การปฏิรูปใหญ่ของประเทศไทยเกิดขึ้นในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นการปฏิรูปครั้งใหญ่ในทั่วทุกด้าน และส่งผลต่อการเปลี่ยนแปลงประเทศไทยที่ล้าหลังให้กลายเป็นประเทศยุคใหม่ที่ก้าวหน้ายิ่งกว่าประเทศใดในเอเชียยุคนั้น

พระองค์ทรงปฏิรูปประเทศไทยในแทบทุกด้านดังจะเห็นได้จากพระราชปรารภครั้งสำคัญว่า สภาพบ้านเมืองทุกวันนี้ถ้าเปรียบเหมือนเรือก็ผุแล้วทั้งลำ ไม่สามารถซ่อมแซมเฉพาะเรื่องเฉพาะราวได้อีกต่อไป จะต้องรื้อยกเครื่องใหม่ทั้งลำ

และหนึ่งในการปฏิรูปใหญ่ประเทศไทยในครั้งนั้นก็คือการปฏิรูปการปกครอง ซึ่งนับแต่สิ้นรัชกาลเป็นต้นมาพระราชธุระที่พระองค์ทรงวางไว้ก็ค้างเติ่งอยู่แค่นั้น มิหนำซ้ำยังถูกนักการเมืองและข้าราชการที่ฉ้อฉลบิดเบือนเบี่ยงเบนการปฏิรูปการปกครองให้อยู่ในอำนาจอันรวมศูนย์ของนักการเมืองดังสภาพที่เห็นอยู่ในปัจจุบัน

ยกตัวอย่างที่เห็นได้ชัดก็คือ บรรดาอำนาจทั้งปวงของประเทศมารวมศูนย์อยู่ที่ราชการส่วนกลาง ในขณะที่ราชการส่วนภูมิภาคเป็นเพียงตัวแทนของราชการส่วนกลาง ที่กำกับควบคุมบังคับราษฎรให้เป็นตามนโยบายของส่วนกลางทั้งสิ้น

ในส่วนท้องถิ่นนั้นเล่า ก็ปรากฏว่ามีการตั้งองค์กรปกครองต่างๆ ทับซ้อนกัน จนแม้ประชาชนในท้องถิ่นและข้าราชการเองก็งุนงงสงสัยจนเกิดความขัดแย้งและขัดแข้ง
ขัดขากันเองดังที่เห็นกันอยู่ทุกวี่วัน

ในจังหวัดหนึ่งๆ จังหวัดเป็นตัวแทนของราชการส่วนกลาง มีอำนาจในการกำกับควบคุมสั่งการ โดยมีหน่วยงานย่อยคืออำเภอที่ทำหน้าที่กำกับควบคุมในระดับอำเภอทุกอำเภอของจังหวัด

ในทุกตำบลก็มีการปกครองที่เรียกว่าการปกครองส่วนท้องที่ ที่มีกำนันเป็นมือไม้ของอำเภอในการกำกับควบคุมดูแลตำบลทุกตำบลในอำเภอ และในทุกหมู่บ้านก็มีผู้ใหญ่บ้านเป็นกลไกของการปกครองส่วนท้องที่ ขึ้นต่อกำนัน กำกับควบคุมทุกหมู่บ้านในทุกตำบล

ทั้งหมดนั้นคือสายการปกครองที่ยึดโยงไปสู่อำนาจราชการส่วนกลาง ซึ่งขึ้นต่อนักการเมืองในระบอบเผด็จการรัฐสภา

ในระดับท้องถิ่น ในทุกจังหวัดก็มีองค์การบริหารส่วนจังหวัด และยังมีเทศบาลซ้ำซ้อนเข้าไปอีก ทั้งในระดับเทศบาลนคร เทศบาลเมือง และเทศบาลตำบล และยังมีองค์กรปกครองท้องถิ่นชนิดหนึ่งที่เรียกว่า อบต. ซึ่งเป็นองค์กรปกครองท้องถิ่นและมีจำนวนมากตำบลที่มีทั้ง อบต. และเทศบาลตำบล

นี่คือสภาพใหญ่โต อุ้ยอ้าย ซ้ำซ้อน ล้าหลัง ขัดแย้งกันเอง และไม่รับใช้ประชาชน ซึ่งเป็นคนละเรื่องกับการปฏิรูปการปกครองที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ทรงวางไว้

ในครั้งกระนั้นทรงปฏิรูปการปกครองส่วนกลาง ให้ราชการส่วนกลางมีอำนาจในการออกนโยบาย กำกับ และควบคุมราชการแผ่นดินให้เป็นไปตามนโยบาย รวมทั้งการรักษาความปลอดภัยของประเทศ การศึกษา และการต่างประเทศ

ทรงตั้งการปกครองแบบจังหวัดแทนการปกครองแบบมณฑลในอดีต ให้ทุกจังหวัดขึ้นอยู่กับส่วนกลาง

ทรงริเริ่มสถาปนาการปกครองส่วนท้องถิ่นในรูปแบบเทศบาลขึ้นเป็นครั้งแรก โดยมีพระบรมราโชบายว่าการปกครองในแต่ละท้องถิ่นนั้นต้องให้ประชาชนในท้องถิ่นมีส่วนร่วมเพราะเป็นผู้รู้สภาพ รู้ความต้องการ และเป็นผู้รับผลจากการบริหารในท้องถิ่นนั้นๆ

แม้เป็นการจัดตั้งการบริหารส่วนท้องถิ่นเป็นครั้งแรก ในระยะแรกเริ่มก็เห็นได้ชัดว่าทรงมีพระราชประสงค์ให้การบริหารจัดการในระดับจังหวัดลงมาเป็นการปกครองแบบท้องถิ่น เพื่อให้ประชาชนในท้องถิ่นมีส่วนร่วม และสามารถบริหารจัดการท้องถิ่นภายใต้นโยบายส่วนกลาง

จากวันนั้นถึงวันนี้สิ่งที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 5 ทรงเริ่มต้นไว้ชะงักอยู่กับที่ แต่ผลจากการบิดเบือนเบี่ยงเบนพระราชประสงค์นั้นก็ได้ทำให้ประเทศไทยมีการปกครองในสภาพที่เห็นกันอยู่

ล่าสุดนี้มีการใช้อำนาจให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นทั่วประเทศไม่ต้องมีการเลือกตั้งนับถึงบัดนี้เป็นเวลา 8 ปีแล้วการบริหารในท้องถิ่นที่หมดวาระก็ให้รักษาการกันต่อไปเว้นแต่บางพื้นที่ที่มีการเปลี่ยนแปลงเพราะมีพฤติกรรมชัดเจนที่ฝ่าฝืนกฎหมายและทุจริต

การงดการเลือกตั้งท้องถิ่นไว้ยาวนานถึง 8 ปี ย่อมแยกไม่ออกจากการทุจริตในทางการเมือง ที่ผู้ได้ประโยชน์ร่วมกันก็จะเอื้อประโยชน์แก่กัน แต่ในขณะเดียวกันก็เกิดการทุจริตคอร์รัปชั่นที่แพร่ขยายซึมลึกลงไปถึงระดับตำบล มีการวางโครงการทุจริตระดับชาติและกระจายตัวกันไปดำเนินการในหลายตำบล ซึ่งเป็นบาดแผลใหญ่ให้แก่ประเทศชาติอยู่ในทุกวันนี้

ดังนั้นจึงถึงวาระที่ประเทศไทยจำเป็นต้องปฏิรูปใหญ่ คือปฏิรูปการปกครองโดยต้องถือเป็นวาระแห่งชาติวาระหนึ่งเพื่อให้เป็นไปตามพระราชประสงค์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

ที่สำคัญคือต้องทำให้การปกครองท้องถิ่นมีขนาดใหญ่ขึ้นและมีรูปแบบเดียวคือรูปแบบเทศบาล ที่สภาเทศบาลและผู้บริหารเทศบาลไม่ว่าระดับใดต้องมาจากการเลือกตั้งของประชาชนในท้องถิ่นนั้นและอยู่ภายใต้นโยบายหลักของประเทศ

เมื่อเป็นเช่นนี้ความปรารถนาของประชาชนในท้องถิ่นจึงจะประสบความสำเร็จ