@เบาหวานคืออะไร

โรคเบาหวาน หรือ Diabetes mellitus (DM) หรือที่เรียกทั่วไปว่า Diabetes เป็นโรคที่เกิดจาก การที่ร่างกายขาดฮอร์โมน“อินซูลิน” ซึ่งฮอร์โมนตัวนี้ทำหน้าที่ในการช่วยลดระดับน้ำตาลในกระแสเลือด (ช่วยดึงน้ำตาลในเลือดเพื่อให้ร่างกายนำไปใช้) หรืออาจเกิดจาก การที่ร่างกายสร้างฮอร์โมนอินซูลินได้ปกติแต่ร่างกายไม่สามารถใช้งานได้ ซึ่งทั้งหมดนี้ส่งผลให้เกิดภาวะการที่ร่างกายมีระดับน้ำตาลในกระแสเลือดสูงอยู่ตลอดเวลา ซึ่งจะพบน้ำตาลปนออกมาในปัสสาวะ 

@เบาหวานเกิดในสัตว์กลุ่มใด

โรคเบาหวานนี้มักเกิดในสัตว์เลี้ยงที่มีอายุมาก  โดยทั่วไปมักจะพบในสุนัขที่มีอายุประมาณ 7-9 ปี ส่วนในแมวจะพบที่อายุประมาณ 9-11 ปี แต่ก็สามารถพบได้ในสุนัขและแมวที่อายุน้อยได้เช่นกัน

ในสุนัขจะพบว่าเกิดในสุนัขเพศเมียมากกว่าเพศผู้ ส่วนพันธุ์ที่พบบ่อย ได้แก่ พุดเดิ้ล (poodle) โกลเด้นรีทรีฟเวอร์ (golden retriever) ดัชชุนด์ (dachshund) ส่วนในแมว มักจะพบในเพศผู้ที่ทำหมันแล้ว และในแมวที่มีลักษณะอ้วนมากกว่า ซึ่งจะพบได้ในแมวทุกสายพันธุ์

@สาเหตุ

สาเหตุของโรคเบาหวานนั้น มีหลายสาเหตุด้วยกัน ได้แก่พันธุกรรม ความเครียด ความผิดปกติของตับอ่อน เช่น โรคตับอ่อนอักเสบ ความอ้วน และการได้รับยาบางชนิด เช่น สเตียรอยด์ เป็นต้น

@อาการที่พบ

อาการที่เจ้าของสัตว์เลี้ยงสามารถสังเกตได้ง่าย นั่นคือสุนัขหรือแมวจะกินน้ำมากกว่าปกติ ปัสสาวะบ่อยและมาก กินอาหารเก่งกว่าปกติแต่น้ำหนักตัวลดลง บางรายจะพบภาวะกระจกตาขุ่น หรือต้อกระจก (cataract) ร่วมด้วย

@หากไม่รักษาจะเกิดปัญหาอย่างไร

ในกรณีที่สัตว์เลี้ยงเป็นโรคเบาหวานแล้วไม่ได้ทำการรักษาหรืออยู่ในช่วงการรักษาแต่ไม่สามารถควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้จะส่งผลให้เกิดภาวะคีโตนในกระแสเลือด (ketosis) ซึ่งคีโตน (ketone) เป็นสารที่เกิดจากการที่ร่างกายสลายไขมันเพื่อเป็นแหล่งพลังงานทดแทนการใช้น้ำตาล เนื่องจากในสัตว์ป่วยด้วยโรคเบาหวานร่างกายจะไม่สามารถใช้น้ำตาลเป็นแหล่งพลังงานได้นั่นเอง 

การมีคีโตนในกระแสเลือดสูงจะทำให้สัตว์ป่วยซึมเบื่ออาหาร อาเจียน ร่างกายอยู่ในภาวะขาดน้ำ ซึ่งจะทำให้สัตว์ตายได้ครับ

@การตรวจวินิจฉัย

การวินิจฉัยโรคเบาหวานนั้น สามารถทำได้คล้ายกับในคน คือนอกจากการสังเกตจากอาการแล้วเราจะใช้การตรวจเลือด โดยจะให้สัตว์อดอาหารอย่างน้อย 8 ชั่วโมง แล้วทำการเจาะเลือดเพื่อตรวจวัดระดับน้ำตาลในกระแสเลือดนั่นเองโดยในช่วงอดอาหาร ค่าปกติของน้ำตาลในกระแสเลือดจะมีค่าไม่เกิน 120 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร

@การรักษา

การรักษาโรคเบาหวานค่อนข้างซับซ้อน เนื่องจากเจ้าของต้องพาสัตว์ไปพบสัตวแพทย์เพื่อทำการตรวจระดับน้ำตาลกลูโคสในเลือดต่อเนื่องกัน แล้วทำเป็นกราฟเพื่อดูการขึ้น-ลงของน้ำตาลในเลือดในหนึ่งวัน (serial blood glucose curve) เพื่อคำนวณหาค่าที่เหมาะสมในการให้ฮอร์โมนอินซูลิน ให้สามารถควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดให้ได้ตลอดทั้งวัน

@การดูแลสัตว์ป่วยจากเบาหวาน

นอกจากนี้ในการดูแลที่สำคัญสำหรับสัตว์ที่ป่วยด้วยโรคเบาหวานนั่นคือ “การควบคุมอาหาร” ซึ่งอาหารที่เหมาะสมกับสัตว์ป่วยนั้นควรเป็นอาหารที่มีเส้นใยอาหาร (fiber) สูงส่วนคาร์โบไฮเดรตที่สามารถให้ได้นั้น ควรเป็นชนิดที่ย่อยยาก เพื่อให้ระดับน้ำตาลในกระแสเลือดเพิ่มขึ้นอย่างช้าๆ ซึ่งในปัจจุบันจะมี “โภชนบำบัด” หรือ “อาหารที่ใช้ในการรักษา” ที่ทำเป็นเชิงธุรกิจสำหรับโรคเบาหวาน ซึ่งค่อนข้างสะดวกในการใช้ซึ่งอาจเป็นทางเลือกหนึ่งสำหรับเจ้าของที่ไม่สะดวกปรุงอาหารเองให้สัตว์เลี้ยงป่วยเป็นโรคเบาหวานครับ

ขอเรียนย้ำว่า เมื่อท่านสังเกตเห็นสัตว์เลี้ยงมีอาการผิดปกติเหล่านี้ เช่น กินน้ำมาก ปัสสาวะบ่อย ปัสสาวะมากกว่าปกติ กินอาหารเก่งแต่น้ำหนักตัวลดลง ท่านเจ้าของต้องอย่าลืมคิดถึงเรื่องโรคเบาหวานนะครับ ทางที่ดีควรพาสัตว์เลี้ยงไปพบสัตวแพทย์ เพื่อทำการตรวจวินิจฉัยและรักษาต่อไปครับ โรคนี้เป็นโรคที่อันตรายซึ่งสามารถทำให้สัตว์เลี้ยงของท่านตายได้ หากปล่อยทิ้งไว้หรือไม่ได้รับการรักษาอย่างถูกวิธี แต่เจ้าของสามารถควบคุมและดูแลให้สัตว์เลี้ยงมีชีวิตอย่างมีสุขภาวะที่ดีจนแทบจะไม่ต่างจากสุนัขและแมวปกติเลยครับ

ผศ.นพ.ดร.ทิลดิสร์ รุ่งเรืองกิจไกร

ภาควิชากายวิภาคศาสตร์ ฝ่ายประชาสัมพันธ์และส่งเสริมภาพลักษณ์องค์กร

คณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย