•กาลเวลากับชีวิตมนุษย์: คุณค่าและความหมายแห่งการดำรงอยู่

คำถามสำคัญที่มนุษย์มักถามตนเองเมื่อล่วงเข้าสู่วัยแห่งการตกผลึกคือ

“เราควรใช้เวลาทำอะไร ให้มีคุณค่าและความหมายที่สุด?”

เพื่อตอบคำถามนี้ เราจำต้องเดินทางย้อนกลับไปทำความเข้าใจกับ “เวลา”

ตั้งแต่จุดกำเนิดจนถึงวาระสุดท้ายของชีวิต

๑. มารู้จักเวลากัน: สายธารแห่งจักรวาล

เวลาคืออะไร?

ในทางปรัชญา เวลาคือมิติแห่งการเปลี่ยนแปลง

หากไม่มีการเปลี่ยนแปลง ก็ไม่มีเวลา

เวลาเกิดขึ้นได้อย่างไร?

ในทางวิทยาศาสตร์ เวลาถือกำเนิดขึ้นพร้อมกับ “บิ๊กแบง”

การระเบิดครั้งใหญ่ที่ก่อให้เกิด จักรวาลและโลก

สรรพสิ่งล้วนเดินทางผ่านกาลเวลา

ดวงดาวเกิดและดับ โลกหมุนรอบตัวเองก่อให้เกิดวันคืน

เมื่อพิจารณา เวลากับมนุษย์

เราเป็นเพียงผู้สังเกตการณ์เล็กๆ

ที่สมมุติหน่วยนับเวลาขึ้นมา-วินาที นาที ชั่วโมง-เพื่อจัดระเบียบสังคม

แต่เนื้อแท้แล้ว เวลาคือทรัพยากรเดียวที่ทุกคนได้รับมาอย่างจำกัด

และไม่สามารถสะสมหรือหยุดยั้งได้

สิ่งสำคัญที่ควรรู้คือ เวลาไม่เคยรอใคร และมันเดินไปข้างหน้าเสมอ

๒. เวลากับมนุษย์: วัฏจักรแห่งชีวิต

เวลาสัมพันธ์แนบแน่นกับการกำเนิดและการพัฒนาของมนุษย์

ตั้งแต่บรรพบุรุษจนถึงปัจจุบัน

แต่สิ่งที่เห็นชัดที่สุดคือ

ช่วงชีวิตของคนคนหนึ่ง : ซึ่งเปรียบเสมือนการเดินทางผ่านฤดูกาลต่างๆ :

- รุ่งอรุณแห่งชีวิต (ปฐมวัย) :

เริ่มต้นที่ การปฏิสนธิ เวลา ๙ เดือนในครรภ์มารดา คือ

การเตรียมความพร้อม สู่การเป็น ทารก ที่พึ่งพาตนเองไม่ได้

ช่วงเวลานี้คือช่วงเวลาแห่งการรับ ความรักและการทะนุถนอม

- ช่วงเวลาแห่งการเติบโต (วัยเรียนรู้): เมื่อเริ่มพึ่งพาตนเอง ได้

การพัฒนาการทางร่างกายและสมองก้าวหน้าเข้าสู่วัยเรียนรู้

เวลาส่วนใหญ่ถูกใช้ไปกับการศึกษา การเล่น และการค้นหาตัวตน

- แสงแดดจ้าแห่งชีวิต (วัยทำงานและสร้างครอบครัว):

เข้าสู่ ช่วงทำงาน และ เป็นผู้ใหญ่สร้างฐานะ

นี่คือช่วงเวลาที่มนุษย์ใช้พลังงานมากที่สุด

ทั้งเพื่อความสำเร็จส่วนตนและเพื่อครอบครัว แต่งงานมีลูก สืบเผ่าพันธุ์

บางท่านอาจจัดสรรเวลาสำหรับการบวชเรียน

เพื่อศึกษาธรรมะ ขัดเกลาจิตใจให้ผ่องใส

- ยามเย็นและพลบค่ำ (ปัจฉิมวัย) :

เมื่อเข้าสู่ วัยชรา สังขารเริ่มถดถอย อาจเผชิญ ช่วงป่วยไข้

ซึ่งเป็นเครื่องเตือนสติให้เห็นความไม่เที่ยง

จนกระทั่งถึงวาระสุดท้าย ช่วงจากไป

ซึ่งเป็นปลายทางที่เวลาของกายหยาบสิ้นสุดลง แต่เวลาในความทรงจำของผู้ที่ยังอยู่ยังคงดำเนินต่อไป

๓. เวลากับชีวิต: ห้วงอารมณ์และความรู้สึก

เวลาในความรู้สึกของมนุษย์นั้นยืดหดได้ตาม “อารมณ์”:

- เวลาแห่งความสุข:

ยามดีใจหรือสมหวัง เวลามักผ่านไปไวเสมอเหมือนติดปีกบิน

- เวลาแห่งความทุกข์:

ยามเสียใจ ล้มเหลว หรือสูญเสีย เวลาแต่ละวินาทีช่างยาวนานและทรมาน

- เวลาแห่งความรักและอุดมคติ:

เป็นช่วงเวลาที่ทรงพลัง เมื่อเรามีความรัก หรือมี อุดมคติต่อบ้านเมือง

เรามักทุ่มเทเวลาทั้งชีวิตเพื่อสิ่งนั้นโดยไม่เหน็ดเหนื่อย

- ความสำเร็จและความล้มเหลว:

เวลาที่ทำงานสำเร็จ นำมาซึ่งความภาคภูมิใจ

แต่เวลาที่ล้มเหลว กลับให้บทเรียนที่มีค่ายิ่งกว่า

- เวลาแห่งความสงบ:

คือช่วงเวลาที่จิตนิ่ง ว่างเว้นจากความวุ่นวาย

เป็นเวลาที่มนุษย์เข้าถึงความจริงของชีวิตได้ดีที่สุด

๔. ช่วงการสรุปบทเรียนและพัฒนาตนเอง

เพื่อให้เวลาที่ผ่านไปไม่สูญเปล่า เราต้องรู้จัก การสรุปบทเรียนและพัฒนาตนเอง:

๑.หลักการสรุปบทเรียน:

ต้องตั้งอยู่บนความจริง ไม่เข้าข้างตนเอง

มองให้เห็นเหตุและผลของสิ่งที่เกิดขึ้น เพื่อนำไปปรับปรุงแก้ไข

๒.การพัฒนาตนเอง:

ต้องทำอย่างต่อเนื่อง (Lifelong Learning)

เปิดใจรับสิ่งใหม่ แม้วัยจะล่วงเลย

๓. หลักการอ่านและเขียน:

*การอ่าน: คือการย่อเวลาเรียนรู้จากประสบการณ์ของผู้อื่น

*การเขียนจดหมายและบันทึกประจำวัน: คือการสนทนากับตนเองและผู้อื่น

เป็นการหยุดเวลาไว้ในตัวอักษร เพื่อทบทวนความคิดและความทรงจำ

*การเขียนหนังสือให้มีคุณค่า:

ต้องเขียนจาก “ความจริง” และ “ความปรารถนาดี”

กลั่นกรองจากประสบการณ์ที่ตกผลึก เพื่อให้ผู้อ่านได้รับประโยชน์และปัญญา

บทสรุป

เวลาคือของขวัญที่ล้ำค่าที่สุด

การใช้เวลาให้มีความหมายจึงไม่ใช่การเร่งรีบทำทุกอย่าง

แต่คือการใช้ทุกวินาทีด้วย “สติ” รู้ตื่นในการทำหน้าที่-

หน้าที่ต่อตนเอง ต่อครอบครัว และต่อสังคม

เมื่อถึงเวลาต้องจากไป

เราจะจากไปพร้อมกับรอยยิ้มที่ได้ฝากคุณงามความดีไว้ในรอยจำของกาลเวลา

ชัยวัฒน์ สุรวิชัย