อาการของโรคไข้หัดสุนัขมีความหลากหลาย เนื่องจากไวรัสสามารถทำลายหลายระบบในร่างกายสัตว์ โดยอาการมักเกิดเป็นลำดับจากระบบหนึ่งไปสู่อีกระบบหนึ่ง อาการระยะเริ่มต้น มักพบอาการทั่วไป ได้แก่ มีไข้ ซึม อ่อนแรง เบื่ออาหาร อาการที่เกิดกับระบบทางเดินหายใจ เมื่อเชื้อแพร่กระจายไปยังระบบทางเดินหายใจ จะมีน้ำมูก ไอ ปอดอักเสบ สัตว์บางตัวอาจมีน้ำตาไหล หรือมีขี้ตา และเป็นหนอง เพราะติดเชื้อแทรกซ้อน

ส่วนอาการในระบบทางเดินอาหาร อาจทำให้อาเจียน ท้องเสีย แต่หากมีอาการรุนแรงจะทำให้สัตว์เกิดภาวะขาดน้ำและอ่อนแรงอย่างมาก อาจพบลักษณะเฉพาะที่เรียกว่า hard pad disease เป็นภาวะที่ผิวหนังบริเวณฝ่าเท้าและจมูกมีความหนาและแข็งผิดปกติ

อาการของระบบประสาท เมื่อไวรัสเข้าสู่ระบบประสาทส่วนกลาง จะทำให้เกิดอาการทางระบบประสาท ซึ่งมักพบในระยะท้ายของโรค เช่น ชัก กล้ามเนื้อกระตุกเป็นจังหวะ (myoclonus) เดินเซ ศีรษะเอียง อัมพาตบางส่วนหรือทั้งตัว แต่สุนัขบางตัวที่รอดชีวิตจากโรคนี้อาจมีความผิดปกติทางระบบประสาทเรื้อรัง เช่น อาการชักหรือกล้ามเนื้อกระตุกอย่างถาวร

การวินิจฉัยโรคไข้หัดสุนัข ต้องอาศัยข้อมูลหลายด้านประกอบ ได้แก่ ประวัติการได้รับวัคซีน อาการทางคลินิก การตรวจทางห้องปฏิบัติการด้วยเทคนิค RT-PCR การตรวจหาแอนติเจนของไวรัสในตัวอย่างสารคัดหลั่ง การตรวจเลือด ซึ่งอาจพบภาวะเม็ดเลือดขาวต่ำ (leukopenia) ในบางกรณีอาจมีการตรวจเพิ่มเติม เช่น การตรวจน้ำไขสันหลัง ในกรณีที่มีอาการทางระบบประสาท

การรักษา ปัจจุบันยังไม่มียากำจัดเชื้อ Canine distemper virus โดยตรง การรักษาจึงเน้นแบบประคับประคอง และการจัดการดูแลอาการต่าง ๆ ของสัตว์ป่วย เช่น ให้สารน้ำทางหลอดเลือดเพื่อแก้ไขภาวะขาดน้ำ ให้ยาปฏิชีวนะเพื่อป้องกันหรือรักษาการติดเชื้อแบคทีเรียแทรกซ้อน ให้ยาลดไข้ และยาลดอาการอาเจียน ให้ยาควบคุมอาการชักในสัตว์ที่มีอาการทางระบบประสาท และการดูแลโภชนาการและการพยาบาลอย่างใกล้ชิด

การพยากรณ์โรคขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย เช่น อายุสัตว์ ภูมิคุ้มกันสัตว์ และระยะการได้รับการรักษา การป้องกันโรคที่ดีที่สุดคือ พาไปฉีดวัคซีนสม่ำเสมอ เริ่มตั้งแต่ลูกสุนัขเมื่อมีอายุประมาณ 8 สัปดาห์ แล้วฉีดกระตุ้นหลังจากเข็มแรกผ่านไป 4 สัปดาห์ แล้วฉีดเป็นประจำทุกปี หลังจากนั้นต้องฉีดกระตุ้นตามโปรแกรม

ความสำคัญของโรคระดับสังคม โรคนี้ถือเป็นหนึ่งในโรคติดเชื้อที่สำคัญ เนื่องจากจะมีการระบาดในพื้นที่ที่มีสัตว์จำนวนมาก แต่ย้ำว่าโรคนี้ไม่ติดต่อสู่คน แต่ก็ต้องควบคุมโรคให้ดี หมอจึงเน้นย้ำเสมอว่าการป้องกันจะดีกว่ารักษา ด้วยการพาสัตว์ไปรับวัคซีนตามกำหนด

น.สพ.นนทษิต ชุติญาณวัฒน์

หน่วยกิจการพิเศษ โรงพยาบาลสัตว์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บางเขน