ในบรรดาประมุขและองค์ประมุขของโลกในช่วง 70 ปีที่ผ่านมาก็คงจะไม่มีใครที่ไม่เป็นที่รู้จัก ชื่นชม และเคารพ และอยู่ในสายตาของชาวโลกอย่าง สมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 ไม่ว่าจะเป็นในเรื่องของการปฏิบัติหน้าที่ การเป็นขวัญและกำลังใจ และเป็นแบบอย่างให้กับประชาชนพลเมืองอังกฤษ หรือสหราชอาณาจักร ไปจนถึงชาวโลกโดยทั่วไป ทุกคนจึงมีโอกาสได้ติดตามความเคลื่อนไหวต่างๆ ของสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 อย่างใกล้ชิด ด้วยความสนอกสนใจ และประทับใจในความงดงามและสง่างามของการวางพระองค์ ในการปฏิบัติหน้าที่อย่างเข้มแข็ง จริงจัง เอาใจใส่ และในฐานะการเป็นหัวหน้าครอบครัว รวมทั้งการเป็นประมุขของราชวงศ์

สมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 ทรงครองราชย์อยู่ถึง70 ปี ก่อนจะสวรรคต เมื่อวันพฤหัสบดีที่ 8 กันยายน 2565ที่พระราชวังฤดูร้อนบัลมอรัล ในสกอตแลนด์ พระองค์ท่านได้จากไปอย่างสงบเมื่อพระชนมพรรษา 96 พรรษา ท่ามกลางการแวดล้อมของพระราชโอรสและพระราชธิดา ซึ่งแม้ว่าก่อนหน้านี้สมาชิกราชวงศ์และประชาชนพลเมืองสหราชอาณาจักรจะตระหนักมาระยะหนึ่งแล้วว่าวันสิ้นพระชนม์ของพระองค์อาจจะมาถึงในอีกไม่นาน แต่เมื่อเหตุการณ์ได้เกิดขึ้นจริง ก็ไม่พ้นที่จะเกิดความเศร้าโศก เสียดาย และตกอกตกใจกันอย่างมากมาย

สมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 เมื่อทรงพระเยาว์นั้นไม่เคยคาดคิดว่าจะได้เสด็จขึ้นครองราชย์ เพราะขณะนั้นมีพระปิตุลาคือ พระเจ้าเอ็ดเวิร์ดที่ 6 ดำรงตำแหน่งพระมหากษัตริย์อยู่ แต่พระองค์ได้ทรงสละราชสมบัติ เพื่อไปแต่งงานกับสตรีชาวอเมริกันที่เคยหย่าร้าง ส่งผลให้พระราชบิดาของสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 นั่นคือ พระเจ้าจอร์จที่ 6 เสด็จขึ้นครองราชย์แทน และเมื่อนั้น สมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 ในขณะนั้น จึงขึ้นมาอยู่ในตำแหน่งรัชทายาท ผู้สืบทอดราชบัลลังก์ไปโดยปริยาย และโดยที่ไม่ได้มีการคาดคิดใดๆมาก่อน พระเจ้าจอร์จที่ 6 ได้สิ้นพระชนม์อย่างกะทันหัน ทำให้สมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 ทรงก้าวขึ้นสู่ราชบัลลังก์ ซึ่งเหตุการณ์ดังกล่าวเกิดขึ้นในขณะที่สมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 (ในขณะยังดำรงตำแหน่งเจ้าหญิงอยู่) อยู่ระหว่างการเยือนประเทศเคนยาพร้อมพระสวามี (เจ้าชายฟิลิป)ต้องเสด็จฯกลับสหราชอาณาจักรอย่างกะทันหัน เพื่อเข้าร่วมในพระราชพิธีพระบรมศพ และพระราชพิธีเสด็จขึ้นครองราชย์

ตลอดในช่วงเวลาของการครองราชย์ถึง 70 ปีนี้ สมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 ทรงได้สัมผัส ทรงได้เห็น และทรงได้ร่วมเหตุการณ์สำคัญๆ ของโลกมาโดยตลอด ทั้งสงครามโลกครั้งที่ 2 การล่มสลายของอาณานิคมอังกฤษและการก่อตั้งองค์กรเครือจักรภพ โลกยุคสงครามเย็น สงครามซูเอด โลกยุคโลกาภิวัตน์ และการต่อต้านโลกาภิวัตน์ ไปจนถึงการก่อการร้ายสากล ความแตกแยกอันสืบเนื่องมาจากการชิงดีชิงเด่น และการคิดอ่านที่สุดโต่ง และใช้กำลังเข้าประหัตประหารกัน

อย่างไรก็ดี ทางด้านชีวิตครอบครัวของพระองค์ก็มิได้ราบรื่นไปเสียหมด เริ่มตั้งแต่กรณีพระขนิษฐา เจ้าฟ้าหญิงมาร์กาเร็ต เกิดความรักชอบพอกับนายทหารอังกฤษที่หย่าร้างมาแล้ว ในขณะที่สมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 ก็ยึดมั่นตามขนบธรรมเนียมประเพณีในขณะนั้น ที่ไม่ทรงอนุญาตให้เจ้าฟ้าหญิงมาร์กาเร็ตแต่งงานตามความประสงค์ได้ จนกระทั่งมาเกิดกรณีพระราชโอรส และพระราชธิดา 3 ใน 4 พระองค์ ได้ทรงมีปัญหา หย่าร้างทางครอบครัว และยังมีกรณีใหญ่โตจากการสิ้นพระชนม์ของเจ้าหญิงไดอาน่า พระชายาของเจ้าฟ้าชายชาร์ลส์ (พระยศในขณะนั้น)ซึ่งสังคมต่างออกมาวิพากษ์วิจารณ์กันอย่างหนักว่า สมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 นั้นดูเย็นชาต่อการสูญเสียครั้งนี้ไม่ได้ทรงแสดงออกด้วยจิตใจเยี่ยงมนุษย์ธรรมดาๆ จะกระทำกันนอกจากนั้น ยังต้องมาเผชิญกับปัญหา เจ้าชายแอนดรูว์พระราชโอรสที่มีเรื่องอื้อฉาวในการไปคบหาสมาคมกับเศรษฐีอเมริกันที่มีชีวิตเต็มไปด้วยเรื่องความสัมพันธ์กับเพศสตรีที่เยาว์วัยและล่าสุด ก็ต้องเผชิญกับประเด็นปัญหาของเจ้าชายแฮร์รี่กับภรรยาผิวสีชาวอเมริกัน ที่มีปัญหากับการได้รับการยอมรับจากแวดวงราชวงศ์ และการปรับตัวให้เข้ากับขนบธรรมเนียมประเพณีของสถาบันกษัตริย์อังกฤษ

ความดังกล่าวข้างต้นนี้ สมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 ได้ทรงฝ่าฟัน และแก้ปัญหาต่างๆ โดยยึดเอาผลประโยชน์และความดีงามของชาติ และของราชวงศ์เป็นที่ตั้งซึ่งหมายความว่า เรื่องส่วนพระองค์ เรื่องความสัมพันธ์ส่วนพระองค์เป็นเรื่องรอง และทุกคนที่มียศมีตำแหน่ง ต่างก็ต้องทำหน้าที่เพื่อส่วนรวม เพื่อบำรุงรักษาองค์กรหรือสถาบันที่ต่างคนต่างสังกัดอยู่ ซึ่งในภาพรวมก็ถือว่า ก็ทรงได้รับความชื่นชมในการตัดสินพระราชหฤทัยจากสังคม

ในการสวรรคตของสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 นั้นถือเป็นการสูญเสีย ที่มิใช่แค่เป็นของชาวอังกฤษเท่านั้น หากแต่เป็นของชาวโลกอีกด้วย เพราะความผูกพันที่ สมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 มีต่อความเป็นไปในโลกโดยตลอดมาและสามารถที่จะสื่อสารได้ ด้วยกรอบความคิดซึ่งบ่งบอกซึ่งความเอื้ออาทร และในการนี้ชาวอังกฤษและชาวโลกก็ได้แสดงความประทับใจด้วยคำและวลีภาษาอังกฤษต่างๆ เช่น

- Life of service, duty dedication and devotion

- Rock on which modern Britain is build

- Love and respect, grandma

- Head and Spirit of the Commonwealth

- A world leader

- The family and its values

ซึ่งคงจะไม่มีความจำเป็นที่จะต้องแปลเป็นภาษาไทย ณ ที่นี้ เพราะทั้งหมดได้สะท้อนถึงการวางพระองค์ขององค์สมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 ทั้งในฐานะเป็นพระมารดาของครอบครัว ของชาติ ของเครือจักรภพ (The Commonwealth)และของชาวโลกโดยทั่วไป และที่สำคัญยิ่งก็คือการที่ชาวโลกต่างยอมรับว่าสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 ได้ดำรงพระองค์ในฐานะองค์พระประมุข โดยยึดเอาคำว่า Duty (หน้าที่) เหนือสิ่งอื่นสิ่งใดเป็นที่ตั้ง และทุกสิ่งทุกอย่างที่จะทำการหรือตัดสินใจใดๆ ต้องอยู่ในกรอบของศีลธรรม และขนบธรรมเนียมประเพณีที่ดี และในกรอบของกฎเกณฑ์ กฎหมาย หรือนัยหนึ่งทุกสิ่งทุกอย่างก็ต้องดำเนินการไปด้วยความชอบธรรม และเป็นแบบอย่างว่า ทุกคนต้องรู้จักซึ่งภาระหน้าที่และปฏิบัติตนให้ถูกต้อง ทั้งเพื่อตัวเองและเพื่อส่วนรวม

ด้วยพระราชกรณียกิจ และพระราชจริยวัตรของสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 ที่ทรงปฏิบัติมาอย่างต่อเนื่องและยาวนาน หลังจากนี้ ชาวโลกจะยังคงระลึกถึงพระองค์ต่อไปในฐานะ พระราชินีแห่งอังกฤษ ผู้โดดเด่นที่สุดในโลกสมัยใหม่

กษิต ภิรมย์

kasitfb@gmail.com