ผลกระทบของมลพิษทางอากาศ เป็นปัญหาทางสาธารณสุขที่สำคัญ และได้รับความสนใจเป็นอย่างมากในปัจจุบัน ข้อมูลจากองค์การอนามัยโลก พบว่า มลพิษทางอากาศเป็นสาเหตุของการเสียชีวิตก่อนวัยอันควรหลายล้านรายต่อปีทั่วโลก โดยเฉพาะจากโรคหัวใจและหลอดเลือด

ผลกระทบจากฝุ่นละอองขนาดเล็ก เช่น ฝุ่นพีเอ็ม 2.5 (PM2.5) มีความสัมพันธ์โดยตรงต่อโรคทางระบบหัวใจและหลอดเลือด ได้แก่ โรคหลอดเลือดหัวใจตีบ โรคกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน ภาวะหัวใจล้มเหลว โรคหลอดเลือดสมอง หรือภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ เป็นต้น

เมื่อฝุ่นพีเอ็ม 2.5 เข้าสู่ร่างกาย โดยผ่านการสูดเข้าสู่ทางเดินหายใจ เข้าไปถึงถุงลมขนาดเล็กในปอด และเข้าสู่กระแสเลือด กระจายไปยังอวัยวะต่าง ๆ ทั่วร่างกาย ทำให้เกิดการกระตุ้นฮอร์โมน ระบบประสาทอัตโนมัติ การอักเสบของร่างกาย รวมทั้งการแข็งตัวของเลือด ส่งผลให้หลอดเลือดแดงหนาตัวขึ้น และเกิดภาวะหลอดเลือดตีบในระยะยาว โดยมีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ พบว่า คนที่อยู่ในพื้นที่ที่มีฝุ่นพีเอ็ม 2.5 สูง จะเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดหรือภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน และอัตราการเสียชีวิตจากโรคระบบหัวใจและหลอดเลือด หรือการเพิ่มขึ้นของค่าฝุ่น PM2.5 ทุก ๆ 10 ไมโครกรัม/ลูกบาศก์เมตร มีความสัมพันธ์กับการเพิ่มขึ้นของอัตราการเสียชีวิตจากโรคหัวใจประมาณร้อยละ 5–10

การป้องกันตนเองจากมลพิษทางอากาศ โดยเฉพาะฝุ่นพีเอ็ม 2.5 มีแนวทางดังนี้ หลีกเลี่ยงกิจกรรมกลางแจ้ง หรือสถานที่ที่มีฝุ่นพีเอ็ม 2.5 สูง ถ้าหลีกเลี่ยงไม่ได้ แนะนำให้ใช้หน้ากากที่มีประสิทธิภาพป้องกันฝุ่นพีเอ็ม 2.5 เมื่ออยู่กลางแจ้งหรือที่โล่ง และใช้เครื่องฟอกอากาศในที่อยู่อาศัย รณรงค์และสนับสนุนมาตรการทางสังคมที่ช่วยลดฝุ่นพีเอ็ม 2.5 ในสิ่งแวดล้อม รณรงค์ลดการใช้พลังงานสะอาด และส่งเสริมระบบขนส่งสาธารณะ ติดตามการพยากรณ์คุณภาพอากาศอย่างใกล้ชิด

ศ. พญ.นิธิมา รัตนสิทธิ์

อายุรแพทย์โรคหัวใจ ราชวิทยาลัยอายุรแพทย์แห่งประเทศไทย