กรณ์ จาติกวณิช รองหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ โพสต์เฟซบุ๊กเล่าว่า

“เมื่อวันอาทิตย์ผมได้ไปบรรยายเรื่อง “ความท้าทายเศรษฐกิจไทย” ให้กับกลุ่มเยาวชน Gen Z ในโครงการ Democrat Internship Programme #DIP16

อินเทิร์นกลุ่มนี้เยี่ยมมากๆ มาตรงเวลา ตั้งใจฟังแย่งกันถามอย่างแหลมคม มีมุมมองที่สะท้อนความตั้งใจดีต่อสังคม เป็นครึ่งวันที่เป็นประโยชน์ต่อผมในฐานะ boomer คนหนึ่งอย่างมาก

พอบรรยายเสร็จออกมายืนคุยกับทีมงานข้างนอกห้องประชุม มีเด็กคนหนึ่ง (น่าจะประมาณ 10 ขวบ)เดินผ่านมา เราสบตากัน และผมยิ้มให้พลางคิดในใจว่าไอ้เด็กนี่หน้าตาฉลาดดี และอีกอย่างที่สังเกตคือ น้องเขาใส่เสื้อคอกลมพรรคประชาชน เด็กน้อยเดินตรงเข้ามาหาผม แล้วพูดว่า “นี่คืออีกพรรคนึงที่ชอบ” (โล่งอก นึกว่าเดินมาด่าอะไรตรู)

เราเลยคุยกัน น้องขอถ่ายรูป ผมเลยหยิบเสื้อพรรคฟ้าให้ตัวหนึ่ง บอกเขาว่าวันหลังแวะมาคุยกันอีกนะ แล้วผมก็กลับ ปรากฏได้ข่าวทีหลังว่าทีมงานชวนน้องเข้าไปนั่งฟังด้วย มีอาจารย์อาร์มกำลังบรรยายเรื่อง Geo-politics และความสัมพันธ์กับจีนพอดี หวังว่าน้องจะเป็นพลเมืองที่ดีในอนาคตต่อไป”

ในโพสต์ดังกล่าว มีทีมงานเล่าเหตุการณ์ต่อเนื่องให้ทราบ เช่น เนเน่ รัดเกล้า สุวรรณคีรี รองหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์บอกว่า “น้องพีซวัย 12 ขวบคนนี้สุดท้ายแล้ว น้องตัดสินใจ ขออยู่ร่วมรับฟังการบรรยายภาคบ่ายเกี่ยวกับประวัติศาสตร์การเมืองไทย โดยอาจารย์ไชยันต์ ชัยพร และ พี่ตาล สาทิตย์ วงศ์หนองเตยต่อด้วยค่ะ น้องอยู่จนถึงเย็นเลยค่ะ ตอนนี้ทีมกำลังดูอยู่ค่ะ ว่าถ้าน้องอยากอยู่เรียนต่อจนจบหลักสูตร จะเป็นไปได้ไหม”

อีกท่านหนึ่ง ใช้ชื่อในเฟซบุ๊กว่า Gunna Jittranon โพสต์ถามนายกรณ์ในช่องแสดงความคิดเห็นว่า

“ทำไมน้องต้องเดินมาด่าคุณกรณ์ครับ เด็กใส่เสื้อพรรคประชาชน คือเด็กก้าวร้าวเหรอ ผมพยายามทำความเข้าใจ สิ่งที่คุณกรณ์สื่อ แต่ไม่เข้าใจจริงๆน้อง 10 ขวบ ใสๆ วัยเด็กอะไรทำให้คุณกรณ์คิดว่าเค้าก้าวร้าวครับ? ขอบคุณครับ”

ซึ่งคุณกรณ์โพสต์ตอบว่า “ขำๆ จากประสบการณ์ครับ อย่าซีเรียส”

ผมลองเข้าไปดูว่าบุคคลท่านนี้ มี “ความนิยมทางการเมือง” เป็นแบบใด ปรากฏว่า เขานิยามตัวเองไว้ในเฟซบุ๊กว่า “ส้มสงขลา”

1) ขอชื่นชมว่า คุณ Gunna Jittranon เข้ามาถามด้วยความสุภาพ แต่ในความสุภาพนั้น มีความขุ่นเคืองและรำคาญใจอยู่ในที

2) คุณกรณ์เลือกจะคลี่คลายบรรยากาศว่า “ขำๆ จากประสบการณ์ครับ อย่าซีเรียส” นั้น ต้องเท้าความไปว่า “ประสบการณ์” ที่กรณ์เจอคืออะไร?

3) หลังพรรคก้าวไกล (ซึ่งเป็นพรรคส้ม)ชนะการเลือกตั้ง และอยู่ระหว่างการดำเนินการหาพรรคร่วมมาร่วมกันจัดตั้งรัฐบาลนั้น

พฤษภาคม 2566 : มีกระแสข่าวว่า [พรรคก้าวไกล]ทาบทาม [พรรคชาติพัฒนากล้า] ซึ่งมี [กรณ์ จาติกวณิช]เป็นหัวหน้าพรรคในตอนนั้น ให้เข้าร่วมจัดตั้งรัฐบาล

กระแสสังคม : เกิดแฮชแท็ก #มีกรณ์ไม่มีกูบนโลกออนไลน์อย่างรุนแรง เนื่องจากผู้สนับสนุนก้าวไกลไม่เห็นด้วยกับจุดยืนทางเมืองในอดีตของ [กรณ์ จาติกวณิช]

การถอนตัว : [พรรคก้าวไกล] ออกประกาศขอโทษและตัดสินใจไม่ร่วมงานกับ [พรรคชาติพัฒนากล้า] ในคืนวันเดียวกันนั้นเอง

คำชี้แจง : [กรณ์ จาติกวณิช] ออกมาโพสต์ชี้แจงว่า ตนเองไม่ได้เป็นผู้ติดต่อขอเข้าร่วม และยังไม่ได้ตกลงตำแหน่งใดๆ

นี่แหละครับ ประสบการณ์ของ “กรณ์ จาติกวณิช”กับ “ด้อมส้ม”

4) คุณ Gunna Jittranon และผู้สนับสนุนพรรคส้ม ไม่ว่าจะภายใต้ยี่ห้อ อนาคตใหม่, ก้าวไกล,ประชาชน หรือพรรคชื่อใดในวันข้างหน้าก็ตาม ควร “ส่องดูตัวเอง” ด้วยว่า ที่ผ่านมี มีทั้ง “ความแข็งกร้าว”และ “ก้าวร้าว” ต่อคนอื่นๆ ฝ่ายอื่นๆ เพียงใดตัดญาติขาดมิตร แสวงหาแนวต้าน มากกว่าแนวร่วม ได้เก่งกาจเพียงใด เข้าประชิดตัวบ้าง ปั่นป่วนบ้าง ในเวทีเสวนา ตามที่ต่างๆ อย่างไร หากยอมรับความจริงว่าสมัครพรรคพวกของตน “เคยมีพฤติกรรมแบบนี้มาอย่างต่อเนื่อง” ก็ไม่แปลกหรอกครับ ที่คนอื่นเขาจะระแวงระวัง เวลาที่เห็นคนสวมเสื้อ “ติดยี่ห้อ” เข้ามาในบริเวณงาน ไม่ว่าจะอายุอานามเท่าใดก็ตาม

5) นักวิชาการด้านสื่อสารมวลชน ผศ.ดร.สกุลศรี ศรีสารคาม คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เคยให้สัมภาษณ์กับบีบีซีไทย ในช่วงเวลาดังกล่าว ว่า “ด้อมส้ม” อาจเป็น “ดาบสองคม” สำหรับพรรคก้าวไกล คมด้านหนึ่ง คือช่วยให้ฝ่าฟันจนได้คะแนนเสียงเป็นอันดับ 1 ขณะเดียวกัน คมอีกด้านที่หันเข้าหาพรรค ก็จับตา-ตรวจสอบ-วิจารณ์ การตัดสินใจต่างๆ ของพรรคในทุกความเคลื่อนไหวไม่ต่างอะไรจากการเกาะติด “เซเลบ-คนดัง”

“ถ้าบริหารด้อมส้มไม่ได้ มันจะพังเอาได้” ดร.สกุลศรี กล่าว

และว่า “ต้องทำให้ด้อมอยู่กับร่องกับรอย ถ้าเขาไปลุยใคร ก็ต้องเตือนด้อมเรา” ผศ.ดร.สกุลศรีกล่าวในฐานะที่เคยให้นักศึกษาทำวิจัยเกี่ยวกับ “วัฒนธรรมแฟนด้อมเคป๊อป” จนทำให้เข้าใจถึงศาสตร์แห่งด้อม

แต่เมื่อถามถึงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในสังคมออนไลน์ ทั้งการปะทะคารมระหว่าง “ด้อมส้ม” กับ “ติ่งแดง”, การยก “ทัวร์” ไปลงตามเฟซบุ๊กของผู้เห็นต่าง จนถึงวาทกรรมที่ใช้คำที่สร้างความเกลียดชังและขัดแย้ง

ผศ.ดร.สกุลศรี พิจารณาว่า ภารกิจบริหารด้อมส้มของพรรคก้าวไกล “ยังทำได้ไม่ดี” เพราะ “เราไม่เห็นการบริหารจัดการอารมณ์ของแฟนคลับ จนอารมณ์พลุ่งพล่าน จนมองไม่เห็นเหตุผล”

แล้วเมื่อถามว่า ด้อมการเมืองที่ดี ควรมีลักษณะอย่างไร ผศ.ดร.สกุลศรี แจกแจงเป็นข้อๆ ดังนี้

• แสดงออกทางการเมืองตามหลักเหตุและผล ไม่ใช้อารมณ์เป็นหลัก

• สนับสนุนพรรคที่ชอบ แต่เปิดพื้นที่พูดคุยกับผู้เห็นต่างได้

• ไม่กีดกันคนออกจากด้อม

• ไม่พา “ทัวร์” ไปรุมต่อว่าผู้เห็นต่าง จนประชาชนไม่กล้าแสดงออก

“หากพรรคการเมืองบริหารและสื่อสารกับด้อมของตนเอง จนฟูมฟักวัฒนธรรมด้อมการเมืองที่ดีได้ เราจะสร้างบรรยากาศของสังคมประชาธิปไตยได้อย่างแท้จริง” ดร.สกุลศรี กล่าว

6) เช่นเดียวกับ ผศ.ดร.จันจิรา สมบัติพูนสิรินักวิชาการประจำสถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และนักวิจัยประจำ German Institute for Global and Area Studies ที่เคยให้สัมภาษณ์บีบีซีไทยระบุว่า ในภูมิทัศน์การเมืองประเทศไทย “แฟนด้อม” ที่ใหญ่และเห็นได้ชัดที่สุด ได้แก่ “ด้อมส้ม” และ“นางแบก”

ทั้งนี้ “ด้อมส้ม” คือ ผู้สนับสนุนพรรคการเมืองซึ่งพัฒนามาจากพรรคอนาคตใหม่ ก่อนกลายมาเป็นพรรคก้าวไกลและพรรคประชาชน ซึ่งมีสัญลักษณ์เป็นสีส้ม ส่วน “นางแบก” เป็นคำเรียกอย่างไม่เป็นทางการถึงกลุ่มผู้สนับสนุนอันเหนียวแน่นของพรรคเพื่อไทย

ความเป็นขั้วตรงข้ามของกลุ่มผู้สนับสนุนสองพรรคการเมืองนี้ ปรากฏเด่นชัดระหว่างการขับเคี่ยวรณรงค์หาเสียงในการเลือกตั้งทั่วไป พ.ศ. 2566 ก่อนรอยแยกระหว่าง “พรรคส้ม” กับ “พรรคแดง” จะร้าวลึกระหว่างการเจรจาเพื่อจัดตั้งรัฐบาล ซึ่งในที่สุดได้นายเศรษฐา ทวีสิน เป็นนายกรัฐมนตรี ทำให้สถานะของผู้สนับสนุนทั้งสองฝ่ายกลายเป็นคู่ตรงข้ามโดยปริยาย เพราะ “นายพิธา ลิ้มเจริญรัตน์” พลาดจากการเป็นนายกรัฐมนตรี

อย่างไรก็ดี ดร.จันจิรา ชี้ว่า การทะเลาะ โต้เถียง หรือปกป้องพรรคของแฟนด้อม คือ การแสดงออกถึงความรู้สึกร่วมในระดับสูงต่อพรรคการเมือง “วิธีคิดเรื่องด้อมส้มกับนางแบกมันมาจากคําว่าซูเปอร์แฟน(superfan) หรือผู้เข้าร่วมระดับสุดยอด (superparticipant) หรือสแตน (stan) เป็นอีกขั้นของแฟนคลับธรรมดา เป็นแฟนคลับกลุ่มที่รู้สึกว่าพรรคที่เขาชื่นชมเป็นส่วนหนึ่งของตัวตนเขา” ผศ.ดร.จันจิรา อธิบาย

“วัฒนธรรมแฟนด้อมในแต่ละขั้น เปรียบเหมือนหัวหอมที่แฟนคลับจะมีปฏิสัมพันธ์และความรู้สึกโต้ตอบต่อศูนย์กลางเข้มข้นลดหลั่นเป็นลำดับชั้น โดยชั้นในสุดของหัวหอม คือ กลุ่มซูเปอร์แฟน หรือแฟนที่ก้าวข้ามขั้นจากผู้สนับสนุนทั่วไป สู่ระดับที่ชีวิตและตัวตนผูกติดอยู่กับบุคคลหรือพรรคการเมืองที่ชื่นชอบอย่างลึกซึ้ง”

7) แต่ ภัควดี วีระภาสพงษ์ นักแปลอิสระเขียนในเฟซบุ๊กส่วนตัวของเธอว่า

“ด้อมส้มด้อมแดงที่ทะเลาะจิกกัดเกลียดชังกันแบบละครไทย เลิกใช้แท็กติกวิธีการแบบละครไทยในการดึงคะแนนเสียงหรือรักษาฐานเสียงได้แล้ว เลิกๆ ขอร้อง น้ำเน่าจนตบยุงไม่ทัน”

สรุป : พรรคการเมืองทุกพรรค ไม่เว้นแม้แต่พรรคประชาธิปัตย์ ล้วนมี “ด้อม” “แม่ยก” และ “นายแบก-นางแบก” ทำอย่างไรที่จะดูแลผู้สนับสนุนเหล่านี้ให้มี “วุฒิภาวะทางอารมณ์” ในการแสดงออกให้อยู่ในขอบเขตที่เหมาะสม เต็มไปด้วยการใช้ “ข้อมูลความจริง” และ “เหตุผล” ต่อกัน

เพราะลึกๆ แล้ว “ด้อม” คือ “ความรัก-ความศรัทธา” พลังที่แสดงออกมาจึงไม่ควร “มืดดำ”และทำให้คนอื่นๆ “ขนลุก” !!

จิตกร บุษบา