ในยุคสารสนเทศไร้พรมแดน ภาษาไทยกำลังเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงที่รวดเร็วและรุนแรงที่สุดยุคหนึ่ง แต่เป็นการเปลี่ยนแปลงที่แฝงไว้ด้วยพิษร้ายทางวัฒนธรรม ปรากฏการณ์ที่น่ากังวลที่สุดในเวลานี้คือ “การล่มสลายของระบบลักษณนาม” ซึ่งเริ่มลุกลามจากพาดหัวข่าวของสื่อมวลชน วงการแปลซับไตเติล สื่อสังคมออนไลน์ จนกลืนกลายเข้ามาสู่ภาษาพูดและภาษาเขียนในชีวิตประจำวันของคนรุ่นใหม่

เราเริ่มเห็นประโยคพิการทางไวยากรณ์อย่าง “เจ้าภาพจัดแข่งขัน5 ชนิดกีฬา”, “ทัพนักกีฬาไทยคว้า3 เหรียญทอง”, “ช่วยเหลือ 3 คนไทยที่ติดค้างในต่างประเทศ” หรือแม้กระทั่งการขายของออนไลน์อย่าง “เปิดจอง 39 สุนัขพันธุ์ดี” และ “สั่ง 3 แก้วน้ำตั้งไว้บนโต๊ะ”

การอุบัติขึ้นของสำนวนเหล่านี้ไม่ใช่ความร่วมสมัย แต่เป็น “ความวิบัติทางภาษา” ที่เกิดจากการลอกเลียนโครงสร้างภาษาอังกฤษ (English Syntax) มาวางทับลงบนภาษาไทยอย่างไร้เดียงสา หากเรายังปล่อยให้กระแสนิยมที่ผิดเพี้ยนนี้ดำเนินต่อไป เอกลักษณ์และความงดงามของภาษาไทยที่สั่งสมมานับร้อยปีจะเสื่อมสลายไปจนหมดสิ้น

รหัสพันธุกรรมของภาษาไทย : ทำไมเราต้องมี“ลักษณนาม”

ในทางภาษาศาสตร์ ภาษาไทยจัดอยู่ในกลุ่ม ภาษาที่มีระบบลักษณนาม (Classifier Language) ซึ่งเป็นระบบที่สะท้อนอัจฉริยภาพและความละเอียดอ่อนในการมองโลกของบรรพบุรุษไทย ระบบนี้มีคุณค่าและประโยชน์ที่ลึกซึ้งเกินกว่าที่หลายคนคาดคิด :

● มิติแห่งการจำแนกรูปทรง (VisualizingProperty) : ภาษาไทยไม่ได้มองสิ่งของเป็นเพียงวัตถุแห้งแล้งแต่มองลึกลงไปถึงรูปทรงและธรรมชาติของสิ่งนั้น การใช้คำว่า“เล่ม” กับหนังสือและมีด เพราะสะท้อนถึงการเย็บรวมแผ่นและการมีรูปทรงยาวแหลม การใช้ “ปาก” กับแหหรืออวนเพราะเป็นเครื่องมือที่ต้องอ้าออกรับเหยื่อ หรือการใช้ “องค์”กับสิ่งศักดิ์สิทธิ์เพื่อแสดงความเคารพสูงส่ง ลักษณนามจึงทำหน้าที่เป็น “ผู้วาดภาพ” ให้ผู้รับสารเห็นรูปทรง สัณฐาน และระดับความสำคัญของวัตถุนั้นทันที

● การขจัดความคลุมเครือ (Disambiguation) :หากเราตัดลักษณนามออกแล้วเขียนแบบภาษาอังกฤษ ความแม่นยำในการสื่อสารจะพังทลายลงทันที ลองเปรียบเทียบคำว่า “กระดาษ 5 แผ่น” (ชิ้นบาง) กับ “กระดาษ 5 รีม”(มัดใหญ่) หรือ “ยา 2 เม็ด” (สำหรับทาน) กับ “ยา 2 ซอง”(สำหรับพกพา) หากเราเขียนตามสมัยนิยมว่า “5 กระดาษ”หรือ “2 ยา” สังคมจะเกิดความสับสนในการสื่อสารอย่างรุนแรง

● ความสละสลวยและความเป็นดนตรี (Aesthetics& Melody) : โครงสร้างแบบ [คำนาม + จำนวน + ลักษณนาม](เช่น คน 3 คน, บ้าน 2 หลัง) เป็นโครงสร้างที่สร้างจังหวะจะโคนในการออกเสียง ทำให้ภาษาไทยมีความลื่นไหล เป็นระเบียบ และมีสุนทรียภาพในตัวเอง

มายาคติการรับอิทธิพลภาษา “ผู้ชนะ” กับข้อเสียที่คาดไม่ถึง

เหตุผลที่สื่อมวลชนและคนรุ่นใหม่นิยมเขียน “5 ชนิดกีฬา”หรือ “3 คนไทย” ส่วนหนึ่งมาจากความมักง่ายในการแปลคำต่อคำจากภาษาอังกฤษ (5 sports, 3 Thais) และอีกส่วนหนึ่งมาจาก “มายาคติลึกๆ ในใจ” ที่มองว่าโครงสร้างภาษาตะวันตกเป็นรูปแบบที่สากล ทันสมัย และกระชับกว่า

อย่างไรก็ตาม การเอาโครงสร้างของภาษาอังกฤษที่ไม่มีลักษณนามมาฝืนยัดเยียดให้ภาษาไทย ก่อให้เกิดข้อเสียร้ายแรง 3 ประการ :

1.ทำลายโครงสร้างทางปัญญาของภาษา : ภาษาอังกฤษใช้ระบบนามนับได้พหูพจน์ (เติม -s/-es) ในการบอกจำนวน ซึ่งเป็นธรรมชาติของเขา แต่ภาษาไทยไม่มีการเปลี่ยนรูปคำ การตัดลักษณนามออกแล้วเอาตัวเลขมาวางหน้าคำนามจึงทำให้ประโยคกลายเป็นภาษาที่พิการ หยาบกระด้าง และขาดความเชื่อมโยง

2.สูญเสียความละเอียดอ่อนทางวัฒนธรรม : เมื่อเราเลิกใช้ลักษณนามที่ถูกต้อง คำว่า เล่ม, ตัว, ใบ, สาย, ดวง, ตน, องค์ จะค่อยๆ เลือนหายไปจากสมองของคนรุ่นหลัง สุดท้ายภาษาไทยจะเหลือเพียงโครงสร้างทื่อๆ ที่ลดทอนมิติอันงดงามของโลกให้เหลือเพียงตัวเลขกับคำนามเท่านั้น

3.การยอมจำนนทางวัฒนธรรม (CulturalHegemony) : การปรับภาษาตัวเองให้เลียนแบบชาติอื่นอย่างไร้หลักเกณฑ์ ไม่ใช่ความเจริญ แต่คือความอ่อนแอทางอัตลักษณ์ เป็นการยอมให้ภาษาอื่นเข้ามากลืนกินและทำลายรากเหง้าของตนเอง

สังคมต้องตื่นรู้ หน่วยงานรัฐต้องเลิก “นิ่งดูดาย”

วิกฤตนี้ไม่ใช่เรื่องเล็กๆ ของเหล่านักไวยากรณ์หรือคนรักภาษาโบราณ แต่มันคือเรื่องของ ความมั่นคงทางวัฒนธรรม หากปล่อยไว้ อีกไม่เกินสองทศวรรษ ภาษาไทยจะกลายเป็นเพียง “ภาษาอังกฤษเวอร์ชันคำศัพท์ไทย” ที่ไร้จิตวิญญาณ

สื่อมวลชน : ต้องเป็น “เขื่อนกั้นน้ำเสีย” ไม่ใช่ “ผู้แพร่เชื้อ”

สื่อมวลชน บรรณาธิการข่าว และสำนักข่าวออนไลน์ ต้องหยุดพาดหัวข่าวด้วยสำนวนพิการเพื่อแลกกับความสั้นกระชับหรือยอดคลิก คำว่า “3 คนร้าย”,“5 สายการบิน” ต้องถูกเปลี่ยนกลับมาเป็น “คนร้าย 3 คน” และ “สายการบิน5 สาย” สื่อต้องตระหนักว่าตนเองคือผู้นำทางปัญญาและเป็นผู้กำหนดบรรทัดฐานภาษาของสังคม

ท่าทีที่ควรจะเป็นของ “ราชบัณฑิตยสภา” และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

ที่ผ่านมา ราชบัณฑิตยสภา และ กระทรวงวัฒนธรรม มักถูกมองว่าทำงานเชิงรับ ตั้งคณะกรรมการประชุมออกหลักเกณฑ์ที่อยู่แต่ในตำรา แต่ขาดการรุกคืบในโลกความเป็นจริง ในภาวะวิกฤตเช่นนี้ ราชบัณฑิตยสภา และ กระทรวงวัฒนธรรม จำเป็นต้องมีท่าทีที่ “หนักแน่น เชิงรุก และทันเกม” ดังนี้ :

● ออกแถลงการณ์และแนวทางเตือนสติสังคมโดยด่วน : ต้องมีการชี้แจงอย่างเป็นทางการถึงโทษภัยของสำนวนต่างประเทศ (Translationese) ชนิดนี้ ให้สังคมเข้าใจว่าการเขียนแบบนี้คือ “ความผิดพลาด” ไม่ใช่ “ความทันสมัย”

● สร้างมาตรการความร่วมมือกับสมาคมสื่อ : ควรกำหนดดัชนีชี้วัดหรือมีการมอบรางวัลให้แก่สื่อที่ใช้ภาษาไทยดีเยี่ยม และตักเตือนสื่อที่ละเลยโครงสร้างภาษาไทยอย่างรุนแรง

● ปรับเปลี่ยนชุดสื่อสารให้ทันสมัย : ผลิตคอนเทนต์รูปแบบสั้น (Short-form video) หรืออินโฟกราฟิกที่เข้าถึงคนรุ่นใหม่ เพื่ออธิบายความงามและประโยชน์ของลักษณนามให้เห็นภาพชัดเจน ไม่ใช่ปล่อยให้คำแนะนำจมอยู่ในหนังสือเล่มหนาที่ไม่มีใครเปิดอ่าน

บทสรุป

ภาษาเป็นสิ่งมีชีวิตที่พัฒนาได้ แต่ต้องไม่ใช่วิวัฒนาการที่มุ่งไปสู่ความเสื่อมทราม การรักษา “ระบบลักษณนาม” ในภาษาไทย ไม่ใช่เรื่องของการอนุรักษนิยมที่คลั่งไคล้อดีต แต่เป็นการรักษา “เครื่องมือทางปัญญา” ที่ทำให้คนไทยมีวิธีคิดที่ละเอียดอ่อน มีระบบระเบียบ และมีอารยธรรมเป็นของตนเอง

ถึงเวลาแล้วที่ทุกคนในสังคม โดยเฉพาะสื่อมวลชนและหน่วยงานทางนโยบาย จะต้องร่วมมือกันยุติค่านิยม“5 สุนัข 3 แก้วน้ำ” แล้วหันกลับมาส่งเสริม “สุนัข 5 ตัวแก้วน้ำ 3 ใบ” อย่างภาคภูมิใจ ก่อนที่ภาษาไทยที่งดงามจะเหลือเพียงชื่อในประวัติศาสตร์

รศ.ดร.เจิมศักดิ์ ปิ่นทอง