ไม่ว่าจะผ่านไปกี่ปี วลีของรุสโซก็ยังคงทันสมัยอยู่เสมอ เขาบอกว่า “มนุษย์เกิดมาเสรีแต่ทุกหนทุกแห่งเขาถูกพันธนาการ” ถูกพันธนาการเพราะ “ยึดมั่นถือมั่น” หรือเพราะยึดมั่นถือมั่นจึงถูกพันธนการหรือการยึดมั่นถือมั่นก็คือพันธนาการชีวิตปุถุชนนั้น ไม่มีใครมีอิสรภาพไปได้ เพราะถ้ามีอิสรภาพจริงก็ไม่เรียกว่าปุถุชนแต่เรียกว่าอริยบุคคลคำว่า “อิสรภาพ” นี้หมายถึงอิสรภาพทางใจ อิสระจากการยึดมั่นถือมั่นเป็นอิสระจากกิเลสตัณหาทั้งปวง เป็นผู้บรรลุธรรมไม่ว่ารุสโซตั้งใจจะให้นิยามของวลีข้างตนว่าอย่างไร

ผมก็เห็นว่านำไปใช้กับเรื่องอะไรก็ย่อมได้ขึ้นอยู่ที่การตีความของผู้นำไปใช้รุสโซเป็นนักปรัชญาการเมือง – สังคม ผมก็จะพูดในแง่มุมของการเมืองที่สังคมไทยกำลัง “รบ”กันอยู่ โดยเฉพาะในช่วง 3 วันมานี้ นั่นคือเรื่อง “เพลงแร็พ”ผมไม่ได้พูดว่าใครผิดใครถูก เนื้อเพลงเป็นอย่างไร แต่จะพูดในประเด็นของวลีที่ผมยกมาข้างต้นนั่นคือเรื่อง “พันธนาการ”สภาพการเมืองในประเทศไทยตอนนี้แบ่งเป็น 4 ฝ่าย ฝ่ายแรกคือฝ่าย “อนุรักษนิยม”ที่เชิดชูพระมหากษัตริย์ ศาสนา ขนบธรรมเนียม ประเพณีฝ่ายที่ 2 คือฝ่าย “เสรีนิยม” ผสมกับพวก “คอมมิวนิสต์” ฝ่ายนี้อยู่ตรงกันข้ามกับฝ่ายแรกอะไรที่ฝ่ายแรกต้องการธำรงรักษาไว้ ฝ่ายนี้ไม่เอาทั้งนั้น พวกเขาต้องการสร้างสังคมใหม่!

ฝ่ายที่ 3 คือฝ่าย “กลางๆ” ไม่ใช่ความหมายเดียวกับ “มัชฌิมาปฏิปทา” แต่กลางๆทางความคิดเห็นบางเรื่องก็คิดเห็นไปทางฝ่ายที่ 1 บางเรื่องก็คิดเห็นมาทางฝ่ายที่ 2 และหลายๆเรื่องก็คิดเห็นอย่างเป็นตัวของตัวเองฝ่ายที่ 4 คือฝ่ายที่ไม่ได้เดือดเนื้อร้อนใจกับเหตุการณ์ความเป็นไปในบ้านเมือง ฝ่ายนี้สนใจเรื่องอื่นๆอย่างเรื่องการทำมาหากิน เรื่องกิน เรื่องเที่ยว เรื่องบันเทิง เหตุผลของพวกเขาก็คือ การเมืองเป็นเรื่องน่าเบื่อไร้สาระ บางคนก็มองไม่เห็นอนาคตของการเมืองไทย เขาบอกว่า “แม่งก็โกงกันทั้งนั้น”หลายคนก็ไม่รับรู้อะไรเลยฝ่ายที่เป็นปัญหาในบ้านเมืองอยู่ในปัจจุบันนี้ก็คือ ฝ่ายที่ 1 กับฝ่ายที่ 2 เพราะทั้ง 2 ฝ่ายได้ตั้งตัวเป็นศัตรูกันมานานแล้ว นับแต่ยุคทักษิณครองอำนาจประเทศ และมันจะรุนแรงต่อไปแม้วันหน้าจะแตกหักกันไปแล้วหรือฝ่ายไหนชนะ ก็จะยังมี “เชื้อไฟ” ต่อไปเช่นเดียวกับที่มีเชื้อมานับแต่ยุคคณะราษฎรจนมาปะทุในช่วง 10 ปีมานี้รัฐบาล คสช. เคยตั้งคณะกรรมการเพื่อสร้างความปรองดอง (ซึ่งผมไม่เห็นด้วยมาแต่แรกเพราะมันจะไม่สำเร็จ)

มาถึงวันนี้ก็ได้กลายเป็น “คู่สงคราม” กับฝ่ายที่ 2 เรียบร้อยแล้ว จึงยิ่งยากที่ทั้ง 2 ฝ่ายจะฟังกัน ซ้ำยังมีคนขู่อีกด้วยว่าหลังเลือกตั้งจะนองเลือด ถ้าฝ่ายตนแพ้! เพราะถูกโกง“เพลงแร็พ” ของฝ่ายที่ 2 นั้นเป็นอาวุธชนิดหนึ่งที่เข้าฟาดฟันฝ่ายตรงข้ามแน่นอน ว่าฝ่ายตรงข้ามก็ต้องออกมาสู้ด้วยการตอบโต้อย่างรุนแรง ผลนั้นไม่มีใครแพ้ใครชนะเพราะมันแค่การรบอีกครั้งหนึ่ง สงครามนั้นต้องรบกันหลายครั้งและใช้เวลายาวนานกว่าจะรู้ผลเด็ดขาด(แต่ก็ครองชัยชนะได้ไม่นานหรอก)แต่ไม่ว่าฝ่ายไหนจะชนะย่อมสูญเสียด้วยกันทั้ง 2 ฝ่าย อย่างที่เคยสูญเสียมาแล้วนับแต่เริ่มมี“อุดมการณ์การเมือง” หรือยึดมั่นถือมั่น “ลัทธิการเมือง” ที่แตกต่างกัน

ในมุมมองของความยึดมั่นถือมั่น ต่างก็ยึดมั่นถือมั่นด้วยกันทั้ง 2 ฝ่ายปุถุชนอย่างเรายากที่จะไม่ยึดมั่นถือมั่นได้เพียงแต่ว่าถ้ายึดมั่นถือมั่นมากเกินไปก็จะนำมาซึ่งผลร้ายแก่ตัวเองและคนอื่นๆ เพราะเราจะไม่ยอมฟังใครเราจะเชื่อว่าเราเท่านั้นที่ “ถูกต้อง”แต่ถ้าเราคิดว่าไม่มีใครถูกต้องเสมอไป เราจะยอมรับฟังความคิดเห็นที่แตกต่างจากเราแต่ที่ผ่านมาเรา “ไม่ฟัง” กัน ซึ่งผมก็เห็นว่าเป็นเรื่องธรรมดาของคนที่อยู่ใน “สนามรบ” ใครจะมาฟังความคิดเห็นของอีกฝ่ายเล่ามีแต่บุกตะลุยเข้าฟาดฟันฝ่ายตรงข้ามให้บรรลัยเร็วที่สุด การที่เราไม่ยอมรับฟังความเห็นของอีกฝ่ายนั้นเพราะเราถูกพันธนาการไว้กับความคิดเห็นหรือความเชื่อของเรา ผลสุดท้ายเราจะเจ็บปวดด้วยกันทั้ง 2 ฝ่าย ผมไม่มีทางออก ไม่มีข้อเสนออะไร แค่อยากจะบอกว่า ไม่ว่าเราจะยึดมั่นถือมั่นอะไรไว้มันจะพันธนาการเราไว้ เราจะไม่มีอิสรภาพทางใจ จะไม่มีพื้นที่ของชีวิตซ้ำมันจะชักนำเราเข้าสู่สงครามอย่างยากที่จะต้านทานได้ ศัตรูที่ยิ่งใหญ่ไม่ใช่คนอื่น แต่คือความยึดมั่นถือมั่นของเราเอง