คนไข้โรคต้อหิน การรักษาหลัก คือการใช้ยาหยอดตาเพื่อลดความดันตา

ยาต้อหินแบ่งเป็น 7 กลุ่ม แบ่งตามโครงสร้างและกลไกการออกฤทธิ์ที่แตกต่างกัน

1. Beta-blocker
2. Prostaglandin (PG) analogues
3. Adrenergic agonist
4. Carbonic anhydrase inhibitor
5. Rho kinase (ROCK) inhibitors
6. Hyperosmotic
7. Parasympathomimetic

• นอกจากนี้ จะมียากลุ่ม Combine drugs ใช้ง่ายขึ้น หยอดตาด้วยความถี่น้อยลง ผลข้างเคียงจากสารกันบูดลดลง
• คนไข้สามารถเบิกยาต้อหินได้ฟรีโดยใช้สิทธิบัตรทอง/สิทธิประกันสังคม/อื่น ๆ ยกเว้นยาที่อยู่ในกลุ่มกลไกใหม่ โดยยาที่เบิกได้ฟรี ได้มาตรฐานและมีประสิทธิภาพมาก อยากให้ประชาชนเชื่อมั่น

รายละเอียดยาแต่ละกลุ่ม

Beta-blocker

• เป็นที่นิยม ใช้มานานแล้ว ราคาถูก หยอดวันละ 2 ครั้ง ลดความดันตาได้ 20-30%
• ผลข้างเคียง: แสบเคืองตา อวัยวะเพศชายไม่แข็งตัว (พบน้อยมาก มักพบในคนไข้ที่มีความเครียดเรื้อรัง)
• ห้ามใช้ในคนที่มี ภาวะหัวใจเต้นช้า หัวใจเต้นผิดจังหวะ หัวใจขาดเลือด หอบหืด ถุงลมโป่งพอง
• หลังหยอดตาให้พยายามกดตรงหัวตาเพื่อให้ยาไม่ลงสู่จมูก ช่วยลดผลข้างเคียงของยาได้

Prostaglandin (PG) analogues

• ได้รับความนิยมมากในปัจจุบัน ใช้งานง่าย หยอดวันละครั้ง ลดความดันตาได้ 30% (สูงมากเมื่อเทียบกับยากลุ่มอื่น)
• ผลข้างเคียง: หนังตาคล้ำ เปลือกตาฝ่อ ขนตายาว (หลีกเลี่ยงได้ ด้วยการรีบซับให้แห้งหลังหยอดตาทันที)
• PG analogues + NO: ช่วยลดความดันตาได้อีก 2-3 mmHg, ถ้าไม่เปิดขวดสามารถทนความร้อนได้ถึง 40 องศา สามารถขนส่งยาให้คนไข้ได้สะดวก
• EP2 receptors: ใช้ได้ดีในคนไข้อายุน้อย อาการตาแดงน้อย แต่ทำให้เกิดผลข้างเคียง เช่น ม่านตาอักเสบได้ ห้ามใช้ในคนที่ผ่าตัดต้อกระจก

Adrenergic agonist

• เช่น Brimonidine
• ผลข้างเคียง: ปากแห้ง คอแห้ง อ่อนเพลีย ซึม
• ห้ามใช้ในเด็กเล็ก คนที่ใช้ยาจิตเวทบางกลุ่ม หรือคนที่ม่านตาอักเสบ
• มีรูปแบบ “ฉีดช่องหน้าม่านตา” ฉีด ทุก 3-4 เดือน (ประเทศไทยยังไม่มีรูปแบบนี้)

Carbonic anhydrase inhibitor

• รูปแบบหยอด: ลดความดันตาได้ 15% แต่หยอดแล้วแสบ ถ้าไม่กดหัวตาจะรู้สึกขมคอ
• รูปแบบกิน: มีผลข้างเคียงคือ ชาปลายมือปลายเท้า เกลือแร่เสียสมดุล โพแทสเซียมต่ำ (ให้กินกล้วยเสริมได้) หากใช้นาน ค่าเลือดอาจเป็นกรดและเกิดนิ่วในไตได้
• ห้ามใช้ในคนไข้ที่แพ้ยากลุ่มซัลฟา

ROCK inhibitor

• เป็นยาตัวใหม่ มีประสิทธิภาพสูง ยังอยู่ในการวิจัยว่า สามารถช่วยบำรุงกระจกตา/ช่วยเรื่องโรคกระจกตาเสื่อมบางชนิดได้ด้วย
• ผลข้างเคียง: หลังหยอดตาจะตาแดงมากในช่วง 15 นาทีแรก และแดงนานประมาณ 2 ชั่วโมง
• แต่หากมีอาการแดงและคันร่วมด้วย อาจเกิดอาการแพ้ (โอกาสแพ้ยา 4-6%)

Hyperosmotic agents

• ออกฤทธิ์ด้วยการดึงน้ำออกจาลูกตา และร่างกาย ต้องระวังในผู้สูงอายุ เบาหวาน ความดันโลหิตสูง ให้ยาที่รพ.เท่านั้น
• รูปแบบกิน: มีรสหวานเอียน กินแล้วอาจมีอาการคลื่นไส้อาเจียน
• รูปแบบฉีดเข้ากระแสเลือด: 20% mannitol ต้องให้หมดภายใน 30 นาที ถึงจะช่วยลดความดันตา

Parasympathomimetic

• เช่น Pilocarpine
• ลดความดันตาได้ 15-25% ต้องหยอดวันละ 4 ครั้ง ทำให้ไม่สะดวก จึงไม่ค่อยนิยมใช้
• ผลข้างเคียง: จอประสาทตาหลุดลอก ม่านตาอักเสบ

หลักการทั่วไปของการเลือกใช้ยา

• ผู้ป่วยต้อหินอาจได้ยาไม่เหมือนกัน เนื่องจากแพทย์จะเลือกยาให้เหมาะกับคนไข้ในทุกปัจจัย เช่น โรคประจำตัว อาชีพ ความสะดวกในการบริหารยา ราคายา
• หากต้องใช้ยาหยอดตาหลายชนิด ให้หยอดห่างกัน 5 นาที
• ทุกครั้งที่ได้รับยา ให้ดูฉลากยาเสมอ ดูวันหมดอายุ และผลข้างเคียงต่างๆ หรืออาจสอบถามเภสัชกรที่จ่ายยาให้ได้

Q&A

การรักษาตาแห้ง

• Step 1 ปรับสภาพแวดล้อม การจ้องหน้าจอต่าง ๆ
• Step 2 น้ำตาเทียม ยาหยอดตา IPL
• Step 3 การใช้เลือดปั่นหยอดตา “Autologous serum eye drops” มักใช้ในกลุ่มคนที่ตาแห้งมาก ตาแห้งจากเส้นประสาท ต้องปรึกษาจักษุแพทย์ว่าสามารถนำเลือดมาปั่นได้หรือไม่

1. serum 20-100%
2. เกล็ดเลือด 20, 50, 100% ช่วย healing ได้ดี

Clubhouse รู้เรื่องตาสู่ประชาชน by ราชวิทยาลัยจักษุแพทย์แห่งประเทศไทย วันที่ 3 กุมภาพันธ์ 2567

บันทึกโดย นศพ. ณัฐณรัณ ณิชพัฒน์จิรากุล