“เงินคงคลัง” หมายถึง เงินของรัฐที่เก็บรักษาไว้เพื่อใช้จ่ายในการดำเนินงานของรัฐที่เป็นรายจ่ายตามกฎหมายว่าด้วยงบประมาณรายจ่ายและเงินนอกงบประมาณ การใช้จ่ายเงินคงคลังที่เป็นส่วนหนึ่งของเงินแผ่นดินจะมีลักษณะที่เป็น “พลวัต”(Dynamic) กล่าวคือเคลื่อนไหวทั้งการรับและจ่ายอยู่ตลอดเวลา (ตามภาพ)

ฐานะการคลังตามระบบกระแสเงินสดของรัฐบาล ระหว่างเดือน ธันวาคม 2566 ถึง สิงหาคม 2567

เมื่อเราเห็นฐานะของเงินคงคลังในเดือนสิงหาคม ๒๕๖๗ มีจำนวนเงินปลายงวดถึง ๔๕๐,๙๙๘ ล้านบาท ก็คงนึกเผินๆ ว่ามีจำนวนมาก ฐานะเงินคงคลังมีความมั่นคง ดังเช่นในคำแถลงของนายกรัฐมนตรีในวันเสนอร่างงบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณที่ผ่านมาทุกปีงบประมาณ ดังเช่นของงบประมาณปี ๒๕๖๘ เมื่อวันที่ ๓ ก.ค. ๒๕๖๗ของนายกรัฐมนตรี เศรษฐา ทวีสิน มีความตอนหนึ่งว่า

“....ปัจจุบันฐานะเงินคงคลัง ณวันที่ ๓๐ เมษายน ๒๕๖๗ มีจำนวน๔๓๐,๐๗๖ ล้านบาท โดยรัฐบาลจะบริหารเงินคงคลังให้อยู่ในระดับที่เหมาะสมและบริหารรายรับรายจ่ายของรัฐให้มีประสิทธิภาพและเกิดประโยชน์สูงสุด...”

แท้จริงแล้วจำนวนเงินคงคลังปลายงวด เดือนสิงหาคม ๒๕๖๗ จำนวน ๔๕๐,๙๙๘ ล้านบาท (ดูตาราง) หรือที่นายกรัฐมนตรีแถลงต่อสภา
ในวันเสนอร่างงบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ เป็นตัวเลขที่เป็นภาพลวง หรือ Fake News เพราะการเก็บรักษาเงินคงคลังได้เก็บไว้รวมกันตามกฎหมายเงินคงคลัง พ.ศ. ๒๔๙๑ และที่แก้ไขเพิ่มเติมฝากไว้ที่ธนาคารแห่งประเทศไทยใน “บัญชีเงินคงคลังบัญชีที่ ๑”ในส่วนกลาง

ส่วนในภูมิภาคที่สำนักงานคลังจังหวัดและสำนักงานคลังอำเภอ (ปัจจุบันมีจำนวนเงินน้อยมาก)แต่มิได้แยกว่าส่วนใดจำนวนใดเป็นของรัฐที่แท้จริง คือ เงินในงบประมาณ ส่วนใดเป็นของหน่วยงานอื่นซึ่งมีข้อผูกพันจะต้องจ่ายคืนเมื่อหน่วยงานนั้นขอเบิกถอนคือเป็นเงินนอกงบประมาณ (ที่มารวมอยู่ในเงินคงคลัง)

ฉะนั้นเมื่อดูจำนวนเงินที่เหลือแต่เพียงอย่างเดียว อาจทำให้การใช้เงินคงคลังผิดพลาดได้ ดังที่เคยผิดพลาดมาแล้ว

ศาสตราจารย์พิเศษ

ดร.ปรีชา สุวรรณทัต