กลายเป็นคำแสลงหูไปแล้ว สำหรับคำว่า “ลูกเทพ”ซึ่งเป็นคำในเชิงดูถูก ด้อยค่า ว่าไม่มีความสามารถ แต่ได้เป็นใหญ่เป็นโตเพราะบารมีพ่อแม่ เกิดขึ้นจากสื่อ ใช้เรียก “รัฐมนตรีใหม่” ของพรรคภูมิใจไทย ที่ส่วนใหญ่ เป็น “สายเลือด” ของนักการเมืองเก่า ที่มีอิทธิพลอยู่ภายในพรรค

1) นายนิพิฏฐ์ อินทรสมบัติ โพสต์เฟซบุ๊กเรื่อง “วิวาทะลูกเทพ” ความว่า

“ผมไม่รู้จัก คุณการดี เลียวไพโรจน์ รู้แต่ว่าท่านเป็นสส.พรรคประชาธิปัตย์ กล่าวได้ว่าท่านเป็นสส.น้ำดีคนหนึ่ง เช่นเดียวกัน ผมก็ไม่รู้จักบรรดาลูกเทพที่เขาพูดๆกันหรอก แต่ผมรู้จักบรรดาพ่อ-แม่ ของลูกเทพ

หากคุณการดี เลียวไพโรจน์ จะวิวาทะกับบรรดาลูกเทพ ผมแนะนำให้อ่านเรื่อง “ทรพี” สัก 2-3 รอบ ก่อนเปิดศึก

อันบรรดาลูกเทพนั้น ฆ่าไม่ตายหรอก เพราะบรรดาลูกเทพมีบิดามารดาเป็นผู้พิทักษ์รักษา เหมือนทรพี ที่แม่ฝากเทวดารักษาไว้ อันการจะสังหารบรรดาลูกเทพได้นั้น จำต้องทำลายบิดามารดาผู้รักษาเสียก่อน

แต่เรื่อง“ทรพี” กับเรื่อง“ลูกเทพ” มีความต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ

ทรพี มีเทวดารักษา แต่ลูกเทพนั้นมีบิดามารดาคอยรักษา และบิดามารดา ก็มีองค์กรอิสระ (ที่ติดสินบนได้) คอยพิทักษ์รักษาอีกชั้นหนึ่ง หากทำลายองค์กรอิสระลงได้ บิดามารดาของลูกเทพก็ถึงคราวชีพิตักษัย บรรดาลูกเทพก็ถึงชีพิตักษัย ตามบิดามารดาผู้คอยคุ้มครองไปด้วย

บรรดาลูกเทพมิได้มีวิชาแก่กล้าอะไร เหมือนที่คุณการดี เลียวไพโรจน์ กล่าวไว้นั้นถูกต้องแล้ว

การจะทำงานใหญ่ ก็เปรียบเหมือนการยกปิ่นโตไปวัด อย่าวางปิ่นโตไล่ตีหมาทุกตัวระหว่างทาง ไม่งั้นบ่ายก็ไปไม่ถึงวัด อย่าเสียแรงตีหมาเลย เก็บแรงไว้ตีเจ้าของหมาดีกว่า”

2) นายอัษฎางค์ ยมนาค โพสต์เฟซบุ๊กเรื่อง “กรณี “ลูกเทพ” อย่างหลงประเด็น” ความว่า

“ลูกเทพ” ที่หมายถึงทายาทนักการเมืองที่ยังอ่อนประสบการณ์ทั้งด้านการเมืองและการบริหาร แต่ข้ามหัวใครต่อใครขึ้นมาเป็นรัฐมนตรีได้เพราะบารมีพ่อแม่ คือปัญหาและอุปสรรคของการเมืองและการบริหารราชการแผ่นดิน

ซึ่งตรงกันข้ามกับความเป็นทายาทนักการเมืองที่มีประสบการณ์ทั้งด้านการเมืองและการบริหารมาพอสมควรแล้ว

เพราะฉะนั้น ถ้าจะโต้แย้งกันเรื่องนี้ ก็ไม่ควรหลุดประเด็นหรือแถไปข้างๆ คูๆ

ปัญหาของ “ลูกเทพ” ไม่ได้อยู่ที่การเป็นลูกนักการเมือง แต่อยู่ที่การได้อำนาจเร็วกว่าความสามารถและประสบการณ์ที่ตนมีจริง โดยใช้บารมีของครอบครัวแทนกระบวนการพิสูจน์ตัวเอง

ปัญหาหลักมีหลายชั้น

1. ทำลายหลักความสามารถ

เมื่อคนที่ยังไม่เคยผ่านงานการเมือง งานบริหาร หรืองานที่ต้องรับผิดชอบต่อคนจำนวนมาก กลับข้ามหัวคนที่ทำงานมานานขึ้นเป็นรัฐมนตรี ระบบการเมืองย่อมส่งสัญญาณว่า “สายสัมพันธ์สำคัญกว่าความสามารถ”

ผลที่ตามมาคือคนเก่งในพรรคหรือในระบบราชการรู้สึกว่า ต่อให้ทำงานหนักเพียงใดก็ไม่อาจแข่งขันกับนามสกุลทางการเมืองได้

2. อำนาจมากกว่าประสบการณ์

รัฐมนตรีไม่ได้เป็นตำแหน่งฝึกงาน เพราะการตัดสินใจหนึ่งครั้งอาจกระทบงบประมาณมหาศาล ข้าราชการนับหมื่นคน ธุรกิจ และชีวิตประชาชน

คนที่ยังขาดประสบการณ์อาจมองปัญหาแบบตื้น ตัดสินใจจากข้อมูลที่คนรอบตัวป้อนให้ หรือถูกข้าราชการประจำและกลุ่มผลประโยชน์ชักจูงได้ง่าย

3. ไม่มีฐานอำนาจของตัวเอง

“ลูกเทพ” จำนวนหนึ่งไม่ได้มีความชอบธรรมจากผลงานหรือการยอมรับภายในพรรค แต่อาศัยบารมีของพ่อแม่ ดังนั้น จึงต้องพึ่งเครือข่ายเดิมของครอบครัว สิ่งนี้ทำให้รัฐมนตรีอาจไม่กล้าตัดสินใจอย่างเป็นอิสระ เพราะอำนาจที่แท้จริงไม่ได้อยู่ที่ตน แต่อยู่ที่ผู้มีบารมีเบื้องหลัง

4. ทำให้พรรคการเมืองกลายเป็นทรัพย์สินของครอบครัว

เมื่อพื้นที่ทางการเมืองถูกส่งต่อจากพ่อแม่สู่ลูก พรรคการเมืองอาจค่อยๆ เปลี่ยนจากสถาบันที่เปิดโอกาสให้สมาชิกแข่งขันกันด้วยผลงาน ไปเป็นกิจการของตระกูล ผู้สมัครและสมาชิกพรรคไม่ได้เติบโตตามความสามารถ แต่เติบโตตามความใกล้ชิดกับครอบครัวเจ้าของอำนาจ

5. ลดคุณภาพของคณะรัฐมนตรี

การจัดตั้งรัฐบาลควรเลือกคนที่เหมาะสมที่สุดกับภารกิจ แต่ระบบ “ลูกเทพ” มักเลือกคนจากเหตุผลทางสายเลือด การรักษาฐานอำนาจ หรือการเตรียมทายาท-ตำแหน่งรัฐมนตรีจึงถูกใช้เป็นเวทีสร้างโปรไฟล์ให้บุคคล แทนที่จะใช้เพื่อแก้ปัญหาประเทศ

6. สร้างความไม่รับผิดชอบ

นักการเมืองทั่วไปที่ทำงานล้มเหลวอาจถูกลดบทบาท แต่ลูกของผู้มีอำนาจมักได้รับการปกป้อง มีคนแก้ตัวแทน หรือถูกย้ายไปตำแหน่งอื่น เมื่อความล้มเหลวไม่มีต้นทุน บุคคลนั้นก็ไม่มีแรงจูงใจให้พัฒนาตัวเองอย่างจริงจัง

7. ทำลายความศรัทธาต่อประชาธิปไตย

ประชาชนจะตั้งคำถามว่า การเลือกตั้งและระบบพรรคมีความหมายเพียงใด หากตำแหน่งสำคัญถูกจัดสรรล่วงหน้าให้คนในตระกูล แม้จะเข้าสู่อำนาจผ่านกระบวนการตามกฎหมาย แต่ความชอบธรรมทางการเมืองก็ยังถูกตั้งคำถามได้ว่า บุคคลนั้นมาถึงตำแหน่งเพราะประชาชนยอมรับ หรือเพราะพ่อแม่ปูทางไว้ให้

อย่างไรก็ตาม ต้องแยกให้ชัดว่า “ทายาทนักการเมือง” ไม่ได้เท่ากับ “ลูกเทพ” เสมอไป

หากทายาทคนนั้น ทำงานมาหลายระดับ ผ่านการเลือกตั้ง ผ่านตำแหน่งบริหาร มีผลงาน มีความรู้ และพิสูจน์ตัวเองมาอย่างต่อเนื่อง การเป็นลูกนักการเมืองไม่ควรถูกใช้เป็นข้อกล่าวหาโดยอัตโนมัติ เพราะในระบอบประชาธิปไตย ประชาชนย่อมมีสิทธิเลือกบุคคลนั้นเช่นเดียวกับคนอื่น

ดังนั้น เกณฑ์ตัดสินจึงไม่ใช่ “เป็นลูกใคร” แต่คือ

• เขาผ่านอะไรมาบ้างก่อนขึ้นสู่อำนาจ

• เขาได้รับตำแหน่งเพราะความสามารถหรือเพราะนามสกุล

• และหากไม่มีพ่อแม่เป็นนักการเมือง เขาจะสามารถขึ้นมาถึงตำแหน่งเดียวกันได้หรือไม่

คำถามข้อสุดท้ายนี้จะช่วยแยก “ทายาทที่มีความสามารถ” ออกจาก “ลูกเทพทางการเมือง” ได้ชัดที่สุด

3) เฟซบุ๊ก “ผู้การพิศาล” ของ นายณัฐวัฒน์ บูรณะกนก อดีตรองหัวหน้าพรรคไทยก้าวใหม่ กล่าวว่า

“การตั้งคำถามต่อรัฐมนตรีที่ถูกเรียกว่า “รัฐมนตรีลูกเทพ” ไม่ใช่การตัดสินว่า ไม่มีความสามารถ หรือไม่มีศักยภาพ เพราะหากมองในด้านประวัติส่วนตัว หลายคนมีการศึกษาที่ดี เติบโตมาในครอบครัวที่มีโอกาส และมีประสบการณ์ทางการเมืองในระดับหนึ่ง

แต่สิ่งที่สังคม โดยเฉพาะคนรุ่นใหม่ที่ตั้งใจเข้ามาทำงานการเมือง คาดหวัง คือ “ความเป็นมืออาชีพในการบริหารกระทรวงที่ได้รับมอบหมาย”

สำหรับผม “นักการเมืองรุ่นใหม่” ไม่ได้หมายถึงอายุ แต่หมายถึงประชาชนหน้าใหม่ๆ ที่ตั้งใจอาสาเข้ามาทำงานการเมือง โดยนำความรู้ ความเชี่ยวชาญ และประสบการณ์จากวิชาชีพของตนเอง มาช่วยแก้ปัญหาและพัฒนาประเทศ

แต่เมื่อพิจารณาประวัติของรัฐมนตรีหลายคน จะพบว่าประสบการณ์ส่วนใหญ่เป็นงานด้านการเมืองหรือการบริหารพรรค ขณะที่ประสบการณ์ตรงในสาขาที่ต้องกำกับดูแลในแต่ละกระทรวงอาจมีไม่มาก จึงไม่แปลกที่ประชาชนจะตั้งคำถามว่า บุคคลนั้นมีความพร้อมเพียงใดในการบริหารงานที่มีความซับซ้อนและต้องอาศัยความรู้เฉพาะด้าน

การตั้งคำถามเช่นนี้ ไม่ใช่การโจมตีส่วนบุคคล และไม่ใช่การตัดสินจากนามสกุลหรือครอบครัว แต่เป็นการถามหามาตรฐานสำหรับผู้ดำรงตำแหน่งสาธารณะว่า ตำแหน่งสำคัญของประเทศควรอาศัยทั้งความไว้วางใจทางการเมือง และความรู้ความสามารถที่สอดคล้องกับภารกิจของกระทรวงนั้นหรือไม่

เพราะประชาชนอย่างพวกเราไม่ควรต้องมาถามคำถามว่า “รัฐมนตรีท่านนี้ เป็นลูกใคร” แต่ควรเป็นคำถามว่า มีวิสัยทัศน์ มีความรู้ มีความสามารถ และสร้างผลงานที่จับต้องได้เพียงใด เพราะเมื่อเข้ามารับตำแหน่งแล้ว สิ่งที่จะพิสูจน์ตัวตนได้ดีที่สุด ไม่ใช่ประวัติครอบครัว แต่คือผลสัมฤทธิ์ของการทำงานเพื่อประเทศชาติและประชาชน

สรุป :

ส่วนตัว ผมเห็นด้วยที่มีการ “เปิดโอกาส” ให้นักการเมืองรุ่นใหม่ๆ ได้มีประสบการณ์ในตำแหน่ง แต่ต้องมี “ข้อบ่งชี้” เกี่ยวกับ “ความสามารถ” ที่ชัดเจนกว่า “นามสกุล”

ไม่มีใครเกิดมาปุ๊บ ก็มีประสบการณ์ปั๊บหรอก ต้องให้โอกาสกัน เพียงแต่โอกาสที่ว่านั้น ต้องยืนยันที่ “ร่องรอยของความรู้ความสามารถ”

เนื่องจากตำแหน่งรัฐมนตรี (รวมถึงรัฐมนตรีช่วย) ไม่ควรเป็น “ตำแหน่งฝึกงาน” ที่เอางบประมาณ ประชาชน และอนาคตทางการพัฒนาของประเทศ ไปร่วมลงทุนด้วย

“ลูกเทพ” ทั้งหลาย ควรมีวิชาแก่กล้ามาก่อน ซึ่งสิ่งนี้แหละ ที่จะ “ตีตก” ข้อครหาทั้งปวงได้โดยไม่ต้อง “หวั่นไหวและเปราะบาง” ต่อคำวิพากษ์วิจารณ์ แซะ กระแนะกระแหน หรือเสียดสี

เพราะเรา “มีดี” เรา “ทำได้” และเรา “จะทำให้ดู”