หลายครั้งที่เราวางข้าวของเกะกะในบ้าน โดยที่อาจไม่ทราบว่า สิ่งของเหล่านั้นก็พร้อมที่จะเป็นอาวุธร้ายที่อาจพรากชีวิตสัตว์เลี้ยงที่เรารักไปจากเราได้โดยง่าย  โดยเฉพาะอย่างยิ่ง กับสุนัขที่มีนิสัยชอบกินชอบแทะไม่เลือก ลักษณะเช่นนี้ก็ไม่แตกต่างอะไรไปจากเด็กเล็กๆ ที่ชอบหยิบสิ่งของเข้าปาก  และหลายครั้ง ก็เผลอกลืนสิ่งเหล่านั้นเข้าไปโดยไม่ตั้งใจ (หรืออาจจะตั้งใจกลืนกินเข้าไปเลยก็ได้) ซึ่งเมื่อสิ่งเหล่านั้นถูกกลืนเข้าคอไปแล้ว สิ่งร้ายๆ อาจเกิดตามมาได้ในระยะเวลาอันใกล้  ดังนั้นวันนี้เรามาคุยกัน เพื่อเป็นหนทางช่วยป้องกันไม่ให้เกิดอันตรายกับเจ้าตูบเจ้าเหมียวของเรากันครับ 

@ อะไรบ้าง ที่อาจจะเป็นอันตรายได้หากสุนัขเผลอกลืนลงไป 

ตอบเลยว่า ทุกอย่างที่มีขนาดใหญ่ หรืออะไรก็ตามที่เป็นของมีคม ตัวอย่างที่เราพบเห็นได้เสมอเลย นั่นก็คือ “กระดูก”  ไม่ว่าจะเป็น“กระดูกหมูชิ้นใหญ่พอดีคำ” กับการอุดทางเดินอาหาร (ถ้าชิ้นใหญ่มากๆ ก็จะกลืนเข้าไปไม่ได้  คงได้แต่นอนคุมเชิงกันท่าไม่ให้สุนัขตัวอื่นมายุ่งเท่านั้น)  “กระดูกสันหลังหมู” หรือที่เราเรียกกันติดปากว่า “เล้ง” ที่มีมุมมีแง่งยื่นออกมา หรือ “กระดูกไก่” ที่เมื่อแตกหักแล้วจะมีความแหลมคมมากและพร้อมที่จะอุดตันหรือทิ่มแทงหลอดอาหารและกระเพาะอาหารได้อย่างง่ายดาย  

แม้กระทั่ง “ชิ้นเนื้อ” ที่เราเอาให้กิน ถ้าเป็นชิ้นที่ใหญ่มากๆ แล้วเผอิญว่ามีเพื่อนสุนัขในบ้านหลายตัว พร้อมที่จะแย่งกันกิน ก็พร้อมที่จะกลืนลงคอได้ทั้งชิ้นทันทีแน่นอน  

นอกจากนี้ ยังมีของอีกหลายชนิดที่อาจก่อให้เกิดปัญหาได้ ได้แก่... 

- เบ็ดตกปลา ที่ถูกกลืนลงไปพร้อมกับปลาหรือเหยื่อ 

- ก้อนหิน ก้อนปูนซีเมนต์

- เมล็ดผลไม้ ที่มีรสชาติหอมหวานได้แก่ เมล็ดทุเรียน และเมล็ดมะม่วง

- เชือกผูกรองเท้า ไหมขัดฟัน เศษผ้า เศษด้าย เศษไหมซึ่งเป็นของที่มีลักษณะเป็นเส้นยาว 

- ถุงพลาสติก ที่เผลอกลืนกินลงไปพร้อมกับอาหาร    

@เราจะรู้ได้อย่างไรว่าสุนัขของเรากินสิ่งแปลกปลอมเหล่านั้นเข้าไปแล้ว 

ก่อนอื่น เจ้าของจะต้องรู้นิสัยของสุนัขที่เราเลี้ยงนั้นก่อนว่า เขามีความซุกซนตะกละ มีนิสัยกินไม่เลือก หรือหลงๆ ลืมๆ ที่กินแล้วก็รู้สึกว่าตัวเองยังไม่ได้กิน เลยหาอะไรกินตลอดเวลาหรือเปล่า ถ้าใช่แล้วละก็ เราจะต้องเริ่มระมัดระวังสักหน่อย เมื่อพบว่ามีของบางอย่างในบ้านหายไปโดยที่ยังหาจำเลยไม่ได้  จากนั้นการสังเกตอาการของผู้ต้องสงสัย (นั่นคือเจ้าตูบ) ที่อาจมีอะไรติดทางเดินอาหาร โดยการสังเกตดังนี้

- การตรวจสอบสภาพการกินอาหาร ว่ากินได้หรือไม่ ?

- มีอาการพยายามใช้สองขาหน้าตะกุย หรือเขี่ยช่องปากหรือลำคอหรือไม่ ?

- แสดงอาการสำรอก พยายามขย้อน หรืออาเจียนให้เห็นหรือไม่ ?

- เมินหรือปฏิเสธอาหาร แม้แต่สิ่งที่เขาชอบมากๆ ก็ตามหรือไม่ ?

หากพบอาการเหล่านี้ และเจ้าของละเลยปล่อยทิ้งไว้นานเกินไปปัญหาที่ตามมาอาจรุนแรงขึ้นได้ โดยเฉพาะในรายที่สุนัขมีน้ำหนักตัวลดลงมาก หรือแสดงอาการปวดท้องอย่างรุนแรง

รายที่เจ้าของเห็นเหตุการณ์ซึ่งหน้า เช่นในรายที่ตับไก่ปิ้งหอมๆพร้อมทั้งไม้เสียบ ถูกกลืนลงไปต่อหน้าต่อตา หรือกระโดดกินปลาพร้อมเบ็ดลงไปโดยที่ยังมีสายเบ็ดคาอยู่ที่มุมปาก หากมีหลักฐานชัดแบบนี้ ก็หมดข้อกังขา ว่าเจ้าตูบเราได้ก่อปัญหาให้กับตัวเองเป็นที่เรียบร้อยแล้ว 

@ถ้าพบว่าสุนัขเรากินสิ่งแปลกปลอมเข้าไป (หรือเพียงแต่สงสัยก็ตาม) เราควรทำอย่างไร ?

ในกรณีที่ฉุกเฉิน เช่น สงสัยว่าสิ่งแปลกปลอมอุดตันเข้าไปในส่วนของ “หลอดลม” ก็มีความจำเป็นต้องไปโรงพยาบาลสัตว์ที่ใกล้บ้านโดยทันที  เพราะถ้าทางเดินหายใจถูกปิดกั้น นับว่าเป็นอันตรายรุนแรงถึงชีวิต

ส่วนในกรณีที่เป็นเบ็ดตกปลาที่ยังมีสายเบ็ดยื่นออกมาจาก“ปาก”  ให้เจ้าของตัดสายเบ็ด (เชือกหรือเอ็น) ให้ยาวออกมาจากปากประมาณ 1 คืบ  เพื่อช่วยสัตวแพทย์ให้ทำการเอาออกได้ง่ายขึ้น  อย่าพยายามดึงย้อนออกมาเด็ดขาด เพราะจะยิ่งทำให้บาดเจ็บเนื้อเยื่อมากขึ้น

ทั้งนี้ทั้งนั้น ไม่ว่ากรณีใดก็ตาม เจ้าของควรพามาพบสัตวแพทย์ให้เร็วที่สุด เพราะหากทิ้งไว้นาน จะนำมาซึ่งผลเสียที่รุนแรงได้ เช่น การเกิดหลอดอาหารโป่งพองหรือฉีกขาดจากการอุดตันนานๆ  หรือกระเพาะอาหารหรือลำไส้ทะลุ หากสิ่งแปลกปลอมมีความแหลมคม เช่น ไม้เสียบลูกชิ้นถ้าปล่อยทิ้งไว้นานอาจทะลุผ่านกระเพาะอาหารไปทิ่มและฝังที่ตับได้   

ข้อที่ต้องคำนึงมากที่สุดคือ  ต้องงดให้อาหารหลังประสบเหตุทันที เพราะจะช่วยลดโอกาสการรั่วของอาหารหรือน้ำ ผ่านออกมาจากทางเดินอาหารเจ้าช่องอกหรือช่องท้องได้ รวมถึงจะช่วยลดความเสี่ยงจากการสำลักจากการวางยาซึม หรือยาสลบ ในกรณีที่สัตวแพทย์จำเป็นต้องวางยาสลบเพื่อช่วยเหลือหรือแก้ไขอีกด้วย

สัปดาห์หน้ามาดูกันว่า คุณหมอจะมีวิธีตรวจวินิจฉัยและแก้ไขปัญหาอย่างไร

“หมอโอห์ม”

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ นายสัตวแพทย์ ดร.ทิลดิสร์ รุ่งเรืองกิจไกร

ภาควิชากายวิภาคศาสตร์ คณะสัตวแพทยศาสตร์

จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย