ในปี 2026 ภาพรวมเศรษฐกิจโลกกำลังเข้าสู่ช่วง "เร่งตัวแบบไม่เท่ากัน" ประเทศที่ลงทุนอย่างจริงจังในเทคโนโลยีขั้นสูง ไม่ว่าจะเป็นปัญญาประดิษฐ์ (AI), ระบบอัตโนมัติ (Automation) และโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล (Digital Infrastructure) ต่างกำลังสร้างผลิตภาพใหม่ในระบบเศรษฐกิจอย่างมีนัยสำคัญ สหรัฐอเมริกา อินเดีย และกลุ่มประเทศเอเชียที่เติบโตเร็ว อย่างอินโดนีเซียและเวียดนาม ต่างเริ่มเห็นการฟื้นตัวของการลงทุนภาคเอกชนในระดับสูง ขณะที่กองทุนขนาดใหญ่ทั่วโลกยังคงไหลเข้าสู่กลุ่มเทคโนโลยีอย่างต่อเนื่อง

ในทางตรงกันข้าม เศรษฐกิจไทยยังคงเติบโตในระดับต่ำอย่างน่าเป็นห่วง โดยหลายสำนักวิจัยชั้นนำ ทั้ง IMF, ธนาคารโลก และสำนักงานเศรษฐกิจการคลัง (สศค.) ต่างคาดการณ์ว่า GDP ของไทยในปีนี้จะขยายตัวเพียง 1.5–2% เท่านั้น ซึ่งต่ำกว่าค่าเฉลี่ยของอาเซียนที่อยู่ราว 4–5% อย่างมีนัยสำคัญ ปัจจัยกดดันหลักยังคงเป็นเรื่องเดิมที่ไม่ได้รับการแก้ไขอย่างเป็นระบบ ทั้งการส่งออกที่ฟื้นตัวช้า การบริโภคภายในประเทศที่อ่อนแอ และโครงสร้างเศรษฐกิจที่พึ่งพาภาคบริการแบบดั้งเดิมมากเกินไป

สิ่งที่น่าวิตกกังวลไม่ใช่แค่ตัวเลข "การเติบโตต่ำ" เพียงอย่างเดียว แต่คือ "การเติบโตช้ากว่าโลก" เพราะในระบบเศรษฐกิจปัจจุบันที่มีการแข่งขันข้ามพรมแดนสูง การที่ประเทศหนึ่งเติบโตช้ากว่าค่าเฉลี่ยโลกอย่างต่อเนื่อง หมายถึงการสูญเสียความสามารถในการแข่งขันอย่างถาวรและยากจะย้อนกลับ

ปัญหาเชิงโครงสร้าง: ไทยยังไม่ทัน "เศรษฐกิจยุคใหม่"

แม้ประเทศไทยจะมีนโยบายด้านดิจิทัลและเทคโนโลยีออกมาอย่างต่อเนื่อง แต่เมื่อพิจารณาในเชิงโครงสร้างอย่างลึกซึ้ง จะพบว่าการเปลี่ยนผ่านยังไม่เกิดขึ้นจริงในระดับเศรษฐกิจโดยรวม รายงาน Global Competitiveness Report ของ World Economic Forum ระบุว่าไทยยังอยู่ในกลุ่มประเทศที่มีการนำนวัตกรรมมาใช้ในระดับปานกลาง และมีช่องว่างขนาดใหญ่ในด้านทักษะแรงงานดิจิทัลเมื่อเทียบกับประเทศในภูมิภาคเดียวกัน

ปัญหาเชิงโครงสร้างที่สำคัญสามารถสรุปได้ใน 4 มิติหลัก ได้แก่ หนึ่ง — เศรษฐกิจยังพึ่งพาภาคท่องเที่ยวและการส่งออกสินค้าแบบดั้งเดิมซึ่งเปราะบางต่อความผันผวนของโลก สอง — การลงทุนในวิจัยและพัฒนา (R&D) ของไทยอยู่ที่ราว 1.1% ของ GDP เท่านั้น ต่ำกว่าเกาหลีใต้ที่ลงทุนกว่า 4.8% อย่างเทียบไม่ได้ สาม — การพัฒนาแรงงานทักษะสูงยังไม่ทันกับความต้องการของตลาด โดยเฉพาะในสาขา AI, Data Science และ Cybersecurity และสี่ — ภาคธุรกิจ SME ซึ่งเป็นกระดูกสันหลังของเศรษฐกิจยังอยู่ในรูปแบบ low productivity และขาดการเข้าถึงเทคโนโลยีอย่างแท้จริง

ในขณะที่สิงคโปร์กำลังใช้ AI เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในภาคสาธารณสุขและการเงิน และเวียดนามกำลังดึงดูดการลงทุนจากบริษัทเทคโนโลยีระดับโลกอย่างต่อเนื่อง ไทยยังอยู่ในช่วงเริ่มต้นของการนำเทคโนโลยีมาใช้ในระดับองค์กรเท่านั้น ประเทศที่สามารถ "ใช้เทคโนโลยีได้เร็วกว่า" จะสร้างความได้เปรียบแบบทวีคูณ ซึ่งจะทำให้ช่องว่างระหว่างประเทศขยายตัวออกไปเรื่อย ๆ แบบไม่เป็นเส้นตรง

ทางเลือกของไทย: จะเร่งเครื่อง หรือถูกทิ้งไว้ข้างหลัง

แม้ภาพรวมจะดูเป็นความท้าทาย แต่ประเทศไทยยังมีโอกาสสำคัญ หากสามารถปรับตัวได้ทันในช่วงเวลานี้ ซึ่งนักเศรษฐศาสตร์หลายท่านมองว่าคือ "หน้าต่างโอกาส" ที่จะเปิดอยู่ไม่นาน ไทยมีจุดแข็งที่ควรใช้ให้เป็นประโยชน์ ไม่ว่าจะเป็นทำเลที่ตั้งเชิงยุทธศาสตร์ในอาเซียน โครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานที่กำลังพัฒนา และฐานการท่องเที่ยวระดับโลกที่สามารถต่อยอดสู่เศรษฐกิจดิจิทัลได้

สิ่งที่ควรเร่งดำเนินการมี 3 ด้านหลัก ด้านแรกคือการเร่ง adoption ของเทคโนโลยี โดยเฉพาะการผลักดันให้ภาคธุรกิจ SME เข้าถึงเครื่องมือ AI และระบบอัตโนมัติผ่านมาตรการจูงใจทางภาษีและการสนับสนุนจากภาครัฐ เช่นเดียวกับที่สิงคโปร์ดำเนินการผ่านโครงการ SMEs Go Digital ด้านที่สองคือการยกระดับคุณภาพแรงงาน ด้วยการปรับหลักสูตรการศึกษาให้ตอบโจทย์เศรษฐกิจดิจิทัล สร้างความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัยและภาคเอกชน รวมถึงส่งเสริมการ reskill และ upskill แรงงานในวัยทำงาน

ด้านที่สามและสำคัญที่สุดคือการลดข้อจำกัดเชิงระบบ ทั้งกฎระเบียบที่ล้าสมัย กระบวนการอนุมัติที่ซับซ้อน และการขาดความเชื่อมโยงระหว่างนโยบายและการปฏิบัติจริง ในโลกปัจจุบัน ความได้เปรียบทางเศรษฐกิจไม่ได้มาจากทรัพยากรธรรมชาติหรือขนาดของตลาดเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับ "ความเร็วในการปรับตัว" ของทั้งภาครัฐและเอกชน ซึ่งไทยยังมีพื้นที่ให้พัฒนาอีกมาก

ดังนั้น คำถามสำคัญสำหรับประเทศไทยในปี 2026 อาจไม่ใช่แค่ "เราจะโตได้กี่เปอร์เซ็นต์" แต่คือ "เราจะสามารถเร่งตัวได้ทันโลกหรือไม่" เพราะหากคำตอบคือไม่ การเติบโตที่ช้าลงในวันนี้ อาจกลายเป็นการสูญเสียโอกาสในระยะยาวที่ยากจะย้อนกลับได้ ประวัติศาสตร์เศรษฐกิจโลกชี้ให้เห็นแล้วว่า ประเทศที่ปรับตัวได้ก่อน มักไม่ใช่ประเทศที่ใหญ่ที่สุด แต่คือประเทศที่ "กล้าเปลี่ยน" ได้เร็วที่สุด

ดร.กร พูนศิริวงศ์