การจัดซื้อจัดหาชุดตรวจโควิด-19 แบบตรวจหาแอนติเจนด้วยตนเอง Antigen Test Kit จำนวน 8.5 ล้านชุด ตามโครงการพิเศษของสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) โรงพยาบาลราชวิถีได้มีการมอบหมายให้องค์การเภสัชกรรม (อภ.) เป็นผู้ดำเนินการ

ต่อมา อภ.เปิดประมูลแข่งขัน ได้ผู้ชนะที่เสนอราคาต่ำสุด คือ บริษัท ออสท์แลนด์ แคปปิตอล จำกัด ชนะการประมูลด้วยสินค้า LEPU ราคา 70 บาทต่อชุด (รวมภาษีมูลค่าเพิ่ม)

แต่กลุ่มแพทย์ชนบทออกมาคัดค้าน โจมตีว่าเป็นของคุณภาพไม่ดี ยี่ห้อนี้ถูกสหรัฐตีกลับ โดยกลุ่มแพทย์ชนบทต้องการจะให้ซื้อจากรายอื่น ที่มีราคาแพงกว่าแต่อ้างคุณภาพสูงกว่า ได้มาตรฐาน WHO และยังเปิดเผยว่าต่อรองไว้แล้วได้ที่ 120 บาทต่อชุด

ปลัดกระทรวงสาธารณสุข ในฐานะประธานบอร์ด อภ.สั่งชะลอการทำสัญญา เพื่อตรวจสอบคุณภาพอีกครั้ง

เกิดประเด็นวิวาทะในขณะนี้ว่า ใครล็อกสเปก ใครลดสเปก ใครปกป้องเงินแผ่นดินและผลประโยชน์ส่วนรวมของประเทศชาติ?

1. ประมูลแข่งขันกันหรือไม่? ล็อกสเปกหรือไม่?ฮั้วประมูลเอื้อรายหนึ่งรายใดหรือไม่?

จากการตรวจสอบข้อเท็จจริงเบื้องต้น ได้พบข้อเท็จจริง ดังนี้

ผู้ชนะการประกวดราคา คือ บริษัท ออสท์แลนด์ แคปปิตอล จำกัด ที่เสนอราคาอยู่ที่ชุดละ 65 บาท ไม่รวมภาษีมูลค่าเพิ่ม (ถ้ารวมแล้วจะอยู่ 70 บาทต่อชุด)ต่ำกว่าผู้เสนอราคารายอื่น โดยสินค้าที่นำมาจำหน่ายนำมาจากประเทศจีน โดยบริษัท BEIJING LEPU MEDICAL TECHNOLOGY CO., LTD

ปัจจุบัน มีเอกชนขึ้นทะเบียน ชุดตรวจ ATK อยู่จำนวนมาก องค์การเภสัชกรรม (อภ.) ออกหนังสือเชิญ 24 บริษัท เข้ามาแข่งขันเสนอราคา

ปรากฏว่า มีผู้จัดจำหน่าย 19 บริษัท สนใจเข้าร่วมประมูล

และผ่านคุณสมบัติ เปิดซองราคาแข่งขันได้ 16 บริษัท

อภ.ยืนยันว่า มีการแข่งขันอย่างเต็มที่ ได้บันทึกวีดิทัศน์ไว้ตลอดขั้นตอน ตั้งแต่การยื่นซองและการเปิดซอง

ในที่สุด จึงได้ บริษัท ออสท์แลนด์ แคปปิตอล เป็นผู้เสนอราคาต่ำสุด

ยืนยันไม่มีการล็อกสเปก มีคุณสมบัติพื้นฐานเป็นไปตามข้อกำหนดที่ระบุไว้ทุกอย่าง และเป็นผู้เสนอราคาต่ำกว่าวงเงินที่ สปสช.ตั้งไว้ ทำให้ประหยัดงบกว่า 400 กว่าล้านบาท

2. ข้อสังเกตต่อประเด็นการแข่งขันราคา

ลองเทียบกับการประมูลก่อสร้างรถไฟทางคู่ 2 สาย มูลค่า 1.28 แสนล้านบาท ที่ปรากฏว่า แต่ละสัญญามีผู้เสนอราคาแค่ 2 กลุ่ม แล้วสุดท้ายราคาต่ำสุดต่ำกว่าราคากลางแค่ 0.08%

กรณี ATK เปิดซองราคาแข่งขัน 16 ราย รายชนะต่ำสุด ประหยัดงบได้ 400 กว่าล้านบาท จากกรอบงบประมาณราวๆ 1,014 ล้านบาท

ถ้าการจัดซื้อ ATK เรียกว่า ล็อกสเปก ไม่มีการแข่งขัน แล้วรถไฟทางคู่นั่น ไม่รู้จะเรียกว่าอะไร

แน่นอน หากมีข้อพิรุธสงสัย ย่อมยื่น ป.ป.ช.ตรวจสอบได้อยู่แล้ว ผู้เกี่ยวข้องจะต้องรับผิดชอบ

แต่หากไม่ปรากฏเหตุพิรุธคาหนังคาเขาชนิดจะแจ้งคาตา ก็ไม่ควรจะเตะถ่วง ขัดขา เนิ่นช้า เพราะความต้องการใช้ชุดตรวจ ATK ขณะนี้ มีมากกว่า 8.5 ล้านชุดอย่างแน่นอน

3. ของสเปกต่ำ ลดสเปก จริงหรือไม่?

นางศิรินุช ชีวันพิศาลนุกูล รองผู้อำนวยการองค์การเภสัชกรรม ชี้แจงว่า ได้รับสเปกชุดตรวจ ATK มาจากโรงพยาบาลราชวิถี และ สปสช. เมื่อวันที่1 ส.ค.2564 ซึ่งเป็นสเปกที่ อภ.ใช้ในการจัดซื้อจ้าง

โดย อภ.นำมาพิจารณาแต่ก็ปรับบ้าง เช่นวันกำหนดส่งมอบ เพราะสเปกเดิมกำหนดส่งมอบกระชั้นชิด

นอกจากนั้น ได้แจ้งสเปกต่อบริษัทที่เชิญไปมีบางบริษัทโต้แย้งเรื่องสเปกบางประการ เพราะตอนแรกสเปกกำหนดให้เป็นตัว Nasal Swab หรือNasopharyngeal swab เราก็ได้สอบถามกลับไปยังโรงพยาบาลราชวิถี และสปสช. ในที่สุดก็ได้ตัดจนเหลือ Nasal swab อย่างเดียว

ขณะเดียวกัน ตอนแรกได้กำหนดสเปกค่าความไวเชิงวินิจฉัย 97% เมื่อส่งกลับไปทบทวน ได้ปรับมาเป็นตามค่ามาตรฐานของ อย.ที่ 98%

4. ข้อสังเกต ในทางตรงกันข้าม หากดำเนินการตามที่กลุ่มแพทย์ชนบทต้องการ ที่ระบุว่าควรใช้ชุดตรวจ ATK ที่ผ่านมาตรฐานองค์การอนามัยโลก ที่ระบุว่ามีอยู่ 2 ยี่ห้อ

นั่นอาจจะเป็นการล็อกสเปก หรือตีกรอบสเปกให้แคบลงจำเพาะสำหรับเอกชนบางราย และกีดกันการแข่งขันจากเอกชนที่มีสินค้าผ่านมาตรฐาน อย.ไทยอีกหลายสิบราย หรือไม่?

แถมราคาที่อ้างว่าได้เจรจาต่อรองบางรายแล้ว ได้ 120 บาทต่อชุด ก็ยังแพงกว่ารายที่ชนะการประมูลแข่งขันที่มีผู้ยื่นราคาแข่งกัน 16 ราย (ผู้ชนะเสนอ70 บาท รวมภาษีมูลค่าเพิ่ม) โดยมีส่วนต่างถึง 50 บาทต่อชุด

พูดง่ายๆ แพงกว่าการประมูล 50 บาทต่อชุด

แล้วจะชี้แจงเอกชนที่เข้าร่วมประมูลทั้งหมด ได้อย่างไร?

แล้วถ้าทำตามแนวทางของกลุ่มแพทย์ชนบท จะการันตีว่าจะไม่มีการทุจริต ล็อกสเปก เอื้อประโยชน์กีดกันการแข่งขันเพื่อเอกชนรายหนึ่งรายใด ได้อย่างไร?

5. สินค้ายี่ห้อที่ชนะประมูล ไม่มีคุณภาพ จึงถูกสหรัฐตีกลับ จริงหรือไม่?

บริษัท ออสท์แลนด์ แคปปิตอล จำกัดผู้ชนะประมูลการจัดหาและนำเข้าชุดผลิตภัณฑ์ทดสอบโควิด-19 แบบ Antigen Test Kits หรือ ATKภายใต้ชื่อ “SARS-CoV-2 Antigen Rapid Test” ซึ่งผลิตโดยบริษัท Beijing Lepu Medical TechnologyCo., Ltd. จากสาธารณรัฐประชาชนจีน ชี้แจง

นางสาวรังสินี หวังมั่น product specialist บริษัท ออสท์แลนด์ กล่าวว่า กรณีดังกล่าวทางบริษัทตรวจสอบพบว่า Beijing Lepu บริษัทผู้ผลิต ไม่เคยมีการจำหน่ายชุดตรวจของบริษัทในประเทศสหรัฐฯ และไม่เคยยื่นขอ FDA จากสหรัฐฯ แต่อย่างใด โดยสินค้าที่ปรากฏในท้องตลาดจำนวน 200,000 ชิ้นนั้น ถูกนำเข้าจากประเทศอื่น ไม่ใช่ประเทศของบริษัทผู้ผลิต และไม่ได้ส่งจากบริษัทผู้ผลิตโดยตรง จึงส่งผลต่อคุณภาพของสินค้า แต่เพื่อเป็นการควบคุมคุณภาพสินค้า บริษัทผู้ผลิตได้ช่วยทาง FDA ดำเนินการตรวจสอบในส่วนต่างๆ รวมถึงตรวจสอบการขนส่งของผลิตภัณฑ์ที่ส่งไปยังผู้จำหน่ายต่างๆ ไปจนถึงดำเนินการเรียกคืนสินค้าตามระเบียบของ FDA

อย่างไรก็ดี ชุดตรวจของบริษัท Beijing Lepu ได้รับรองคุณภาพชุดทดสอบ ATK จากสหพันธ์ยุโรป โดยคณะกรรมาธิการยุโรป และหน่วยงานของรัฐบาลกลางเยอรมนี อีกทั้งยังผ่านการตรวจสอบผลิตภัณฑ์หลังจากออกวางจำหน่ายโดยสถาบันของเยอรมนี โดยการใช้งานของบุคคลทั่วไปและบุคลากรทางการแพทย์ในเดือนเมษายน 2564 ซึ่งมีผลการศึกษาและทดสอบตามลำดับ นอกจากนี้ ชุดตรวจATKของบริษัท ยังได้รับความไว้วางใจ มีการส่งออกขายกว่า 24 ประเทศทั่วโลก อาทิ อาร์เจนตินา ฮ่องกง เยอรมนี สวีเดน อิตาลี ญี่ปุ่น ฯลฯ

บริษัท ออสท์แลนด์ฯ ยืนยันว่า มีคุณสมบัติครบถ้วน มีศักยภาพเพียงพอที่จะนำเข้าชุด ATK มาให้รัฐบาลได้ทันตามกำหนด โดยราคาประมูลที่แต่ละบริษัทได้ยื่นซองเข้าประมูลงานไม่แตกต่างกันมาก แต่ชนะการประมูลคู่แข่งในราคาที่ต่ำกว่ากันเพียง 2 บาท และชุดตรวจ ATK ที่เข้าประมูล ราคาต่อชิ้นไม่ถูก แต่ทางบริษัทจัดซื้อในปริมาณมากถึง 8.5 ล้านชิ้น จากที่เคยนำเข้าจำนวนหลักแสนชิ้น จึงได้ราคาต่อชิ้นที่ต่ำลง เพราะยิ่งสั่งซื้อในปริมาณที่สูงมาก ยิ่งสามารถต่อรองราคากับโรงงานได้

6. ส่วนปมที่มีคลิปเสียง ในลักษณะโทรไปกดดันให้เอาชุดตรวจ ATK ของบางราย และขู่ไม่ให้เอาของจีน

นายศรีสุวรรณ จรรยา เลขาธิการสมาคมองค์การพิทักษ์รัฐธรรมนูญไทย เปิดเผยว่า “หากเป็นเสียงของข้าราชการ กระทรวงสาธารณสุข น่าจะเข้าข่ายอยู่ในอำนาจการดำเนินการตรวจสอบของคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) ซึ่งเรื่องนี้ตนกำลังเก็บรวบรวมรายละเอียดข้อมูล เพื่อให้เกิดความชัดเจนและเตรียมจะไปร้องเรียนป.ป.ช. เพื่อขอให้สอบเรื่องนี้ว่าข้อเท็จจริงเป็นอย่างไร และมีความเชื่อมโยงกรณีที่เกิดขึ้นหรือไม่ ทั้งที่การประมูลการจัดซื้อ ATK เป็นไปโดยชอบ และเป็นไปอย่างถูกต้องตามที่หน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้มีการแถลงไป แต่กรณีที่มีคลิปเสียงล่าสุดชี้ให้เห็นว่ามีความพยายามที่จะไม่ให้ใช้ของจีน เพราะมีคำพูดที่ระบุว่า “ถ้าเป็นของจีน ผมจะโวยวาย” แสดงให้เห็นว่ามีการใช้อำนาจมาข่มขู่คุกคามบุคลากรที่มีอำนาจหน้าที่ในการจัดประมูลโดยตรง น่าจะเข้าข่ายการทุจริตต่อหน้าที่ตามกฎหมายของป.ป.ช.ที่มีอำนาจในการไต่สวนสอบสวน หากมีการร้องเรียนเข้าไป ส่วนเรื่องวินัยก็เป็นเรื่องภายในของหน่วยงานนั้นๆ”

เรื่องนี้ เห็นว่า การเปิดเผยข้อมูลเพื่อตรวจสอบปกป้องประโยชน์สาธารณะ ควรที่สื่อมวลชนจะช่วยกันเปิดโปง และติดตามตรวจสอบต่อไป

สันติสุข มะโรงศรี