• เหตุการณ์ 14 ตุลา 2516

๑.สถานที่เกิดเหตุการณ์

มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ถนนราชดำเนิน ลานพระบรมรูปทรงม้าและบริเวณหน้าสวนจิตรลดา กรุงเทพมหานคร ประเทศไทย

๒. สาเหตุ

(๑) การไม่พอใจสะสมของประชาชนต่อ รัฐบาลระบอบเผด็จการทหารที่อยู่มายาวนาน ๑๐ ปี

(๒) การฉ้อราษฎร์บังหลวงในรัฐบาล

(๓) ความเดือดร้อน ขาดแคลน ของประชาชนวงการต่างๆ

(๔) การรัฐประหารตนเอง ๑๗ พ.ย. ๒๕๑๔ ยุบสภาฯ : ทำให้นักการเมือง สส. ไม่พอใจมากฯ

(๕) การเล่นเส้นสาย ต่ออายุตนเองและพวกพ้องในกองทัพ :ทำให้ทหารส่วนหนึ่งไม่พอใจฯ

๓. จุดสถานการณ์เปลี่ยนแปลง

(๑) การจับกุม ๑๓ กบฏเรียกร้องรัฐธรรมนูญ ๑๓ คน และรัฐบาลตั้งข้อหาหนัก ฯ เป็นกบฏ

(๒) เกิดการชุมนุมใหญ่ของนักศึกษาประชาชน เรียกร้อง ให้ปล่อยตัว ๑๓ กบฏ และเดินไปชุมนุมหน้าสวนจิตรลดาฯ

(๓) เหตุเกิดที่หน้าสวนจิตรหลังจาก “ผู้นำหลายฝ่ายขึ้นปราศรัย ยุติการชุมนุม แยกย้ายกันกลับ”

มี “การสั่งการ ให้ตำรวจฯ ยิงระเบิดและแก๊สน้ำตา ใส่นักศึกษาและผู้ชุมนุม”

(๔) นักศึกษา นักเรียนอาชีวะ และประชาชน ไปรวมกันตั้งป้อมชุมนุม สู้ : เหตุการณ์บานปลายไปใหญ่โต ขยายไปทั่วกรุงเทพฯและต่างจังหวัด ไม่สามารถควบคุมได้ ฯลฯ

(๕) ความขัดแย้งใหญ่ในกองทัพ ถึงจุดแตกหัก “ใครจะอยู่ ใครจะไป” ระหว่าง

ฝ่ายมีอำนาจเดิม : จอมพลถนอม ประภาส ณรงค์ และกองทัพส่วนหนึ่ง

ฝ่ายอำนาจใหม่ : พลเอกกฤษณ์ สีวะรา พลตำรวจเอกประเสริฐ รุจิรวงศ์ พลอากาศเอกทวี จุลทรัพย์ และ พลโทวิทูรย์ ยะสวัสดิ์(ผู้กุมกำลังเสือพราน และลูกน้องเก่า ที่เข้ามาคุมกำลังระดับรองในกองทัพ)

การใช้กลยุทธ์ ออกข่าว “จอมพลถนอม ลาออก” จากกองบัญชาการสวนรื่นฯ (ซึ่งความจริง ในช่วงนั้น ยังไม่มีการลาออก :คุณอาคม มกรานนท์ : โฆษกฯ)

(๖) ผู้มีบทบาทสำคัญในการทำให้เหตุการณ์ยุติลง จอมพลถนอมและคณะลาออก และบินออกไปนอกประเทศ โดยยึดหลัก “เอาผลประโยชน์ ความปลอดภัยของนักศึกษาประชาชน และความสงบเรียบร้อยของบ้านเมือง” มาก่อน คือ ในหลวง ร.๙

(๗) ฯลฯ

๔. เป้าหมายของการชุมนุมฯ

- เรียกร้องให้รัฐบาล ปล่อยตัว ๑๓ กบฏ เรียกร้องรัฐธรรมนูญ ที่ถูกรัฐบาลสั่งจับไปขังที่คุกบางเขนฯ

- การเรียกร้องรัฐธรรมนูญที่เป็นประชาธิปไตย

- หลังจากการเกิดเหตุวันที่ ๑๔ ตุลาคม ๒๕๑๖ ที่มีการชุมนุมต่อสู้มีการเรียกร้องให้ รัฐบาลจอมพลถนอมฯ ลาออก

๕. วิธีการ

การชุมนุม การเดินขบวน, การแจกใบปลิว, การต่อต้านการปราบปรามของรัฐบาล ในระดับก่อจลาจล และมีเรื่องราว ที่ไม่เปิดเผยจากบางฝ่ายที่มีอำนาจฯ

๖. ผลที่เกิดขึ้น

นายกรัฐมนตรีลาออก และ “3 ทรราช” เดินทางออกนอกประเทศ แต่งตั้งนายกรัฐมนตรีสัญญา ธรรมศักดิ์ และจุดเริ่มต้นของ “การทดลองประชาธิปไตย”

๗. คู่ขัดแย้ง

- ศูนย์กลางนิสิตนักศึกษาแห่งประเทศไทย กลุ่มอิสระของมหาวิทยาลัยต่างๆ และประชาชนไทย โดยมีกลุ่มทหาร ฝ่ายพลเอกกฤษณ์ สีวะรา พลตำรวจเอกประเสริฐ รุจิรวงศ์ พลโทวิฑูรย์ ยะสวัสดิ์เข้ามาสนับสนุนทางตรงและอ้อม เพื่อต้องการเปลี่ยนแปลงรัฐบาลฯ

- รัฐบาลถนอม ประภาส ณรงค์ กองทัพไทย ตำรวจ

๘. ผู้มีบทบาทสำคัญในการทำให้เหตุการณ์ยุติลง จอมพลถนอมและคณะลาออก และบินออกไปนอกประเทศ โดยยึดหลัก “เอาผลประโยชน์ ความปลอดภัย และความสงบเรียบร้อยของบ้านเมืองและ การไม่มีการรัฐประหารของกลุ่มนายทหารอีกฝ่ายหนึ่ง คือ ในหลวง ร. ๙

๙. จำนวนผู้เข้าร่วมสูงสุด

ประมาณ ๓๐๐,๐๐๐ คน

๑๐. ความเสียหายหลัก

- ผู้เสียชีวิต 77 คน

- ผู้บาดเจ็บ 857 คน

ฯลฯ

• บทสรุปบางประเด็นสั้นๆ ที่เป็นกลาง มีเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นจริง และหลักฐานยืนยัน

๑.รัฐบาลจอมพลถนอม กิตติขจร : ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีถึง 4 สมัย เป็นระยะเวลาถึง 10 ปี 6 เดือนเศษ

9 ธันวาคม พ.ศ. 2506-14 ตุลาคม พ.ศ. 2516มีการบริหารบ้านเมืองในบางส่วน เป็นไปเพื่อผลประโยชน์ของครอบครัว และพวกพ้อง

- การแต่งตั้ง และต่ออายุตนเอง (จอมพลถนอม ประภาส) และให้อำนาจแก่ พันเอกณรงค์ กิตติขจร

- การรัฐประหารตนเอง ของจอมพลถนอมฯ เมื่อ ๑๗ พฤศจิกายน ๒๕๑๔

- ประกาศคณะปฏิวัติ ฉบับ ม. 299 เพื่อเข้าคุมอำนาจศาล ของรัฐบาล

- ฯลฯ

๒. การตั้งกลุ่มเรียกร้องรัฐธรรมนูญ ของอดีตผู้นำนักศึกษา นักวิชาการ และกลุ่มผู้นำสังคมต่างๆ

- เพื่อสนับสนุน “ศูนย์กลางนิสิตนักศึกษาแห่งประเทศไทยยุค ดร.สมบัติ ธำรงธัญวงศ์” ที่มีการแต่งตั้ง

“คณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ ฉบับนิสิตนักศึกษาฯ”

-การตั้งกลุ่มเรียกร้องรัฐธรรมนูญ ขึ้นมา เพื่อรณรงค์เรียกร้องต่อประชาชน

- การแสวงหาผู้สนับสนุน โดยการให้มีการลงชื่อ ๑๐๐ คน จากผู้นำวงการต่างๆ เพื่อเรียกร้องรัฐธรรมนูญ

- การแจกใบปลิวของกลุ่มเรียกร้องรัฐธรรมนูญ ในวันที่ ๖ ตุลาคม ๒๕๑๖ และ

- ๑๓ กบฏเรียกร้องรัฐธรรมนูญ ถูกจับไปคุมขังที่ รร.พลตำรวจบางเขน

๓. การชุมนุมของ นักศึกษาประชาชน ณ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ จำนวนมาก และถึงจุดสูงสุดประมาณ ๓๐๐, ๐๐๐ คนเมื่อเคลื่อนตัวออกมาที่ถนนราชดำเนิน พระบรมรูปทรงม้า และ ถนนหน้าสวนจิตรลดา

๔. เหตุการณ์ลุกลามพัฒนาต่อเนื่อง ในระดับการจลาจล คืนวันที่ ๑๓ ต่อเช้า ๑๔ ตุลาคม ๒๕๑๖ ที่หน้าสวนจิตรลดา หลังเสร็จสิ้นการเจรจา และปราศรัยของผู้นำในการยุติการชุมนุมฯ จาก “ข้อเรียกร้องได้รับการยอมรับแล้ว จากรัฐบาล”

-โดย ตัวแทนศูนย์กลางนิสิตนักศึกษา (ดร.สมบัติ ธำรงธัญวงศ์)

-ผู้นำปราศรัยที่กุมมวลชน (ดร.เสกสรรค์ ประเสริฐกุล)

-และตัวแทนสำนักพระราชวัง (พลตำรวจเอกวสิษฐ เดชกุญชร)

เกิดจุดเริ่มต้นความรุนแรง คือ การสั่งการให้ตำรวจ ปราบผู้ชุมนุม และยิงระเบิดแก๊สน้ำตาใส่ผู้ชุมนุมนายตำรวจยศสูงสุดที่ยืนสั่งการ คือ พลตำรวจโทมนต์ชัย พันธุ์คงชื่น ผู้ช่วยอธิบดีกรมตำรวจฯ (ลูกน้องของ พลเอกประจวบ สุนทรางกูร) จนส่วนหนึ่ง ต้องเข้าไปพึ่ง พระบรมโพธิสมภารฯ ในพระราชวัง และส่วนหนึ่งไปรวมกันที่ธรรมศาสตร์ ตั้งป้อมสู้

(ประเด็น ใครสั่ง มีวัตถุประสงค์อันใด: น่าติดตาม เพราะ เป็นการจุดฉนวนขึ้นมาใหม่ เพราะเรื่องการชุมนุมใหญ่ ได้ทางลง และยุติแล้ว)

๕. เหตุการณ์สำคัญบางประการ ที่ได้รับรู้ ในช่วงที่ “ผู้นำนักศึกษาส่วนหนึ่ง” ที่อยู่ในสวนจิตรลดา

(๑) เจ้าหน้าที่บางท่าน เกรง ฝ่ายทหารของรัฐบาล จะใช้เงื่อนไข “การมีนักศึกษาประชาชนอยู่ในสวนจิตรลดา” ในการเข้ามาในวัง(ซึ่งโอกาสน้อย แต่เป็นความคิดหนึ่ง ที่ดีรับทราบมา ผม จึงมีโอกาสประสานกับเจ้าหน้าผู้ใหญ่ ๑ ให้ “นำยานพาหนะ” มารับนักศึกษาประชาชน ให้ออกไปอย่างปลอดภัย

(๒) อ.ธีรยุทธ บุญมี ดร.ประสาร ไตรรัตน์วรกุล และผมมีโอกาสได้เข้าเฝ้าฯสมเด็จพระราชินีนาถฯ บนถนนสาย ๑ ได้รับทราบว่า“ในหลวง ทรงเป็นห่วงใยประชาชนของพระองค์ยิ่ง” ไม่ได้นอนมาหลายวันติดตามข่าวสารของเหตุการณ์ และทรงพยายามหาทางแก้ไขปัญหาใหญ่นี้ (ความปลอดภัยของนักศึกษาประชาชน และความสงบเรียบร้อยของบ้านเมือง)

๖. การพัฒนาการของเหตุการณ์ ที่ลุกลามออกไปสู่ที่ต่างๆ ในกรุงเทพฯ (เป็นหลัก)

ประเด็นที่น่าสนใจ คือ

คู่ขัดแย้งที่ต่อสู้กันในสถานการณ์

(๑) ฝ่ายนักศึกษา ประชาชน และนักการเมืองฯ ที่ต่อต้าน ฝ่ายรัฐบาลจอมพลถนอม ประภาส ณรงค์

(๒) ฝ่ายทหารของรัฐบาลถนอม ในขณะนั้น

(๓) ฝ่ายทหารกลุ่มกฤษณ์-ประเสริฐ-ทวี และวิฑูรย์