่อประเทศไทยเป็นผู้นำเข้าพลังงานสุทธิ (Net Energy Importer)จึงได้รับผลกระทบค่อนข้างมาก ทั้งในระยะสั้นและในระยะยาว

ซึ่งเป็นห่วงกันว่า อาจนำไปสู่ภาวะอุปสงค์อ่อนแอ และเกิดภาวะเศรษฐกิจชะลอตัว แต่เงินเฟ้อสูง (Stagflation) ได้ในที่สุด

“ทฤษฎีลูกโป่ง 3 ลูกสูบ” จะสามารถนำมาประยุกต์ใช้ได้อย่างไร?

3.1 เร่งเครื่องลูกสูบที่ 1 คือ นโยบายการคลัง

รัฐบาลจะต้องพยายามเพิ่มการใช้จ่ายเงินของภาครัฐ อัดฉีดเข้าระบบเศรษฐกิจ

โดยเฉพาะรายจ่ายที่ช่วยเหลือประชาชนรายกลุ่ม ไม่ว่าจะเป็น กลุ่มเปราะบางผ่านบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ ช่วยกลุ่มที่ได้รับผลกระทบจากราคาน้ำมัน (วิน รถตู้ แท็กซี่ รถโดยสาร รถขนส่งสาธารณะ ประมง เกษตรกร ฯลฯ) โครงการต่างๆ ต้องเพิ่มความเข้มข้น ทั้งจำนวนเงินที่ช่วย และเงื่อนไขให้สามารถจับจ่ายใช้สอยได้มากขึ้น

รัฐบาลอนุทิน 2 ช่วยกลุ่มบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ 13.22 ล้านคน ขยายวงเงินเพิ่มขึ้นจาก 300 บาท เป็น 400 บาท ตั้งแต่วันที่ 13 เมษายน 2569 ถึงวันที่ 12 พฤษภาคม 2569

คนละครึ่งพลัส ไทยช่วยไทย รัฐช่วยจ่าย 60% ประชาชนจ่ายเอง 40% ให้เดือนละพัน 4 เดือน รวม 4 พันบาท เตรียมเปิดลงทะเบียนพฤษภาคม และเริ่มใช้สิทธิมิถุนายน 2569 กระตุ้นเศรษฐกิจ ลดค่าครองชีพ

ส่วนโครงการที่ทำแล้ว เงินรั่วไหลออกนอกประเทศ ไม่ได้ช่วยประชาชน ก็ตัดให้หมด ถูกต้องแล้ว เช่น การดูงานต่างประเทศ

ในอีกด้าน ถ้าจะไปเพิ่มภาษีช่วงนี้ ก็ผิดหลัก ดังนั้น ที่รัฐบาลคง VAT 7% ไม่ขยับขึ้น จึงถูกต้องแล้ว

ส่วนภาษีสรรพสามิตน้ำมัน หากลดการเก็บ ก็จะลดภาระประชาชน แต่จะทำให้รัฐต้องหารายได้อื่นมาทดแทน (ภาษีสรรพสามิตจากน้ำมัน ถือเป็นรายได้หลัก เกินครึ่งของรายได้จากภาษีสรรพสามิตทั้งหมด)

นอกจากนี้ ถ้ารัฐสามารถเพิ่มงบลงทุนมากเท่าใด ก็จะยิ่งช่วยทำให้ลูกโป่งเศรษฐกิจภายในขยายตัว ชดเชยกับที่ลูกโป่งด้านอื่นดูดเงินออกไป

3.2 อัดฉีดเงินผ่านลูกสูบที่ 2 นโยบายการเงินภายในประเทศ

รัฐบาลใช้กลไกสถาบันการเงินเฉพาะกิจของรัฐ ออกสินเชื่อพิเศษ ดอกเบี้ยต่ำกว่าท้องตลาด นำร่องไปก่อน

เป็นมาตรการช่วยเหลือผู้ประกอบการและภาคการเกษตร ที่เป็นต้นน้ำของห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain) ของประเทศ และเพื่อเป็นการสนับสนุนให้ประชาชนและผู้ประกอบการปรับตัว (Transform) เช่น

กระทรวงการคลังร่วมกับธนาคารออมสิน สินเชื่อดอกเบี้ยต่ำ (Soft Loan) GSB พลิกฟื้นธุรกิจไทย วงเงิน 100,000 ล้านบาท สำหรับผู้ประกอบการที่ต้องการลงทุนเพื่อปรับตัว (Transformation) ทั้งในด้านความเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ดิจิทัล เทคโนโลยี เป็นต้น

ธนาคารออมสิน สินเชื่อดอกเบี้ยต่ำ (Soft Loan) GSB วงเงินโครงการ 5,000 ล้านบาท เพื่อสนับสนุนสินเชื่อให้แก่ประชาชนในการปรับตัวด้านพลังงาน เช่น การติดตั้งระบบผลิตไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์ (Solar Cell) การจัดซื้อรถยนต์และรถจักรยานยนต์ EV เป็นต้น วงเงินสินเชื่อต่อรายไม่เกิน 2 ล้านบาท

ธนาคารอาคารสงเคราะห์ สินเชื่ออัตราดอกเบี้ยพิเศษเพื่อประหยัดพลังงาน ประกอบด้วย (1) สินเชื่อบ้านอยู่เย็นเป็นสุข ซื้ออุปกรณ์ที่เกี่ยวกับระบบพลังงานทดแทน (2) สินเชื่อบ้านเบอร์ 5 สำหรับผู้ที่ต้องการซื้อ ปลูกสร้าง และรีไฟแนนซ์ที่อยู่อาศัยที่ได้รับการรับรองคุณสมบัติบ้านเบอร์ 5 และ (3) สินเชื่อ Solar Roofกู้เพิ่มเพื่อซื้อ Solar Roof วงเงินสูงสุดไม่เกิน 300,000 บาท

ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร สินเชื่อดอกเบี้ยคนละครึ่ง เพื่อลดต้นทุนการผลิต วงเงินสินเชื่อ 30,000 ล้านบาท สนับสนุนการจัดซื้อปัจจัยการผลิต และมีการอบรม/เรียนรู้ทักษะที่เกี่ยวข้อง รวมถึงมีการวิเคราะห์การใช้ปุ๋ยให้เหมาะกับสภาพดิน พืช และพื้นที่ด้วย โดยรัฐบาลจะชำระดอกเบี้ยแทนเกษตรกรร้อยละ 3 ต่อปี วงเงินสินเชื่อต่อรายสูงสุดไม่เกิน 100,000 บาท

ธนาคารพัฒนาวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อมแห่งประเทศไทย สินเชื่อ SME Green Productivity เพื่อเป็นเงินลงทุน และ/หรือเงินทุนหมุนเวียนให้กับผู้ประกอบการ SMEs ในการ
ยกระดับและเปลี่ยนผ่านไปสู่อุตสาหกรรมสีเขียว ระบบพลังงานทดแทน

ธนาคารเพื่อการส่งออกและนำเข้าแห่งประเทศไทย มาตรการ EXIM Support Plus เพื่อเป็นเงินทุนหมุนเวียนให้กับผู้ส่งออกไทยที่ได้รับผลกระทบ และโครงการประกันการส่งออกด้วยอัตราเบี้ยประกันพิเศษ สำหรับประกันความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้นจากวิกฤตตะวันออกกลาง

3.3 วิกฤตโลกกระทบลูกสูบที่ 3 เกี่ยวกับดุลชำระเงินระหว่างประเทศ

สถานการณ์ตอนนี้ สร้างผลกระทบแรก คือ ลูกสูบที่ 3เพราะเราต้องใช้เงินนำเข้าพลังงาน น้ำมัน ก๊าซ ปิโตรเลียมสูงขึ้น เงินถูกสูบออกไปมากขึ้น

ถ้าสุดท้าย นักท่องเที่ยวต่างชาติลดลง ก็จะกระทบอีก

รัฐบาลจึงต้องเร่งส่งเสริมให้นักลงทุนต่างชาติที่ขอบีโอไอไว้นับล้านๆ บาท เร่งลงทุนจริงๆ ด้วยการลดขั้นตอนซ้ำซ้อนโดยเร็วที่สุด

โครงการที่จะเพิ่มความเชื่อมั่นของนักลงทุนต่างชาติ รัฐบาลก็ต้องเร่งเครื่อง เช่น เมืองการบินตะวันออก รถไฟความเร็วสูงสามสนามบิน ฯลฯ

เร่งเจรจาปลดล็อกเงื่อนไขการค้ากับสหรัฐ (ล่าสุด มีข่าวดีแล้ว)

รัฐบาลเจรจากับตลาดต่างประเทศให้กระจายมากขึ้น เพิ่มโอกาสค้าขายให้เอกชนทุกระดับ รวมถึงเอสเอ็มอีด้วย

การส่งออกที่ขยายตัวดี ต้องไม่ให้ไทยเป็นเพียงทางผ่านการส่งออก แต่ไทยต้องได้มูลค่าเพิ่มทางการผลิตในประเทศมากกว่าเดิม (ตามที่ รมว.ศุภจีประกาศว่าเป็นเรื่องเร่งด่วน)

การดึงดูดนักท่องเที่ยว กลุ่มมีศักยภาพสูง กำลังซื้อสูงจุดขายประเทศไทยที่ปลอดภัย ดูแลสุขภาพดี และเสน่ห์ของศิลปวัฒนธรรมที่หลากหลายงดงาม ฯลฯ

4. สุดท้าย ไม่พ้นจะต้องกู้เพิ่ม และขยายเพดานหนี้ ?

ดร.เอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกฯ และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง เปิดเผยว่า ไทยมีเพดานหนี้สาธารณะ 70% ทำให้มีช่องว่างกู้เงินได้อีก 4% หรือคิดเป็นเม็ดเงิน 8 แสนล้านบาท ซึ่งเพดานหนี้ดังกล่าวถูกกำหนดโดยคณะกรรมการนโยบายการเงินการคลัง และสามารถปรับเปลี่ยนได้ตามความเหมาะสมเช่นเดียวกับที่เคยปรับขึ้นในช่วงวิกฤตโควิด-19 อย่างไรก็ตาม ก่อนที่จะพิจารณาเรื่องการกู้เงินเพิ่ม รัฐบาลมีนโยบายในการบริหารจัดการงบประมาณที่มีอยู่ให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุดก่อน

การรวบรวมเม็ดเงินออกเป็น 2 ส่วนหลัก ได้แก่ การทบทวนงบประมาณรายจ่ายประจำปี 2569 และการปรับรื้อร่างงบประมาณปี 2570

นั่นคือการสะท้อนเจตนาและความตั้งใจที่ดีที่น่าชื่นชมของรัฐมนตรีคลังคนปัจจุบัน

แต่จากการประเมินสถานการณ์ล่าสุด ผมเห็นว่า ไม่พ้นจะต้องกู้เงินเพิ่ม และขยายเพดานหนี้สาธารณะ เพราะอะไร?

4.1 ในงบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ 2570 จำนวน 3.788 ล้านล้านบาท

ส่วนใหญ่เป็นรายจ่ายประจำ 73.3% ของวงเงินทั้งหมด มีงบลงทุนอยู่นิดเดียว 20.8%

ในนี้ จะต้องกู้เพื่อชดเชยการขาดดุลงบประมาณ 788,000 ล้านบาท (กู้น้อยลงจากปีงบประมาณ พ.ศ.2569 จำนวน 72,000 ล้านบาท)

ถ้ารัฐบาลอยากมีรายได้เพิ่ม รัฐบาลต้องเก็บภาษี แต่ก็ลำบาก VAT ไม่ขึ้น จะขึ้นภาษีน้ำมันก็เหนื่อย

หนี้สาธารณะสิ้นปี’70 จึงปริ่มเพดาน 70% ของจีดีพี

4.2 การทบทวนงบประมาณปี 2569 รัฐบาลจะดึงเงินงบประมาณจากหน่วยงานที่ยังไม่ได้ดำเนินการจัดทำสัญญาจัดซื้อจัดจ้างภายในกำหนดเส้นตาย 30 เม.ย.นี้ กลับคืนมา

คาดว่าจะรวบรวมงบส่วนนี้ได้ 70,000-100,000 ล้านบาท

รวมกับงบกลางปี’69 ที่ยังเหลืออยู่อีก 25,000 ล้านบาท

งบปี’69 รัฐบาลน่าจะรวบรวมมาได้เต็มที่ 95,000-125,000 ล้านบาท

ไม่น่าจะเพียงพอสำหรับการช่วยเหลือประชาชน และดูแลเศรษฐกิจในยามวิกฤตขณะนี้ (แค่ราคาน้ำมันที่ประชาชนและภาคธุรกิจต้องจ่ายแพงขึ้นในช่วงสงคราม ก็มากกว่าแสนล้านบาทแล้ว)

4.3 รัฐบาลมียุทธศาสตร์การใช้จ่ายงบประมาณที่รวบรวมมาได้ กำหนดเป้าหมายหลัก 3 ประการ ได้แก่

(1) การมุ่งเป้าช่วยเหลือกลุ่มเปราะบาง (Targeting) เพื่อเยียวยาผู้ที่ได้รับผลกระทบจากวิกฤตเศรษฐกิจและราคาพลังงาน

(2) การเปลี่ยนผ่านทางเศรษฐกิจ (Transition) เพื่อลดการพึ่งพาการนำเข้าน้ำมันและก๊าซธรรมชาติ ไปสู่การใช้พลังงานสะอาด เช่น โซลาร์เซลล์ ยานยนต์ไฟฟ้า ฯลฯ

(3) การปฏิรูปประเทศ (Reform) มุ่งเน้นการลงทุนเพื่ออนาคต ลงทุนโครงสร้างพื้นฐาน การปฏิรูปด้านพลังงาน การพัฒนาคนและทรัพยากรมนุษย์ อัปสกิล การให้ความรู้ด้านเทคโนโลยี AI เพิ่มประสิทธิภาพการเพิ่มรายได้ของคนไทย

ประการสำคัญ รัฐบาลยังมีนโยบายที่แถลงไว้ต่อรัฐสภา นโยบายที่หาเสียงไว้ รวมถึงโครงการที่วางแผนไว้ เพื่อรักษาความสามารถในการแข่งขันของประเทศระยะยาว

4.4 เมื่อดูจากตัวเลขและสถานการณ์จริงที่จะต้องช่วยเหลือประชาชน และเศรษฐกิจในประเทศแล้ว

หากรัฐบาลไม่ต้องการแค่ประคองชีวิตเศรษฐกิจไทย หากต้องการเปลี่ยนวิกฤตเป็นโอกาส เพื่อให้คนไทยเข้มแข็ง ยังมีกำลังซื้อ มีกำลังเปลี่ยนแปลงตัวเอง รับมือโลกยุคเศรษฐกิจบริบทใหม่จริงๆ

เชื่อว่า คงหนีไม่พ้นที่รัฐบาลจะต้องกู้เพิ่ม และต้องขยายเพดานหนี้สาธารณะ

หนี้สาธารณะปัจจุบัน : อยู่ที่ร้อยละ 66.09 ของ GDP หรือประมาณ 12.59 ล้านล้านบาท

เพดานปัจจุบัน : ไม่เกิน 70% ของ GDP

เท่ากับว่า พื้นที่ทางการคลังเหลือประมาณ 4% หรือมูลค่ากู้เพิ่มได้อีกราว 8 แสนล้านบาท ซึ่งเฉพาะกู้ชดเชยการขาดดุลงบประมาณปี’70 ก็ปริ่มแล้ว

ความจริง ที่ผ่านมา หลายรัฐบาลก็ออกกฎหมายเฉพาะกู้เงิน เพื่อแก้ปัญหาของประเทศในขณะนั้น

การกู้ และการขยายเพดานหนี้สาธารณะ ไม่ใช่เรื่องเลวร้ายเสมอไป หากมีความจำเป็น และมีความชัดเจนว่า จะกู้มาทำไม? จะขับเคลื่อนประเทศสู่จุดที่ทำให้เกิดความคุ้มค่าอย่างไร?

ที่สำคัญ หากไม่ทำ อาจจะมีผลกระทบต่อเศรษฐกิจและชีวิตประชาชนมากกว่าการตัดสินใจอย่างเด็ดขาดและรวดเร็วส่งสัญญาณชัดเจน

สันติสุข มะโรงศรี