ความจริงชายแดนไทย-กัมพูชา จนถึงเวลานี้แม้จะไม่มีเสียงปืนดังมาสักพักใหญ่ๆ แล้วก็ตาม แต่ก็ยังไว้ใจอะไรไม่ได้ เพราะบรรยากาศบริเวณหน้างานตลอดแนวชายแดนเจ้าหน้าที่ทหารยังต้องเฝ้าระวัง และสอดส่องความเคลื่อนไหวของกองกำลังฝ่ายตรงข้ามตลอด 24 ชั่วโมงเช่นเดียวกับชาวบ้านหน้าด่าน ยังต้องเตรียมพร้อมอพยพไปยังสถานที่ปลอดภัยทุกวัน

ความเงียบที่ตั้งอยู่บรรยากาศเปราะบางตามแนวชายแดนเป็นอีกสถานการณ์หนึ่ง แต่อีกด้านหนึ่งแนวรบใหม่ทางข้อพิพาททางทะเลระหว่างไทยกับกัมพูชาเปิดฉากขึ้นอย่างเป็นทางการ ทั้งสองฝ่ายกำลังเปลี่ยนสมรภูมิรบจากแนวชายแดน กระโจนเข้าสู่นิติสงครามระหว่างประเทศเต็มรูปแบบ โดยมีขุมทรัพย์ใต้ทะเลมูลค่ามหาศาล และเขตแดนทางทะเล เป็นเดิมพัน

ฮุน มาเนต นายกรัฐมนตรีกัมพูชา คิดว่าเปิดก่อนได้เปรียบ ชิงลงมือยื่นหนังสือแจ้งอย่างเป็นทางการต่อไทยและเลขาธิการองค์การสหประชาชาติ (UN) เพื่อเริ่มกระบวนการประนอมภาคบังคับภายใต้อนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล หรือ UNCLOS เพื่อดึงข้อพิพาทเขตแดนทางทะเลในพื้นที่อ้างสิทธิทับซ้อนเข้าสู่กระบวนการระหว่างประเทศ โดยอ้างเหตุผลที่ไทยยกเลิก MOU44

ฝ่ายกัมพูชา ยังได้ประกาศแต่งตั้งกรรมาธิการประนอมฝ่ายตน 2 คน คือ นายปีเตอร์ทักเซอ-เยนเซน เอกอัครราชทูตเดนมาร์ก อดีตประธานคณะกรรมาธิการการประนอมระหว่างติมอร์เลสเต กับออสเตรเลีย ส่วนอีกคนหนึ่งคือ ศ.ฌ็อง-มาร์ก ตูเวอแน็ง นักกฎหมายและนักวิชาการด้านกฎหมายระหว่างประเทศ และเป็นเลขาธิการสถาบันกฎหมายระหว่างประเทศแห่งกรุงเฮก

อย่างไรก็ตาม ดูเหมือนว่า จังหวะการเคลื่อนไหวของกัมพูชาที่ถูกออกแบบมาอย่างเป็นขั้นเป็นตอนเพื่อดึงข้อพิพาทเข้าสู่กลไกระหว่างประเทศให้ได้นั้นตกอยู่ในการประเมินสถานการณ์ของฝ่ายไทยอยู่แล้ว และไม่ได้เหนือความคาดหมายอะไรจึงเห็นการเตรียมพร้อมรับมือและตอบโต้ทันควันอย่างมีชั้นเชิงจากฝ่ายไทย ทั้งด้านการทูต และการรับรู้ข้อเท็จจริงต่อประชาคมโลก

อย่างแรกคือ นายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้วรองนายกรัฐมนตรี และรมว.การต่างประเทศ ได้หารือกับคณะที่ปรึกษาด้านกฎหมายของไทยณ ทำเนียบเอกอัครราชทูต ณ กรุงปารีส ในโอกาสเดินทางเข้าร่วมการประชุมคณะมนตรีองค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจ และการพัฒนา หรือ OECD เพื่อกำหนดท่าทีเชิงรุกของไทย คาดว่าจะเสนอรายชื่อ 2 กรรมาธิการประนอมฝ่ายไทยต่อคณะรัฐมนตรีเร็วๆ นี้

ล่าสุด คือ รมว.การต่างประเทศของไทย ได้เชื้อเชิญเอกอัครราชทูต อุปทูต ผู้แทนสถานทูตและกงสุล จำนวน 67 คน และผู้แทนองค์การระหว่างประเทศ 4 คน ประจำประเทศไทย ซึ่งไม่เพียงการแถลงจุดยืน และเคลียร์ทุกข้อสงสัยที่กัมพูชาพยายามใช้กลไกประนีประนอมภาคบังคับภายใต้อนุสัญญา UNCLOS เพื่อให้คณะทูตเข้าใจข้อเท็จจริงเท่านั้น

หนึ่งในประเด็นสำคัญคือ เล่ห์เหลี่ยมกัมพูชาที่พยายามสอดไส้แบ่งทรัพยากรน่านน้ำร่วมกันไว้ในกระบวนการ UNCLOS พร้อมอ้างไม่มีช่องทางพูดคุยแบบทวิภาคี ทั้งที่ฝ่ายไทยยืนยันว่าการยกเลิก MOU44 เพื่อเริ่มต้นเจรจาทวิภาคีในบริบทใหม่ หลังการพูดคุยกว่า 20 ปี ไม่มีความคืบหน้า หรือมาพูดคุยประนีประนอมภาคสมัครใจก่อนไปถึงขั้นตอน UNCLOS แต่ถูกปฏิเสธ

นิติสงครามข้ามชาติครั้งนี้ ถึงแม้ว่าการประนอมภาคบังคับของ UNCLOS คือ การไกล่เกลี่ยรัฐคู่กรณีเพื่อนำไปสู่การเจรจายุติข้อพิพาทอย่างสันติ โดยไม่มีผลผูกพันทางกฎหมายก็จริง แต่ก็เป็นเรื่องละเอียดอ่อน และต้องใช้เป็นฐานข้อมูลในการเจรจาต่อๆ ไป ซึ่งในอนาคตเราก็ไม่รู้ว่ากัมพูชาจะเล่นเกมตุกติกอะไรอีก ดังนั้น ทีมไทยแลนด์คงต้องทำการบ้านอย่างหนักบนเงื่อนไขที่ว่าไม่ฟื้นสัมพันธ์ และไม่เปิดด่านให้กับเพื่อนบ้านที่ไว้ใจไม่ได้แม้แต่วันเดียว