ถึงตอนเขียนต้นฉบับนี้ นับแต่วันที่สหรัฐอเมริกาจับมือกับอิสราเอลส่งเครื่องบินเข้าไปโจมตีถึงในดินแดนอิหร่าน ด้วยเหตุผลข้ออ้างต่างๆนานานาน 1 สัปดาห์เต็ม ก็ยังมีการสาดขีปนาวุธใส่กันตูมตามในตะวันออกกลาง แม้ประชาคมโลกส่วนใหญ่ไม่เห็นด้วย แต่สองเกลอหัวขวด โดนัลด์ ทรัมป์ และ เบนจามิน เนทันยาฮู ก็ไม่สนใจกฎกติกาและศีลธรรมใดๆ ทั้งสิ้น

สงครามครั้งนี้กลายเป็นที่ “ปล่อยของ”ของบรรดากูรูนักวิเคราะห์มากมาย บ้านเราก็มีกูรูหน้าเก่าหน้าใหม่ออกมาแสดงความเห็นกันอย่างท่วมท้นล้นทะลัก คล้ายจู่ๆ ก็มีกูรูด้านต่างประเทศหล่นมาจากฟ้าเหมือนห่าฝน บางคนมีเหตุผล, หลักการ และข้อเท็จจริงน่าเชื่อถือบางคนก็เอาสะเก็ดข่าวมาผิวๆ แล้วใช้ความรู้สึกบ้าง อาศัยช่างเจรจา และพวกที่ถามเอไอแล้วเอามาพูดมาเขียนก็มี

แต่ไม่มีใครน่าสนใจเท่า โปรเฟสเซอร์หยุ่น เอ๊ย! โปรเฟสเซอร์เจียง

เพราะศาสตราจารย์ เจียง ไม่ได้มาวิเคราะห์หลังเกิดเหตุการณ์ แต่เขาวิเคราะห์ก่อนและทำนายอนาคตตาม เผอิญว่า 2 ใน 3 คำทำนายของเขาเป็นจริง ทำให้ตอนนี้คนทั่วโลกก็รอดูว่าคำทำนายข้อ 3 ของเขาจะเป็นจริงหรือไม่ บางสำนักสื่อถึงกับตั้งฉายาแกว่า “ไชนีสนอสตราดามุส”

ผมเองก็อยากรู้ โปรเฟสเซอร์เจียงเป็นใคร มาจากไหน จึงไปค้นประวัติ แต่ผิด-ถูกไม่รับประกัน เอาเท่าที่สติปัญญาผมหาได้ พอจะมาสรุปย่นย่อได้ว่าโปรเฟสเซอร์เจียง มีชื่อว่า เจียง เสวี่ยฉินตอนนี้อายุ 50 ปี เป็นคนจีนสัญชาติแคนาดา เพราะครอบครัวอพยพจากจีนไปลงหลักปักฐานที่โตรอนโต ประเทศแคนาดา ตั้งแต่เขายังเด็ก พ่อเป็นพ่อครัวทำอาหารจานด่วนขาย (บ้านเราก็น่าจะเปรียบได้กับอาหารตามสั่ง) แม่เป็นช่างเย็บผ้า

โปรเฟสเซอร์เจียง จบมหาวิทยาลัยเยล 1999 สาขาวรรณกรรมภาษาอังกฤษก่อนย้ายกลับปักกิ่งในปี 2000 เคยทำงานเป็นครูโรงเรียมมัธยม นักวิจัยด้านการศึกษาที่ฮาร์วาร์ด เป็นนักข่าวอิสระและคอลัมนิสต์ให้กับสำนักสื่อ อย่าง อเมริกัน คริสเตียน ไซน์ซ มอนิเตอร์,ฟาร์ อีสเทิร์น อีโคโนมิค รีวิว, เดอะ นิวยอร์ก ไทมส์,ไชน่า ยูธ เดลี่, เดอะ วอลล์ สตรีท เจอร์นัล ฯลฯ

เขาเคยถูกขับออกจากจีนในปี 2002 เพราะรายงานข่าวแรงงานประท้วงให้กับสถานีโทรทัศน์ พับลิค บรอดแคสติ้งเซอร์วิซ (พีบีเอส) เลยต้องสงสัยว่าเป็นสปาย แต่ตอนหลังก็หลุดข้อกล่าวหา ปัจจุบันสอนประวัติศาสตร์และปรัชญาที่ มูนช็อท อะคาเดมี่ ปักกิ่ง มีงานเขียนปรากฏด้านพัฒนาและปฏิรูปการศึกษา และทำหนังสารคดี

โปรเฟสเซอร์เจียง มาโด่งดังในวงกว้างตอนเป็นครีเอเตอร์และผู้บรรยายของช่อง Predictive History(ของเขาเอง) ทางยูทูบ ที่เริ่มปล่อยเมื่อปี 2024 กับชุดวิเคราะห์เป็นตอนๆ อย่าง Civilization, Geo-Strategy และ Secret History เขาดังไปทั่วโลกเมื่อตอนหนึ่งในซีรีส์Geo-Strategy ชื่อ The Iran Trap (2024) ทำนายว่า ทรัมป์จะได้เป็นประธานาธิบดีอเมริกา, ทรัมป์ จะสั่งโจมตีอิหร่าน และสหรัฐอเมริกาจะแพ้ ปรากฏว่าถูกไปแล้ว 2 ข้อแรก

Predictive History ของ โปรเฟสเซอร์เจียง ได้รับแรงบันดาลใจส่วนหนึ่งมาจาก อนาคตประวัติศาสตร์(Psychohistory) ซึ่งเป็นวิชาหรือศาสตร์ในจินตนาการของ ไอแส็ค อะสิมอฟ ในนิยายชุดดัง Foundation บ้านเรามีฉบับแปลเป็นไทยในชื่อ “สถาบันสถาปนา”

แรกเริ่ม อะสิมอฟ แต่งเรื่อง “สถาบันสถาปนา” เป็นนิยายขนาดสั้น (Novella) เป็นตอนๆ ลงในนิตยสาร แอสทาวน์ดิ้งไซน์ซ-ฟิคชั่น เริ่มตอนแรกในปี 1942 จนกระทั่งมาพิมพ์รวมเล่มครั้งแรกในปี 1951 จากนั้นก็เขียนและรวมออกมาอีก2 เล่มในปี 1952-1953 แต่พิมพ์โดยสำนักพิมพ์อื่น

ผมเดาเอาว่า อะสิมอฟ คงคิดจะจบแบบไตรภาคนั่นแหละ แต่อาจจะมาเกิดไอเดียใหม่งอกออกมาทีหลัง หรือมีสำนักพิมพ์เสนอให้เขียนเพิ่มด้วยค่าลิขสิทธิ์ก้อนโต เพราะทิ้งระยะห่างถึง 29 ปี นิยายชุด “สถาบันสถาปนา” จึงออกมาอีก 4 เล่มในปี 1982, 1986, 1988 และ 1993 โดยเฉพาะเล่มหลังสุดออกหลังจาก อะสิมอฟ เสียชีวิตไปแล้วในปี 1992

หลังจากนั้น “สถาบันสถาปนา” ก็ถูกเขียนขึ้นใหม่อีก3 เล่ม โดย เกรกอรี่ เบนฟอร์ด, เกร็ก แบร์, และ เดวิด บริน คนละเล่มตามลำดับ ซึ่งไม่แน่ว่า สักวันอาจจะมีนักเขียนนิยายวิทยาศาสตร์สักคนลุกขึ้นมาเขียนภาคต่ออีก หรือตอนนี้กำลังซุ่มเขียนอยู่ก็เป็นได้

ผมไม่ได้ติดตามอ่าน “สถาบันสถาปนา” จนครบ 10 เล่มหรอก เคยอ่านฉบับแปลเป็นไทยแค่ 5 เล่ม และก็นานมากแล้วจนแทบจำอะไรไม่ได้ ตามความถดถอยของสมองที่เคียงคู่ไปกับวัย จำได้คร่าวๆ ว่า

ในอนาคตยาวไกลแบบไม่ต้องนับศตวรรษ จักรวาลทั้งมวลถูกรวมเป็นอาณาจักรเดียวเรียกว่า จักรวรรดิสากลจักรวาล อาณาเขตครอบคลุมจากริมขอบข้างหนึ่งของแกแล็กซี่ทางช้างเผือกไปจรดอีกปลายขอบหนึ่ง มีประชากรหลักล้านยกกำลังสี่ (1,000,0004) และมีมหาจักรพรรดิเป็นประมุข

แต่ตัวละครต้นทางของเรื่อง ฮาริ เชลดอน ผู้บุกเบิกวิชาอนาคตประวัติศาสตร์ เห็นว่า จักรวรรดิสากลจักรวาลกำลังเริ่มเสื่อมโทรมลง เช่นเดียวกับอาณาจักรต่างๆ ในอดีตที่มีห้วงเวลารุ่งโรจน์และสิ้นสุดลง แต่เพราะอาณาจักรนี้รวมทั้งจักรวาลเอาไว้ การเสื่อมโทรมลงจึงจะกินเวลานานมากๆ ช่องว่างระหว่างความรุ่งเรืองต่อด้วยเสื่อมถอยลงและกลับมาฟื้นตัวสู่ความรุ่งเรืองใหม่ จะใช้เวลานาน 30,000 ปี

อาจารย์ฮาริ จึงคิดหนทางแก้ไขเพื่อเบี่ยงเบนอนาคต โดยย่นระยะเวลาตกต่ำเสื่อมถอยให้สั้นลงเหลือเพียง 1,000 ปีด้วยการก่อตั้ง สถาบันสถาปนา ขึ้นมา

จากนั้นเรื่องก็เดินไปตามแบบนิยาย มีฝ่ายดี มีตัวร้าย มีพระเอกนางเอก มีสงครามแย่งชิงอำนาจ ฯลฯ นิยายยิ่งยาวตัวละครก็ยิ่งเยอะ แต่ถึงจะเป็นเรื่องแต่ง ก็มีคนมากมายได้รับอิทธิพลหรือแรงบันดาลใจจากนิยาย “สถาบันสถาปนา” ทั้งนักวิทยาศาสตร์, นักเขียน, นักสร้างหนัง และ นักการเมือง (รวมถึง พอล ครุกแมน นักเศรษฐศาสตร์อเมริกันที่ได้รางวัลโนเบลเมื่อปี 2008) และ โปรเฟสเซอร์เจียง ก็เป็นหนึ่งในนั้น

บรรดาชนชั้นมันสมองที่ได้แรงบันดาลใจจาก “สถาบันสถาปนา” คงมองเห็นถึงความน่าจะเป็นไปได้ที่มาจากความคิดของ ไอแส็ค อะสิมอฟ ผ่านตัวละคร อาจารย์ฮาริ เชลดอนที่คิดค้นวิชาอนาคตประวัติศาสตร์ด้วยการผสมผสานคณิตศาสตร์เชิงสถิติ (วิทยาศาสตร์) ที่เชื่อมโยงกับพฤติกรรมของคนหมู่มาก (จิตวิทยา), ประวัติศาสตร์ และรัฐศาสตร์ และเป็นไปได้ว่า นิยายเรื่องนี้น่าจะมีส่วนทำให้เกิดวิชาประวัติศาสตร์อนาคต (Future History) ที่มีสอนจริงๆ ตามมหาวิทยาลัยในปัจจุบัน

นานหลายสิบทศวรรษจากจินตนาการของนักเขียนคนหนึ่งมาถึงคำทำนายของ โปรเฟสเซอร์เจียง ดูเหมือนธาตุแท้ของมนุษย์ไม่ได้เปลี่ยนไปเลย ความบ้าคลั่งในอำนาจยังเป็นที่มาของสงครามและความสูญเสีย ความรุ่งเรืองถึงขีดสุดและความเสื่อมถอยยังคงมีอยู่เสมอ ตอนนี้เราก็แค่รอดูว่า จักรวรรดิอเมริกาจะพ่ายแพ้จริงๆ หรือไม่ และเมื่อใด

ทิวา สาระจูฑะ