ตัวอย่างผลข้างเคียงที่พบได้บ่อยจากการใช้ยาในชีวิตประจำวัน ดังนี้

1.ผลข้างเคียงเหล่านี้เป็นอาการที่อาจเกิดขึ้นได้กับผู้ใช้ยา #บางรายเท่านั้นไม่ได้เกิดขึ้นกับทุกคน 

2.การมีอาการผิดปกติหลังใช้ยา อาจเกิดได้จากสาเหตุอื่นที่ไม่ได้เป็นผลข้างเคียงจากยา #แต่ควรรายงานให้แพทย์ทราบเสมอ

3.ควรให้แพทย์เป็นผู้วินิจฉัยสาเหตุของอาการต่างๆ ว่าเกิดขึ้นจากยาหรือไม่ #ไม่ควรหยุดยาด้วยตนเอง (#ยกเว้นเป็นอาการที่รุนแรง)

#ผลข้างเคียง ง่วง #ยาที่เป็นสาเหตุ ยาแก้แพ้บางชนิดเช่น คลอร์เฟนนิรามีน ยาคลายเครียด เช่น ไดอะซีแพม ยาที่มีความสัมพันธ์กับฝิ่น เช่น ทรามาดอล #กลไกการเกิด กดระบบประสาทส่วนกลาง

#ผลข้างเคียง นอนไม่หลับ #ยาที่เป็นสาเหตุ ยาแก้คัดจมูก เช่น ซูโดเอฟีดรีน ยาขยายหลอดลม เช่น ซาลบูทามอลยาสเตียรอยด์ เช่น เพรดนิโซน เพรดนิโซโลน #กลไกการเกิด กระตุ้นระบบประสาทส่วนกลาง

#ผลข้างเคียง เวียนศีรษะ #ยาที่เป็นสาเหตุ ยาลดความดันเลือด #กลไกการเกิด ความดันเลือดต่ำเกิน ยาขับปัสสาวะ #กลไกการเกิด ระดับเกลือแร่ในเลือดต่ำเกิน ยาที่มีฤทธิ์กดระบบประสาทส่วนกลาง #กลไกการเกิด กดสมองส่วนการควบคุมการทรงตัว ยาเบาหวาน เช่น อินซูลิน กลัยพิไซด์ #กลไกการเกิด น้ำตาลในเลือดต่ำเกิน

#ผลข้างเคียง ปวดศีรษะ #ยาที่เป็นสาเหตุ ยาเม็ดอมใต้ลิ้น เช่น ไนโตรกลีเซอริน ยาลดความดันเลือด เช่น ไฮดราลาซีน ยาช่วยให้อวัยวะเพศแข็งตัว เช่น ซิลเดนาฟิลยาแก้ปวดทุกชนิดเมื่อใช้มากและบ่อยเกินไป #กลไกการเกิดขยายหลอดเลือดโดยเฉพาะบริเวณศีรษะและในสมอง

#ผลข้างเคียง เหนื่อยล้า #ยาที่เป็นสาเหตุ ยาลดความดันเลือด เช่น อะทีโนลอล #กลไกการเกิด ขัดขวางการทำงานของอะดรีนาลีน

#หมายเหตุ ถ้ามีการใช้ยาที่มีผลข้างเคียงแบบเดียวกันร่วมกันจะยิ่งทำให้มีอาการมากยิ่งขึ้น เช่น ง่วงมากขึ้น ท้องผูกมากขึ้น เป็นต้น 

#ผลข้างเคียง ท้องผูก #ยาที่เป็นสาเหตุ ยาต้านการซึมเศร้า เช่น นอร์ทริปทิลีน ยาคลายกล้ามเนื้อ เช่น ออร์เฟนนาดรีนยาที่มีความสัมพันธ์กับฝิ่น เช่น โคเดอีน ยาลดความดันเลือด เช่นแอมโลดิพีน ยาลดกรดที่มีอะลูมิเนียมเป็นส่วนประกอบ ยาธาตุเหล็ก#กลไกการเกิด ลดการบีบตัวของลำไส้ หรือทำให้ระยะเวลาการเคลื่อนตัวของอุจจาระนานขึ้น อุจจาระจึงมีลักษณะแข็ง

#ผลข้างเคียง ท้องเสีย #ยาที่เป็นสาเหตุ ยาปฏิชีวนะ เช่น อะมอกซิซิลลิน ยาลดกรดที่มีแมกนีเซียมเป็นส่วนประกอบ ยาระบาย เช่น มะขามแขก (เซนนา) #กลไกการเกิด รบกวนแบคทีเรียประจำถิ่นในลำไส้ หรือกระตุ้นการบีบตัวของลำไส้

#ผลข้างเคียง คลื่นไส้ อาเจียน #ยาที่เป็นสาเหตุยาเคมีบำบัด เช่น ยาที่ใช้รักษามะเร็งตับอ่อน ยาปฏิชีวนะ เช่น คลาริโทรมัยซิน ยาที่มีความสัมพันธ์กับฝิ่น เช่น เฟนทานีลยาแก้ปวดไมเกรน เช่น เออร์โกตามีน ยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์1 #กลไกการเกิด กระตุ้นศูนย์การอาเจียนในสมอง หรือระคายเคืองทางเดินอาหาร

#ผลข้างเคียง ปากแห้ง คอแห้ง #ยาที่เป็นสาเหตุยาต้านการซึมเศร้า เช่น นอร์ทริปทิลีน ยาขับปัสสาวะ เช่นไทอะไซด์ ฟูโรซีไมด์ ยาแก้แพ้ เช่น บรอมเฟนนิรามีน ยาแก้ปวดท้อง เช่น ไฮออสซีน #กลไกการเกิด ยับยั้งการหลั่งน้ำลาย หรือทำให้ร่างกายขาดน้ำ

#ผลข้างเคียง แสบท้อง  #ยาที่เป็นสาเหตุ ยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์(1) ยาสเตียรอยด์ เช่น เพรดนิโซนเพรดนิโซโลน #กลไกการเกิดระคายเคืองทางเดินอาหาร

#ผลข้างเคียงเจ็บกล้ามเนื้อ(2) #ยาที่เป็นสาเหตุ ยาลดไขมันในกลุ่มสแตติน เช่น ซิมวาสแตติน #กลไกการเกิด รบกวนการใช้พลังงานของกล้ามเนื้อ

(1) #ยากลุ่มนี้มีชื่อเรียกในภาษาไทยว่า “เอ็นเสด” ตัวอย่างยาในกลุ่มนี้ เช่น แอสไพริน ไอบูโพรเฟน นาพรอกเซน ไดโคลฟีแนคไพรอกซิแคม ซีลีคอกซิบ และเอโตริคอกซิบ

(2) นอกเหนือจากการเจ็บกล้ามเนื้อและกล้ามเนื้ออ่อนแรงซึ่งพบได้ค่อนข้างบ่อยคือประมาณร้อยละ 5-10 ของผู้ใช้ยา#ยาสแตตินยังอาจทำให้กล้ามเนื้อลายสลายได้ แต่มีโอกาสพบได้น้อยมาก เช่น พบได้ประมาณ 3 คนในผู้ที่ใช้ยา 2 แสนคน(0.0015%) 

#ผลข้างเคียง ไอ #ยาที่เป็นสาเหตุ ยาลดความดันเลือด เช่น อีนาลาพริล #กลไกการเกิด การสะสมของสารก่อการอักเสบในลำคอ 

#ผลข้างเคียง ปัสสาวะ ลำบาก #ยาที่เป็นสาเหตุ ยาที่มีความสัมพันธ์กับฝิ่น เช่น มอร์ฟีน ยาต้านการซึมเศร้า เช่นอะมิทริปทิลีน ยาแก้แพ้ เช่น ไดเฟนไฮดรามีน #กลไกการเกิด ลดการบีบตัวของกระเพาะปัสสาวะ หรือลดการคลายตัวของหูรูดกระเพาะปัสสาวะ

#ผลข้างเคียง ใจสั่น #ยาที่เป็นสาเหตุ ยาลดความอ้วนเช่น เฟนเทอมีน ยาไทรอยด์ฮอร์โมน ยาต้านการซึมเศร้า เช่น ฟลูออกซิทีน #กลไกการเกิด กระตุ้นระบบประสาทซิมพาเทติก หรือ ต้านระบบประสาทพารา-ซิมพาเทติก

#ผลข้างเคียง ปัสสาวะเหลืองจัดหรือเป็นสีส้ม หรือน้ำตาลแดง #ยาที่เป็นสาเหตุ ยารักษาวัณโรค เช่น ไรแฟมพิซิน วิตามินบี 2 (ไรโบฟลาวิน) หรือ วิตามินบีรวม ยาระบายเช่น มะขามแขก (เซนนา) #กลไกการเกิดเป็นสีของยาหรือสีของสารที่เกิดจากการเปลี่ยนสภาพของยาในร่างกาย ไม่มีอันตรายแต่อย่างใด

#ผลข้างเคียง น้ำหนักเพิ่ม #ยาที่เป็นสาเหตุ ยาต้านการซึมเศร้า เช่น เซอร์ทราลีน ยาเบาหวาน เช่น อินซูลิน กลัยพิไซด์ยาคุมกำเนิดชนิดเม็ด ยากันชัก เช่น กาบาเพนติน พรีกาบาลิน ยาสเตียรอยด์ เช่น เดกซาเมทาโซน #กลไกการเกิด ช่วยการเจริญอาหาร หรือช่วยเพิ่มการสะสมไขมันในร่างกาย

#ผลข้างเคียง น้ำหนักลด #ยาที่เป็นสาเหตุ ยาไทรอยด์ฮอร์โมน #กลไกการเกิด เพิ่มการเผาผลาญในร่างกาย 

#ผลข้างเคียง พลัด ตก หกล้ม #ยาที่เป็นสาเหตุยากล่อมประสาท เช่น โคลนาซีแพม โดยเฉพาะเมื่อใช้ในผู้สูงอายุ#กลไกการเกิดกดระบบประสาทส่วนกลาง และทำให้เสียการทรงตัว

#ผลข้างเคียง ตื่นเต้น กระสับกระส่าย ชัก #ยาที่เป็นสาเหตุ ยาแก้แพ้บางชนิด เช่น คลอร์เฟนนิรามีน เมื่อใช้ในเด็กอายุต่ำกว่า 6 ขวบ #กลไกการเกิด กระตุ้นระบบประสาทส่วนกลาง (ซึ่งตรงข้ามกับฤทธิ์ตามปกติที่กดระบบประสาทส่วนกลางที่ทำให้ง่วง ซึม)

#ผลข้างเคียง ตกขาวในผู้หญิงจากเชื้อราในช่องคลอด #ยาที่เป็นสาเหตุ ยาปฏิชีวนะ เช่น อะซิโทรมัยซิน #กลไกการเกิด ยาปฏิชีวนะทำลายแบคทีเรียประจำถิ่นในช่องคลอด ทำให้เชื้อราเจริญเติบโต และเกิดตกขาว

#ผลข้างเคียง โรคเชื้อราในปากของทารกที่ดูดนมแม่ #ยาที่เป็นสาเหตุ มารดาใช้ยาปฏิชีวนะ เช่น เซฟาโลสปอริน#กลไกการเกิด ยาผ่านสู่น้ำนม แล้วไปทำลายแบคทีเรียประจำถิ่นในช่องปากของทารก ทำให้เชื้อราเจริญเติบโต

#ผลข้างเคียง กรดไหลย้อนในสตรีมีครรภ์ #ยาที่เป็นสาเหตุ ยาธาตุเหล็ก ยาเม็ดแคลเซียม เช่น แคลเซียมคาร์บอเนต ยาปฏิชีวนะ เช่น อิริโทรมัยซิน #กลไกการเกิด ระคายเคืองทางเดินอาหาร

#ผลข้างเคียง โรคเกาต์กำเริบ #ยาที่เป็นสาเหตุ ผู้เป็นโรคเกาต์ที่ได้รับยาขับปัสสาวะ เช่น ไฮโดรคลอโรไทอะไซด์ #กลไกการเกิด ทำให้กรดยูริกในเลือดเพิ่มสูงขึ้น

ผศ.นพ.พิสนธิ์ จงตระกูล กรรมการแพทยสภา

และ ประธานคณะทำงานสร้างความเข้มแข็งประชาชนด้านการใช้ยาอย่างสมเหตุผล (สยส.)