แม้ว่าเป็นผู้สูงอายุ ซึ่งโดยทั่วไปจะหมายถึงผู้ที่มีอายุตั้งแต่ 60 ปีขึ้นไป ก็มีความจำเป็นที่ต้องได้รับวัคซีน ด้วยเหตุผลหลายประการดังต่อไปนี้ ยิ่งสูงอายุ ภูมิคุ้มกันยิ่งลดลง หรือที่เรียกว่า “ภาวะภูมิคุ้มกันถดถอย” ทำให้มีโอกาสเสี่ยงต่อการติดเชื้อและเกิดภาวะแทรกซ้อนง่าย

นอกจากนี้ ผู้สูงอายุมักจะมีโรคประจำตัว เช่น โรคหัวใจ โรคเบาหวาน โรคไตเรื้อรัง โรคปอด ก็เป็นปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้ติดเชื้อได้ง่าย และเมื่อติดเชื้อแล้วทำให้อวัยวะนั้น ๆ ทำงานได้ไม่ดีเช่นกัน เกิดอวัยวะล้มเหลวได้ นอกจากนี้ยังจะมีโรคติดเชื้อหรือโรคระบาดใหม่ ๆ เกิดขึ้น ที่มีความจำเป็นต้องได้รับวัคซีนเมื่อไม่ให้เกิดการติดเชื้อ หรือเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการติดเชื้อร่วมกับเพื่อให้เกิดภูมิคุ้มกันหมู่และยุติการระบาด เช่น ไข้หวัดใหญ่ 2009 โควิด-19

ผู้สูงอายุควรได้รับวัคซีนอย่างน้อย 6 ชนิด ได้แก่ ไข้หวัดใหญ่ โควิด 19 นิวโมค็อกคัส อาร์เอสวี งูสวัด บาดทะยัก และคอตีบ (วัคซีนรวม) ถ้ามีความจำเป็น สามารถให้วัคซีนหลายชนิดพร้อมกันในวันเดียวกันได้ โดยฉีดในตำแหน่งที่แตกต่างกัน เช่น แขนซ้ายและขวา แต่อาจจะมีอาการไม่พึงประสงค์มากกว่าการได้รับวัคซีนแยกกัน กรณีเจ็บป่วยเล็กน้อย เช่น เป็นหวัด ไอเล็กน้อย มีน้ำมูกโดยไม่มีไข้ สามารถรับวัคซีนได้ ถ้ามีไข้สูงหรือเจ็บป่วยหนัก ควรเลื่อนการรับวัคซีนออกไปก่อนจนกว่าจะหายดี สามารถพบอาการไม่พึงประสงค์ของวัคซีนได้ 2 แบบ คือ อาการเฉพาะที่ เช่น ปวด บวม แดง คันบริเวณที่ฉีด และอาการตามระบบ เช่น ไข้ เวียนศีรษะ ปวดศีรษะ คลื่นไส้ อ่อนเพลีย ปวดเมื่อยตามตัว โดยทั่วไปมักไม่รุนแรงและหายได้เองภายใน 2–3 วัน ถ้าอาการไม่ดีขึ้นในเวลาดังกล่าวให้ปรึกษาแพทย์

วัคซีนที่แนะนำ การบริหารวัคซีน ความถี่ และคำแนะนำเพิ่มเติมดังตาราง อย่างไรก็ตา มควรปรึกษาแพทย์เพิ่มเติมเกี่ยวกับรายละเอียดของวัคซีนแต่ละชนิดและข้อบ่งชี้

ไข้หวัดใหญ่ ปีละ 1 ครั้ง  : ผู้ที่อายุตั้งแต่ 65 ปีขึ้นไป พิจารณารับวัคซีนแบบขนาดสูง (high dose) เนื่องจากมีประสิทธิภาพในการป้องกันการเป็นไข้หวัดใหญ่มากกว่าวัคซีนขนาดปกติ (standard dose) ร้อยละ 24  ไม่จำเป็นต้องรอให้ครบ 1 ปี สามารถให้ได้โดยมีระยะห่างจากเข็มก่อนมากกว่า 6 เดือน

โควิด 19 ปีละ 1 ครั้ง : วัคซีนยังลดความรุนแรง การนอนโรงพยาบาล และการเสียชีวิตได้ แนะนำโดยเฉพาะผู้ที่มีโรคประจำตัว เช่น โรคหัวใจเรื้อรัง โรคปอดเรื้อรัง โรคไตเรื้อรัง โรคเบาหวาน ภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง โดยไม่ขึ้นกับว่าเคยได้รับวัคซีนมาแล้วหรือไม่ จำนวนกี่เข็ม ถ้าเพิ่งเป็นโควิด 19 สามารถรับวัคซีนได้หลังการติดเชื้ออย่างน้อย 3 เดือน

นิวโมค็อกคัส  เข็มขึ้นกับชนิดของวัคซีน : แนะนำสำหรับผู้ที่อายุ 65 ปีขึ้นไป ถ้าไม่มีโรคประจำตัว ถ้ามีโรคประจำตัว เช่น โรคหัวใจเรื้อรัง โรคปอดเรื้อรัง โรคไตเรื้อรัง โรคเบาหวาน สามารถรับวัคซีนได้ก่อนอายุ 65 ปี สำหรับผู้ที่ไม่เคยได้วัคซีนมาก่อน แนะนำวัคซีนชนิด 20 สายพันธุ์ 1 เข็ม หรือวัคซีนชนิด 13 หรือ 15 สายพันธุ์ อาจตามด้วยชนิด 23 สายพันธุ์ ขึ้นกับโรคประจำตัว

อาร์เอสวี 1 เข็ม : แนะนำสำหรับผู้ที่อายุ 75 ปีขึ้นไปไม่ว่าจะมีหรือไม่มีโรคประจำตัว แนะนำสำหรับผู้ที่อายุ 60-74 ปีที่มีโรคประจำตัวที่มีความเสี่ยงต่อการติดเชื้ออาร์เอสวีที่รุนแรง

งูสวัด 2 เข็ม ห่างกัน 2-6 เดือน : แนะนำวัคซีนชนิดรีคอมบิแนนท์

บาดทะยักและคอตีบ 1 เข็ม ทุก 10 ปี : ให้แทนที่ด้วยบาดทะยัก คอตีบ และไอกรน 1 เข็ม

ศาสตราจารย์ แพทย์หญิงศศิโสภิณ เกียรติบูรณกุล

อายุรแพทย์โรคติดเชื้อ ราชวิทยาลัยอายุรแพทย์แห่งประเทศไทย