ก่อนอื่นต้องขอบอกว่าผม (ต่อตระกูล) เขียนรีวิว ตำรา (ต่อต้าน) คอร์รัปชัน 101 นี้ไม่ใช่เพราะต่อภัสสร์ เป็นคนเขียน แต่เพราะดีใจมากจริงๆ ที่วงการการต่อต้านการคอร์รัปชันในประเทศไทย ที่ผมร่วมอุทิศเวลาทำงานมาเป็นเวลานาน ได้มีตำราเชิงวิชาการที่อธิบายเรื่องคอร์รัปชันอย่างครอบคลุมและมีการอธิบายในบริบทของประเทศไทยเสียที

ตำราวิชาการนี้ จะเป็นประโยชน์สำหรับนิสิตนักศึกษาที่ได้เรียนอย่างละเอียด และให้บุคคลและองค์กรต่างๆ ที่ทำงานเกี่ยวข้องกับการต่อต้านคอร์รัปชันและเสริมสร้างธรรมาภิบาล ได้ศึกษาให้เข้าใจการคอร์รัปชันในเชิงลึก จากกรณีศึกษาทั้งในและต่างประเทศ และได้ศึกษาหลักการทางทฤษฎีต่างๆ ที่สามารถนำไปประยุกต์เป็นกลไกและเครื่องมือในการต่อต้านคอร์รัปชันได้

ที่สำคัญผมได้ยืนยันความเข้าใจผมว่า คอร์รัปชัน เป็นปรากฏการณ์ที่มีความซับซ้อนมาก ทำให้นักวิชาการทั่วโลกศึกษาเรื่องนี้อย่างลึกซึ้ง จนในบางประเทศมีหลักสูตรปริญญาที่เรียนกันเรื่องนี้กันโดยตรงเลยทีเดียว สะท้อนให้เห็นว่า การจะแก้ไขปัญหาคอร์รัปชันได้อย่างมีประสิทธิภาพและมีประสิทธิผล จำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องอยู่บนพื้นฐานทางวิชาการ ไม่ใช่อาศัยเพียงความรู้สึกและประสบการณ์เท่านั้น

ข้อสังเกตนี้ยืนยันด้วยการที่ประเทศที่มีการพัฒนาความรู้วิชาการด้านการต่อต้านคอร์รัปชันหลายประเทศ ประสบความสำเร็จในการลดการคอร์รัปชันและเสริมสร้างธรรมาภิบาลให้เข้มแข็งได้จริง นำไปสู่การพัฒนาในด้านต่างๆ ทั้งการศึกษา สาธารณสุข สิ่งแวดล้อม สวัสดิการของประชาชน และอื่นๆ ในขณะที่ประเทศไทยที่พยายามแก้ไขเรื่องนี้กันมานานหลายสิบปีอย่างไม่สำเร็จเท่าที่ควร จึงยังไม่สามารถขยับเขยื้อนการพัฒนาให้ประเทศหลุดพ้นจากกับดักต่างๆ ทั้งทางสังคม การเมือง และเศรษฐกิจ

ผมได้อ่านตำราเรียนเล่มนี้จนจบแล้ว เห็นว่าเป็นตำราที่ผ่านการกลั่นกรองในรูปแบบของการเขียนความเป็นวิชาการ มีการอ้างอิงถึงสิ่งที่ได้นำมารวบรวมลงในตำรานี้ตามมาตรฐานของตำราเรียน (Text Book) อย่างเป็นระบบ โดยได้รับการประเมินคุณภาพ และสนับสนุนทุนในการจัดพิมพ์จากคณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

อ้างอิงจากคำนำของตำราเล่มนี้ มีเนื้อหาทั้งหมด 19 บท โดยแบ่งออกเป็น 3 ส่วน ได้แก่ ส่วนที่หนึ่ง เข้าใจคอร์รัปชัน ซึ่งเป็นการอธิบายหลักการและทฤษฎีทางวิชาการที่เกี่ยวข้องกับคอร์รัปชันในภาพรวม เนื่องจากการออกแบบแนวทาง นโยบาย หรือมาตรการต่อต้านคอร์รัปชันที่มีประสิทธิผลจริง ผู้ออกแบบนโยบายมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องเข้าใจการคอร์รัปชันอย่างลึกซึ้ง ด้วยการศึกษาการคอร์รัปชันผ่านแนวคิดทางวิชาการที่บูรณาการมุมมองต่อการคอร์รัปชันของศาสตร์ต่างๆ เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยทางเศรษฐกิจ สังคม และการเมืองอย่างรอบด้านที่ส่งผลกระทบให้เกิด หรือสามารถต่อต้านคอร์รัปชันได้ โดยศึกษาผ่านนิยาม ประเภท สาเหตุ และผลกระทบของการคอร์รัปชัน รวมถึงเเนวทางการวัดประเมินสถานการณ์คอร์รัปชันในปัจจุบัน เพื่อให้รู้เท่าทันการคอร์รัปชันรูปแบบต่างๆ และมีความเข้าใจถึงผลกระทบของการคอร์รัปชันที่มีต่อความถดถอยทางเศรษฐกิจในระยะยาว ความขัดแย้งทางสังคม และความไม่มีประสิทธิภาพทางการเมืองอย่างแท้จริง

ส่วนที่สอง เข้าใจการต่อต้านคอร์รัปชันเชิงปฏิบัติ จะอธิบายการศึกษาแนวคิดการแก้ปัญหาในระดับพื้นที่ผ่านงานวิจัยเชิงปฏิบัติการ และการวิเคราะห์เครื่องมือการต่อต้านคอร์รัปชันต่างๆ จากทั่วโลก รวมถึงหลักสูตรที่เกี่ยวข้องกับการปลูกฝังจิตสำนึกให้เยาวชนไม่ยอมรับการคอร์รัปชัน และการนำเทคโนโลยีสมัยใหม่มาประยุกต์ใช้ เพื่อสร้างความโปร่งใส และสร้างความมีส่วนร่วมของประชาชนจำนวนมากในงานต่อต้านคอร์รัปชัน เพื่อนำไปสู่การวิเคราะห์ประเมินผลว่าแนวคิดใด เครื่องมือใดเหมาะสมต่อการแก้ปัญหาการคอร์รัปชันในบริบทที่แตกต่างกันออกไปอย่างไร

ส่วนที่สาม สถานการณ์คอร์รัปชันและการต่อต้านคอร์รัปชันในประเทศไทย จะอธิบายโดยเฉพาะเจาะจงสำหรับสถานการณ์คอร์รัปชัน และการต่อต้านคอร์รัปชันในประเทศไทย ผ่านมุมมองเชิงประวัติศาสตร์ ให้เห็นพัฒนาการของปัญหา และความพยายามในการแก้ไขปัญหานี้ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน นอกจากนี้ ยังได้แสดงภาพสถานการณ์ปัจจุบันที่มีองค์กร และกลุ่มบุคคลจำนวนหนึ่งที่พยายามสร้างความร่วมมือเป็นเครือข่ายในการต่อต้านคอร์รัปชันในประเทศไทย เพื่อศึกษาว่า ความสำเร็จและอุปสรรคของงานภาคปฏิบัติจริงนั้นมีอะไรอยู่บ้าง และมีข้อเสนอแนะเชิงนโยบายใดในการเพิ่มประสิทธิภาพการสร้างความร่วมมือกันของเครือข่ายที่ปฏิบัติงานด้านการต่อต้านคอร์รัปชัน

ส่วนที่ผมเห็นว่าเป็นประโยชน์มากที่สุดก็คือ เป็นความรู้พื้นฐานของการวิจัยค้นคว้า เกี่ยวกับการคอร์รัปชันในประเทศไทย ที่ยังต้องมีการศึกษาลงไปในรายละเอียดในแต่ละวงการแต่ละหน่วยงานราชการ เพื่อที่ผู้วิจัยจะได้ไม่ต้องไปใช้เวลาเขียนเกี่ยวกับความรู้พื้นฐานในเรื่องของทฤษฎีและแนวคิดเกี่ยวกับการต่อต้านคอร์รัปชันซ้ำไปซ้ำมาอีกต่อไป โดยสามารถมีเวลาข้ามไปศึกษาลงลึกในส่วนที่เฉพาะด้านของแต่ละวงการได้เลย ซึ่งประเทศไทยจะได้มีความรู้ลึกมากขึ้นและนำมาใช้ประโยชน์สำหรับองค์กรต่างๆ ที่ต้องการจะป้องกันการทุจริตในองค์กรของตัวเองได้นำไปใช้ประโยชน์ได้

ผมเชื่อว่า ถ้าคนที่ทำงานเกี่ยวข้องกับการต่อต้านคอร์รัปชันได้อ่านตำราเล่มนี้ จะสามารถเข้าใจคอร์รัปชันได้ลึกซึ้งมากขึ้น สามารถนำไปพัฒนาเป็นกลไกการแก้ไขปัญหาในรูปแบบที่เหมาะสมกับบริบทได้มากขึ้น นอกจากนี้ นิสิตนักศึกษาที่เรียนในวิชาที่ใช้ตำรานี้สอน ก็จะสามารถนำความรู้ไปประกอบอาชีพที่เกี่ยวข้องได้หรืออาจเกิดเป็นวิชาชีพใหม่ในการต่อต้านคอร์รัปชันเลยก็ได้ จึงขอยินดีกับการมีตำราเล่มใหม่นี้อย่างยิ่งและหวังว่าจะมีการพัฒนาความรู้ที่เกี่ยวข้องต่อเนื่องต่อไปเรื่อยๆ ครับ

รศ.ดร.ต่อตระกูล ยมนาค และ ผศ.ดร.ต่อภัสสร์ ยมนาค