• การพัฒนาพลเมืองต้องมุ่งเน้นการสร้างขีดความสามารถหลัก 3 ด้าน :

Table 1 : ขีดความสามารถหลักของพลเมืองไทยภายใต้ระบอบประชาธิปไตย

(The Core Competencies of QualityThai Citizens)

- มิติของขีดความสามารถ (CapacityDimension)

- องค์ประกอบหลัก (Core Elements)

- บทบาทเชิงกลยุทธ์ในการปฏิรูปกฎหมาย(Strategic Role in Legal Reform)

ด้านคุณลักษณะ (Characteristics)

มีวินัย, เคารพสิทธิของผู้อื่น, เคารพหลักนิติธรรม/กฎหมายที่เป็นธรรม,

มีความรักในความยุติธรรมและความเสมอภาค

สร้างความต้องการทางสังคมให้เกิดการบังคับใช้กฎหมายอย่างเสมอภาค

(Demand for Rule of Law) และสร้างวัฒนธรรมที่ปฏิเสธการคอร์รัปชั่นในทุกระดับ

ด้านความรู้ (Knowledge & Understanding)

เข้าใจสิทธิและเสรีภาพขั้นพื้นฐาน, เข้าใจระบอบการเมือง/ระบบกฎหมาย,

เข้าใจบทบาทหน้าที่ของตน

ทำให้ประชาชนสามารถเข้าถึงข้อมูลและตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐและองค์กรอิสระ

ได้อย่างมีประสิทธิภาพและเท่าทันวาทกรรมการเมือง

ด้านทักษะ (Skills)

ทักษะการคิดวิเคราะห์วิจารณญาณ (แยกแยะข้อเท็จจริงและความเห็น),

ทักษะการตัดสินใจ, ทักษะการลดความขัดแย้ง,การมีส่วนร่วมทางการเมืองอย่างสม่ำเสมอ

สร้างพื้นที่การมีส่วนร่วม ที่ก่อให้เกิดฉันทมติที่ยั่งยืน และสนับสนุนการเคลื่อนไหว

โดยสันติวิธีที่สร้างความชอบธรรมให้แก่การปฏิรูป

5.2 การจัดการกับอิทธิพลภายนอกและอำนาจอธิปไตยทางการเมือง

การปฏิรูปสังคมไทยต้องมาจากการตัดสินใจและแนวทางของตนเอง

โดยผู้นำสังคมต้องกล้าที่จะเปลี่ยนแปลงและประยุกต์แนวคิดประชาธิปไตยให้สอดคล้องกับสังคมไทยโดยไม่เกรงกลัวอำนาจอิทธิพลและการแทรกแซงจากประเทศตะวันตก

การใช้แนวทางจากประเทศอื่นต้องทำอย่างมีวิจารณญาณ ไม่ใช่การนำมาใช้ทั้งดุ้น

การเรียนรู้จากภายนอกควรเน้นไปที่การนำ“หลักการ” สากลมาปรับใช้ให้เข้ากับ “บริบท” ไทย

เช่น การใช้หลักการของ Venice Commissionในการจำกัดการยุบพรรค

หรือการนำระบบ Constitutional Court

ที่เน้นการคุ้มครองสิทธิขั้นพื้นฐานอย่างแท้จริงมาปรับใช้

การกระทำเช่นนี้เป็นการยืนยันอำนาจอธิปไตยของตนเองในการกำหนดอนาคตของชาติ

บทที่ 6: การประเมินความเป็นไปได้และข้อเสนอแนะเชิงสรุป

6.1 ความเป็นไปได้ทางกฎหมายและสังคม (Feasibility Assessment)

แนวทางการปฏิรูปกฎหมายและการยุติธรรมเป็นแนวทางที่เน้นสันติวิธีและค่อยเป็นค่อยไป (peacefultransition/gradualism)

ความสำเร็จของแนวทางนี้ถูกสนับสนุนโดยข้อเท็จจริงที่ว่า

- การเคลื่อนไหวโดยสันติวิธีสร้างรากฐานที่มั่นคงและ

พลเมืองที่มีความผูกพันกับระบอบประชาธิปไตยในระยะยาว

- นอกจากนี้, การปฏิรูปกระบวนการยุติธรรมเคยประสบความสำเร็จ

ในการผ่อนคลายปัญหาที่สะสมมา เช่น

การลดคดีขึ้นสู่ศาลและการออกกฎหมายฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดในยุครัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2540

สิ่งเหล่านี้แสดงให้เห็นว่าการปฏิรูปเชิงกลไกสามารถขับเคลื่อนได้

อย่างไรก็ตาม ความเสี่ยงที่สำคัญคือการต่อต้านจากอำนาจเก่า

การปฏิรูปนี้มุ่งลดอำนาจของข้าราชการประจำ (Bureaucratic Capture)

และกลุ่มทุนใหญ่ทางการเมือง

ซึ่งกลุ่มเหล่านี้จะใช้กลไกทางกฎหมายหรืออำนาจรัฐที่มีอยู่เข้ามาช่วงชิงการปฏิรูป

หรือบิดเบือนเนื้อหาสาระของกฎหมายใหม่

ความซับซ้อนของกระบวนการร่างรัฐธรรมนูญที่ต้องใช้เวลานาน

ก็อาจนำไปสู่ความไม่พอใจของสาธารณชนและความไร้เสถียรภาพในช่วงเปลี่ยนผ่าน

6.2 ข้อเสนอแนะเชิงยุทธศาสตร์ขั้นสุดท้าย

การสร้างประชาธิปไตยที่ยั่งยืนในสังคมไทยโดยผ่านการปฏิรูประบบและกระบวนการกฎหมายต้องการความเด็ดขาดในการเปลี่ยนผ่านจาก

“การพึ่งพาตัวบุคคล” ไปสู่ “การพึ่งพาระบบและกลไก” (Systemic Integrity)

ข้อเสนอแนะเชิงสรุปและมาตรการที่เป็นรูปธรรมในการปฏิรูปองค์กรหลักมีดังนี้:

Table 2: กลไกที่เป็นรูปธรรมในการปฏิรูปองค์กรอิสระ

(Concrete Institutional Reform Mechanisms)

- องค์กรที่ต้องปฏิรูป (Institution)

- วัตถุประสงค์ (Reform Objective)

- มาตรการ/กลไกที่เป็นรูปธรรม (ConcreteMechanism)

- การอ้างอิงหลักการ (Principle Reference)

รัฐธรรมนูญ/การปกครอง

ขจัดอำนาจทางการเมืองของข้าราชการประจำและจำกัดอำนาจฝ่ายบริหาร

1. จำกัดการเข้าดำรงตำแหน่งทางการเมืองของข้าราชการประจำ (Military/Bureaucracy).

2. สร้างกลไกถอดถอนผู้ดำรงตำแหน่งระดับสูง(นายกฯ/รัฐมนตรี) ด้วยกระบวนการที่รวดเร็ว

People’s Sovereignty, Accountability

ศาลรัฐธรรมนูญ

สร้างความเป็นอิสระอย่างแท้จริงและจำกัดการใช้ดุลพินิจทางการเมือง

1. ปรับที่มาของตุลาการให้พ้นจากการแทรกแซงโดยฝ่ายการเมือง (ลดบทบาทการสรรหาของวุฒิสภา)

2. จำกัดอำนาจในการยุบพรรคให้เป็นมาตรการสุดท้ายตามหลักสากล Judicial Independence, Constitutionalism

กระบวนการยุติธรรม (ศาล/อัยการ)

สร้างความเชื่อมั่นและยุติธรรมที่รวดเร็วโดยรักษาความยุติธรรมเชิงเนื้อหา

1. กำหนดกรอบเวลาพิจารณาคดีการเมือง/ทุจริตให้เด็ดขาด [User 3(1)1].

2.สร้างกลไกที่เน้นการค้นหาความจริง (Truth-seekingmandate) เชิงรุกในคดีสำคัญ

(ไม่พึ่งพาเพียงการยอมรับสารภาพ) Due Process,Substantive Justice

ป.ป.ช. เพิ่มประสิทธิภาพในการปราบปรามและเอาผู้ใช้อำนาจรัฐนอกกฎหมายออกไปจากระบบ

กกต. สร้างความสุจริตและโปร่งใสในการจัดการเลือกตั้ง

โดยสรุป การสร้างสังคมไทยให้เป็นประชาธิปไตยผ่านการปฏิรูประบบและกระบวนการกฎหมาย เป็นยุทธศาสตร์ที่เน้นการสร้างสถาบันที่มีความชอบธรรมทางกฎหมาย

และมีกลไกที่สามารถทำหน้าที่ตรวจสอบและจำกัดอำนาจรัฐได้อย่างแท้จริง

การปฏิรูปนี้

ต้องอาศัยการผสานกำลังระหว่างผู้นำที่กล้าหาญทางความคิดและทางการเมือง กับ พลังมวลชนที่ได้รับการพัฒนาให้เป็นพลเมืองที่มีคุณภาพ

สามารถตรวจสอบอำนาจรัฐและยืนหยัดในหลักนิติรัฐได้อย่างยั่งยืน

ชัยวัฒน์ สุรวิชัย