ตลาดพยากรณ์ (prediction market) คือ แพลตฟอร์มออนไลน์ที่ให้ผู้ใช้งานเข้าไปซื้อขายสัญญาทางการเงินที่เกี่ยวกับการพยากรณ์เหตุการณ์ต่างๆ ที่จะเกิดขึ้นในอนาคตบนโลกใบนี้ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการเมือง เศรษฐกิจ ธุรกิจ วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี กีฬา บันเทิง หรือเรื่องอะไรก็ได้ เช่น บิตคอยน์จะขึ้นไปถึง 200,000 ดอลลาร์ก่อนสิ้นปีนี้ หรือไม่.....อัตราการว่างงานเดือนมีนาคมของสหรัฐจะอยู่ที่กี่เปอร์เซ็นต์...ธนาคารกลางอังกฤษจะลดอัตราดอกเบี้ยในการประชุมเดือนนี้ หรือไม่…….ราคาทองคำ ณสิ้นปีนี้จะเกินห้าหมื่นบาท หรือไม่.....ดัชนีตลาดหุ้นไทยจะลงไปต่ำกว่าหนึ่งพันจุด ภายในกลางปีนี้หรือไม่........

ผู้ใช้งานแต่ละคนสามารถที่จะเปิดการซื้อขายสัญญาในตลาดพยากรณ์ ด้วยการตั้งหัวข้อหรือประเด็นที่ต้องการจะเปิดการเดิมพันกับเหตุการณ์ใดก็ได้ที่จะเกิดขึ้นในอนาคต เช่นคนที่สนใจเรื่องเอไอ ก็อาจจะเปิดเดิมพัน เช่น เอไอจะได้รับรางวัลโนเบิลภายในปีไหน หรือ ภาพยนตร์ที่เอไอสร้างจะมีสิทธิถูกเสนอเข้าชิงรางวัลออสการ์ได้ไหม ....เรื่อยไปจนถึงเรื่องสัพเพเหระ...ประเภทดาราสาวคนนี้จะเลิกกับสามีภายในปีนี้ไหม

ส่วนคนที่สนใจเรื่องเมืองไทย ก็อาจจะเปิดเดิมพันว่า...รัฐบาลอุ๊งอิ๊งค์จะอยู่ครบเทอม หรือไม่...จะมีการแจกเงินดิจิทัล วอลเล็ต เฟสที่ 4 หรือไม่... หรือที่กำลังอยู่ในกระแส เช่น ฝ่ายค้านจะยอมเอาชื่อนายทักษิณออกจากญัตติอภิปรายไม่ไว้วางใจ หรือไม่....

หรืออย่างเมื่อวันจันทร์ที่ผ่านมา ตลาดหุ้นสหรัฐตกลงไป 890 จุด ตลาดพยากรณ์ก็เปิดการซื้อขายสัญญาการทำนายอนาคตตลาดหุ้นสหรัฐทันทีว่า….จะมีการใช้มาตรการ Circuit Breaker ภายในปีนี้ หรือไม่

(Circuit Breaker คือมาตรการที่ตลาดหลักทรัพย์จะหยุดทำการซื้อขายโดยอัตโนมัติเป็นการชั่วคราวตามหลักเกณฑ์ที่ถูกกำหนดไว้ ในกรณีที่สภาวะการซื้อขายมีความผันผวนรุนแรง ราคาหลักทรัพย์โดยรวมเปลี่ยนแปลงลดลงมาก เพื่อให้นักลงทุนมีเวลาในการตรวจสอบข้อมูลข่าวสารที่มีผลกระทบต่อการลงทุนอย่างครบถ้วน)

ความจริงแล้ว....ตลาดการพยากรณ์หรือบางทีก็เรียกว่า ตลาดรับพนัน (betting market) นั้นไม่ใช่เรื่องใหม่ ย้อนกลับไปประมาณศตวรรษที่ 15 การเดิมพันทางการเมืองครั้งแรกๆ เกิดขึ้นที่อิตาลี โดยมีการพนันขันต่อกันว่า...ใครจะเป็นผู้สืบทอดตำแหน่งของสมเด็จพระสันตะปาปาองค์ต่อไป.... ซึ่งปัจจุบัน สัญญาการซื้อขายเรื่องนี้กำลังมีการซื้อขายกันอย่างมากในตลาดการพยากรณ์ทั่วโลก ภายหลังข่าวอาการพระประชวรของพระสันตะปาปาองค์ปัจจุบันถูกเผยแพร่ออกมา หรือที่สหรัฐอเมริกา การพนันเรื่องผลการเลือกตั้งประธานาธิบดีก็มีมาร้อยกว่าปีแล้วที่วอลล์สตรีท (Wall Street) เพราะผลการเลือกจะมีผลโดยตรงกับความเคลื่อนไหวของตลาดหุ้นสหรัฐ

เมื่อไม่กี่ปีที่ผ่านมา ตลาดพยากรณ์กลับมาเป็นที่สนใจอีกครั้ง โดยเฉพาะจากกลุ่มคนจำนวนหนึ่งที่ทำงานในซิลิคอนวัลเลย์ที่ซึ่งเป็นศูนย์กลางโลกเทคโนโลยีชั้นสูงและแหล่งผลิตนวัตกรรมที่สำคัญของโลก คนกลุ่มนี้มีความเห็นว่าทุกวันนี้หลายประเทศกำลังเผชิญกับความเจ็บป่วยทางสังคม เพราะโลกนี้เต็มไปด้วยข้อมูลข่าวสารที่เป็นพิษเชื่อถือไม่ได้ ที่หลั่งไหลมาจากคนหิวแสงบ้าง ผู้ที่ไม่รู้จริงบ้าง นักวิชาการบนหอคอยงาช้างบ้าง นักการเมืองที่มีผลประโยชน์อยู่เบื้องหลังบ้าง จนทำให้เกิดข่าวปลอม ข่าวบิดเบือน ข่าวที่บอกความจริงบางส่วนหรือเพียงบางด้าน แพร่กระจายอยู่ทั่วไปหมดทั้งในโลกออนไลน์และออฟไลน์

ข้อมูลพิษเหล่านี้ทำให้ไม่มีใครเชื่ออะไรใครกันอีกต่อไป รวมไปถึงสถาบันต่างๆ ด้วยทั้งหน่วยงาน รัฐบาล ราชการ องค์กรอิสระ สื่อสารมวลชน ดังเช่น กรณีนักโทษเทวดาชั้น 14ที่ใครก็ตามที่พอมีวิจารณญาณอยู่บ้าง ก็จะไม่มีใครเชื่อในคำชี้แจงของรัฐบาล เจ้าหน้าที่กรมราชทัณฑ์ หมอโรงพยาบาลตำรวจ และรัฐมนตรีกระทรวงยุติธรรม เป็นต้น

อย่างไรก็ตาม นักเทคโนโลยีที่ซิลิคอนวัลเลย์เชื่อว่า อาการเจ็บป่วยทางสังคมที่แต่ละสังคมกำลังเผชิญอยู่จากข้อมูลข่าวสารที่เป็นพิษนั้น สามารถแก้ไขหรือเยียวยาได้ด้วยการทำนายอนาคต ดังนั้นจึงพัฒนาแพลตฟอร์มตลาดพยากรณ์ขึ้นมา

ด้วยหลักคิดเบื้องต้นที่ว่า...บุคคลผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในการทำนายเหตุการณ์อนาคตนั้น เป็นผู้ที่มีผลประโยชน์ทางการเงินจากผลลัพธ์ที่จะออกมา ดังนั้นจะสามารถทำนายผลได้แม่นยำกว่าผู้เชี่ยวชาญเพียงคนเดียว แม้ว่าบุคคลนั้นจะไม่ได้มีข้อมูลมากนัก แต่องค์ความรู้หมู่ที่มาจากผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทุกคนที่เข้ามาร่วมกันพยากรณ์เหตุการณ์ในอนาคตจะทำให้เกิดเป็นภูมิปัญญาส่วนรวม (the collective wisdom) ที่มาจากแรงจูงใจร่วมกันของทุกคนในการที่จะหลีกเลี่ยงการสูญเสียทางการเงินที่มาจากการเดิมพันในการทำนายอนาคตที่ผิดพลาด

โดยตลาดจะค่อยๆ เก็บสะสมข้อมูล-เชื่อมโยง-อัปเดตข้อมูลของทุกคนที่เข้ามาเล่นพนันด้วยกันอย่างพร้อมเพรียงจนกลายเป็นแหล่งข้อมูลขนาดใหญ่เพื่อใช้ในการตัดสินใจ ดังนั้นจึงทำให้บางคนก็เรียกตลาดนี้ว่า ตลาดข้อมูล (information market) หรือ ตลาดการตัดสินใจ (decision market)

กลไกดังกล่าวทำให้ตลาดพยากรณ์เป็นสถานที่เก็บสะสมข้อมูลจำนวนมาก ยิ่งตลาดสะสมรวบรวมข้อมูลได้มากเท่าไร ก็จะทำให้เกิดการสะสมภูมิปัญญาส่วนรวมมากขึ้นเรื่อยๆดังนั้น ตลาดพยากรณ์หรือตลาดข้อมูลจึงเป็นวิธีการเข้าหาความจริงอย่างมีประสิทธิภาพวิธีหนึ่ง เพราะมีรางวัลหรือผลตอบแทนจากการพยายามเข้าถึงความจริงได้อย่างถูกต้อง โดยผลตอบแทนนี้ก็มาจากผู้พยากรณ์เหตุการณ์ในอนาคตผิดพลาดนั่นเอง

ภายหลังชัยชนะของทรัมป์เมื่อปลายปีที่แล้ว มีตลาดการพยากรณ์เกิดขึ้นมาใหม่อีกหลายตลาดทั่วโลกเพราะผลการเลือกตั้งเป็นไปตามการคาดการณ์ในตลาดพยากรณ์ ในขณะที่ผลทำนายของโพลล์หลายสำนักกลับผิดพลาด แต่ตลาดพยากรณ์ในสหรัฐ จะอนุญาตให้เฉพาะชาวอเมริกันเท่านั้นที่เข้าไปใช้ได้

อย่างไรก็ดี ในหลายประเทศ การพนันทางออนไลน์เป็นเรื่องผิดกฎหมาย แม้กระทั่งที่สหรัฐนั้นก็ผิดทั้งกฎหมายรัฐบาลกลางและกฎหมายในอีกหลายมลรัฐ ตลาดพยากรณ์จึงมักใช้เงินดิจิทัล (cryptocurrency) หรือเงินสมมุติที่สร้างขึ้นมา (play money) เพื่อใช้เป็นสื่อกลางในการแลกเปลี่ยนภายในของแต่ละตลาดด้วยกันเอง และอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของคณะกรรมการกำกับดูแลการซื้อขายล่วงหน้าสินค้าโภคภัณฑ์ (CFTC)ที่พึ่งปฏิเสธข้อเรียกร้องของตลาดพยากรณ์เกิดใหม่หลายแห่งที่ขออนุญาตใช้เงินจริง (real money) เพื่อทำธุรกรรมในตลาดพยากรณ์

ดร.ธิติ สุวรรณทัต