วันนี้จะขอคุยกันต่อเนื่องจากสัปดาห์ก่อนคือ ผลกระทบของพายุครั้งใหญ่ที่ทำให้เกิดน้ำท่วมในภาคอีสาน ทำให้ทั้งเจ้าของและสัตว์เลี้ยงได้รับผลกระทบตามมา ซึ่งเรื่องนี้เป็นอีกเรื่องหนึ่งที่สำคัญไม่แพ้ 2 เรื่องที่ได้กล่าวมาแล้ว นั่นก็คือ “โรคติดเชื้อที่ระบบทางเดินอาหารและอาการท้องเสียครับ”

ท้องเสีย เป็นอาการที่พบได้บ่อยและสร้างความวิตกให้กับเจ้าของได้อย่างมาก เนื่องจากสภาพสัตว์ที่อ่อนเพลีย ประกอบกับกลิ่นและกองอุจจาระที่ทำให้เกิดความไม่น่าดู ที่ได้ฝากรอยไว้ตามพื้นบ้านและสนาม เป็นเหตุให้ต้องทำความสะอาดกันยกใหญ่

โดยปกติ สุนัขและแมวจะถ่ายอุจจาระประมาณ 1-2 ครั้งต่อวัน ซึ่งถ้ามีการถ่ายมากกว่านั้น และอุจจาระมีลักษณะเหลวกว่าปกติ เราก็จะจัดว่าสัตว์มีอาการท้องเสีย ซึ่งใช้การสังเกตจาก “จำนวนครั้งของการถ่าย” และ “ลักษณะของอุจจาระ” รวมถึง “อาการอ่อนเพลียของสัตว์”ก็พอจะใช้เป็นตัวบ่งชี้ได้ แต่ในบางครั้งเราอาจไม่เห็นกองอุจจาระโดยตรงเนื่องจากเจ้าตูบ เจ้าเหมียวไป “แอบไปถ่าย” ในที่ลับตา ดังนั้นการสังเกตจาก “ขนบริเวณก้นที่เปรอะเปื้อน” ก็พอจะบอกถึงภาวะท้องเสียได้ครับ

ความรุนแรงของอาการท้องเสียนั้น อาจเริ่มจาก “ลักษณะของอุจจาระมีเนื้อเหลวมากขึ้น” คล้ายเนื้อยาสีฟัน หรือสังขยา (ที่ทาขนมปัง) จนถึง “ถ่ายพุ่งเป็นน้ำ” ซึ่งในรายที่มีสภาพการอักเสบของลำไส้อย่างรุนแรง อาจมีอาการถ่ายพุ่งและมีเลือดปน มีกลิ่นคาว และมักมีอาการอาเจียนร่วมด้วย ซึ่งต้องรีบนำไปพบสัตวแพทย์โดยด่วน เนื่องจากการเสียน้ำในร่างกายปริมาณมาก จะทำให้เกิดภาวะช็อก และตายได้โดยเฉพาะลูกสัตว์ซึ่งความทนทานต่อโรคต่ำ

สาเหตุ :

ของการท้องเสียนั้น มักเกิดจากการติด “เชื้อโรค” ที่ปนเปื้อนมาในน้ำแฉะๆ ที่ขังตามพื้น จากอุจจาระของสัตว์ป่วย ซึ่งเชื้อเหล่านั้นได้แก่ พยาธิ เชื้อแบคทีเรีย บิด โปรโตซัว หรือไวรัส โดยตัวที่ทำอันตรายอย่างมาก คือเชื้อ “ไวรัสลำไส้อักเสบ (parvovirus)” ซึ่งเป็นอันตรายถึงชีวิตได้

การรับเชื้อ :

ก็เกิดจากการกินสิ่งที่ปนเปื้อนในอาหารหรือน้ำ พบได้บ่อยที่เจ้าตูบหรือเจ้าเหมียวออกไปเดินย่ำพื้นที่มีน้ำขังซึ่งมีเชื้อโรคปนอยู่ และด้วยพฤติกรรมที่รักสะอาดของเขา จะไม่ชอบให้เท้าและตัวเปียกเลอะเทอะ ดังนั้นเมื่อกลับเข้าบ้านก็มักจะทำความสะอาดตัวเองโดยการเลียเท้าที่เปียกให้แห้ง (ซึ่งไม่ได้ล้างมือ-ล้างเท้า แล้วเช็ดแห้งเหมือนในคน) ทำให้รับเอาเชื้อโรคที่ปนเปื้อนเข้าไปโดยการกินนั่นเอง

เมื่อสัตว์เลี้ยง “เริ่ม” มีอาการท้องเสีย แต่ยังคงกินอาหารได้ดี รวมถึงยังแข็งแรงวิ่งเล่นได้ตามปกติ สิ่งที่เราอาจช่วยเหลือได้เบื้องต้นคือ ใช้ผงเกลือแร่ “ORS”(Oral Rehydration Salt) ที่เราใช้ทดแทนการเสียเหงื่อหรือท้องเสียนั่นเอง ผสมน้ำให้สุนัขกิน เพื่อชดเชยการเสียเกลือแร่จากการถ่าย ให้หลีกเลี่ยงการกินนม และให้งดอาหารสัก 1-2 มื้อเพื่อพักทางเดินอาหาร แต่ถ้ายังถ่ายเหลวหรือมีอาการอื่นร่วม ก็ต้องรีบพาไปพบสัตวแพทย์ได้เลย

ส่วนในกรณีที่เป็นมาก มีการอาเจียน ถ่ายมีเลือดปน และสัตว์อ่อนเพลียมาก เรา“ไม่ควร” ป้อนน้ำหรือยาอะไรเลย เพราะจะเป็นการกระตุ้นให้ระคายเคืองทางเดินอาหาร ทำให้อาเจียนมากขึ้นอีก ควรรีบพาไปพบสัตวแพทย์โดยเร็วที่สุด เพื่อรับการรักษาในช่องทางของยาฉีด เนื่องจากสุนัขมีโอกาสเสียชีวิตเนื่องจากการติดเชื้อโรคลำไส้อักเสบจากเชื้อ parvovirus ได้

การตรวจวินิจฉัย :

สัตวแพทย์จะทำการตรวจอุจจาระของสัตว์ป่วยโดยกล้องจุลทรรศน์เพื่อหาสาเหตุของการท้องเสีย ซึ่งได้แก่ ไข่พยาธิ ปรสิต หรือโปรโตซัวต่างๆ หรือสาเหตุอื่น เช่น ไวรัสลำไส้อักเสบ โดยชุดทดสอบที่สามารถตรวจพบได้อย่างแม่นยำ นอกนั้นก็อาจทำการตรวจค่าเลือดอื่นๆ เพื่อนำไปประกอบการวินิจฉัยและการรักษาด้วย

การป้องกัน :

ท่านเจ้าของสัตว์สามารถป้องกันได้โดยหลีกเลี่ยงการปนเปื้อนเชื้อในอาหารและน้ำดื่ม ซึ่งทำได้ดังนี้

- ล้างภาชนะใส่อาหารและน้ำให้สะอาดอย่างสม่ำเสมอ

- ป้องกันไม่ให้นก หนู หรือสัตว์อื่นมาเกาะชามอาหาร เนื่องจากสัตว์เหล่านั้นอาจเป็นพาหะนำโรค จากการสัมผัสอุจจาระสัตว์ที่ป่วยมาก่อน แล้วมาแพร่เชื้อที่ชามอาหารของเจ้าตัวน้อยของเราก็ได้

- สำหรับบ้านที่ให้อาหารสด ควรใช้อาหารที่ปรุงสุก ส่วนอาหารเม็ดก็ควรเก็บในที่แห้งและสะอาด

- บางท่านจะให้สุนัขกินโยเกิร์ตในปริมาณน้อยเป็นประจำ (วันละ 1-2 ช้อน) เพื่อเป็นการเพิ่มปริมาณแบคทีเรียที่มีประโยชน์ในกระเพาะและทางเดินอาหารจะช่วยป้องกันท้องเสียได้

- เวลาเจ้าตัวเล็กเดินย่ำบริเวณที่มีน้ำท่วมขังมา ให้ล้างเท้าและเช็ดทำความสะอาดให้แห้ง เพื่อไม่ให้เขาเลียตัวเอง

ถ้าเราทำได้ตามนี้แล้ว ก็จะเป็นการช่วยป้องกันเจ้าตัวน้อยของเราจากอาการท้องเสียได้ครับ และที่สำคัญ การฉีดวัคซีนรวมเป็นประจำ ตามตารางของสัตวแพทย์ ก็จะเป็นการป้องกันโรคลำไส้อักเสบที่รุนแรงที่เกิดจากจากเชื้อไวรัส ซึ่งช่วยป้องกันการเจ็บป่วยและการสูญเสียได้ดีเป็นอย่างดีทีเดียวครับ

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ นายสัตวแพทย์ ดร.ทิลดิสร์ รุ่งเรืองกิจไกร

ฝ่ายประชาสัมพันธ์และส่งเสริมภาพลักษณ์องค์กร

คณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย