ตามที่เคยตั้งคำถามให้ติดตามว่า รัฐบาลอนุทินภูมิใจไทย จะมีมาตรการอะไรออกมาดูแลการเดินทางด้วยรถไฟฟ้าของคนใน กทม. หรือไม่?

ล่าสุด ผ่าน ครม.อนุทินแล้ว สำหรับมาตรการบัตรโดยสารเหมาจ่ายรายวัน ไม่เกิน 40 บาท สำหรับรถไฟฟ้าสายสีม่วงและสายสีแดง

จะเริ่มดำเนินการตั้งแต่วันที่ 1 ธันวาคมนี้

(มาตรการอัตราค่าโดยสารสูงสุด 20 บาท ตลอดสาย สิ้นสุดลงในวันที่ 30 พฤศจิกายน 2568 ก็จะต่อเนื่อง)

1. ก่อนหน้านี้ ยุครัฐบาลพรรคเพื่อไทย ไม่ว่าจะทำรถไฟฟ้า 20 บาทตลอดสาย เปิดให้ชาวบ้านแห่ไปลงทะเบียนแค่วันแรกปาไปกว่าสองแสนคน

สุดท้าย คนรอเก้อ เพราะนายกฯหลานอังเคิลมีอันเป็นไปเสียก่อน

ถามว่า ถ้ารัฐบาลหลานอังเคิลยังอยู่ จะทำได้มั้ย?

คำตอบ คือ น่าจะทำได้ แต่ไม่ยั่งยืน

อย่าลืมว่า ที่ผ่านมา เมื่อถูกถามถึงแหล่งงานที่จะอุดหนุนเพื่อให้โครงการอยู่ยั้งยืนยาว อดีตรมว.คมนาคม นายสุริยะ ไม่เคยตอบอะไรได้ชัดเจนเป็นรูปธรรรม มีแต่ตั้งคณะกรรมการขึ้นมาศึกษาว่าจะทำในระยะยาว จะเอาแหล่งเงินจากไหนเพื่อให้ยั่งยืน เช่น การเก็บภาษีรถติด

ช่วงแรกที่ดำเนินการมาแล้วเกือบ 2 ปี ใน 2 เส้นทาง 20 บาทตลอดสายได้แก่ โครงการรถไฟฟ้าสายสีม่วง ช่วงเตาปูน - คลองบางไผ่ และโครงการรถไฟฟ้าสายสีแดง ช่วงบางซื่อ -รังสิต และช่วงบางซื่อ - ตลิ่งชัน นั่นก็เอาเงินที่ควรส่งเป็นรายได้รัฐ เข้ามาอุ้มไว้ ไม่ใช่การสร้างระบบที่ยั่งยืนอะไรเลย

2. เหมาจ่ายรายวัน ไม่เกิน 40 บาท รถไฟฟ้าสายสีม่วงและสายสีแดง

การดำเนินมาตรการนี้ ประชาชนจะได้ประโยชน์จากการลดภาระค่าเดินทาง จูงใจให้ใช้รถไฟฟ้าขนส่งมวลชน ลดปริมาณรถบนท้องถนน

ถ้าเทียบกับ 20 บาทเดิม จะพบว่า ประชาชนได้ประโยชน์คุ้มกว่า

เพราะเดิม ถ้าเดินทางไป-กลับ ก็จะต้องจ่าย 40 บาท

แต่มาตรการใหม่ จ่ายสูงสุด 40 บาท จะเดินทางกี่เที่ยวก็ได้ รวมหมดแล้ว ทั้งไป ทั้งกลับ หรือจะไปแวะทำธุระอะไรในระหว่างวัน รวมหมดแล้ว

และภาระต้นทุนโครงการ อยู่ในระดับที่หน่วยงานรัฐช่วยซัพพอร์ตดูแลได้

ไม่ประชานิยมเกินไป

3. การดำเนินมาตรการบัตรโดยสารเหมาจ่ายรายวัน ไม่เกิน 40 บาทสำหรับรถไฟชานเมืองสายสีแดงสายนครวิถี (กรุงเทพอภิวัฒน์ -ตลิ่งชัน) และสายธานีรัถยา (กรุงเทพอภิวัฒน์ - รังสิต) ของการรถไฟแห่งประเทศไทย และรถไฟฟ้ามหานคร สายฉลองรัชธรรม (สายสีม่วง) ของการรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย ผ่านความเห็นชอบของ ครม.เรียบร้อยแล้ว

กรอบระยะเวลาดำเนินมาตรการ ตั้งแต่วันที่ 1 ธันวาคม 2568 -30 พฤศจิกายน 2569 หรือตามที่คณะรัฐมนตรีมีมติ

โดยให้ ร.ฟ.ท. ขอรับการจัดสรรงบประมาณแผ่นดินเพื่อชดเชยรายได้ส่วนต่างค่าโดยสารตามจริง ตามพระราชบัญญัติวินัยการเงินการคลังของรัฐ พ.ศ. 2561

และให้กระทรวงคมนาคมประเมินผลการดำเนินมาตรการเป็นรายปี โดยพิจารณาจากปัจจัยต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง อาทิ ปริมาณผู้โดยสารและรายได้ ซึ่งจะส่งผลต่อภาระการชดเชยจากภาครัฐและคำนึงถึงความสะดวกสบายในการเดินทางและช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายในการเดินทางของประชาชน เป็นต้น เพื่อใช้ประกอบการพิจารณาดำเนินมาตรการในระยะยาวต่อไป

3.1 เดิม มาตรการอัตราค่าโดยสารรถไฟฟ้าสูงสุด 20 บาทตลอดสาย สิ้นสุดในวันที่ 30 กันยายน 2568 ครม.อนุทินขยายเป็นสิ้นสุดในวันที่ 30 พฤศจิกายน 2568

จากนั้น แต่งตั้งคณะทำงานขึ้น เพื่อศึกษา วิเคราะห์ และประเมินความเหมาะสมและคุ้มค่าของการดำเนินมาตรการอัตราค่าโดยสารรถไฟฟ้าสูงสุด20 บาท ตลอดสายและพิจารณากำหนดแนวทางการดำเนินมาตรการในระยะต่อไปให้เหมาะสม มีความยั่งยืนเป็นประโยชน์สูงสุดแก่ประชาชน และไม่ก่อให้เกิดภาระต่องบประมาณหรือภาระทางการคลังเกินความจำเป็น

3.2 กระทรวงคมนาคมได้ศึกษาฯ แล้ว ได้เห็นชอบแนวทางการขับเคลื่อนนโยบายการกำหนดอัตราค่าโดยสารรถไฟฟ้า โดยจัดทำมาตรการบัตรโดยสารเหมาจ่ายรายวัน สำหรับรถไฟชานเมืองสายสีแดง และรถไฟฟ้าสายสีม่วง ตั้งแต่วันที่ 1 ธันวาคม 2568 – 30 พฤศจิกายน 2569

การจัดเก็บอัตราค่าโดยสารสูงสุด ตามมาตรการบัตรโดยสารเหมาจ่ายรายวัน ดังนี้

บุคคลทั่วไป เหมาจ่ายทั้งวันสูงสุด 40 บาท ส่วนเด็ก 30 บาท

อัตราเหมาจ่าย คือ อัตราค่าโดยสารรวมทุกการเดินทางของรถไฟชานเมืองสายสีแดงและรถไฟฟ้าสายสีม่วงภายใน 1 วัน และในกรณีที่กลุ่มบุคคลทั่วไปและกลุ่มนักเรียน/นักศึกษา ที่เดินทางระยะสั้นและมีมูลค่าเดินทางไม่ถึงอัตราค่าโดยสารสูงสุดต่อวันให้เก็บค่าบริการตามจริง

ทั้งนี้ กลุ่มผู้มีสิทธิสวัสดิการแห่งรัฐ กลุ่มผู้พิการ กลุ่มผู้สูงอายุ และกลุ่มเด็ก สามารถเลือกใช้สิทธิตามมาตรการที่เสนอในครั้งนี้ หรือใช้สิทธิเดิมตามเงื่อนไขและข้อกำหนดของผู้ให้บริการรถไฟฟ้า ดังนี้

1) กลุ่มผู้มีสิทธิสวัสดิการแห่งรัฐ ได้รับวงเงินตามบัตรสวัสดิการแห่งรัฐจำนวน 750 บาท/เดือน โดยคิดค่าโดยสารในอัตราปกติ/เที่ยว

2) กลุ่มผู้พิการและกลุ่มเด็ก ส่วนสูงไม่เกิน 90 เซนติเมตร ได้รับสิทธิใช้บริการฟรี

3) กลุ่มผู้สูงอายุและกลุ่มเด็ก ส่วนสูงเกิน 90 เซนติเมตร แต่ไม่เกิน 120 เซนติเมตร ได้รับส่วนลดร้อยละ 50 จากค่าโดยสารตามอัตราปกติ/เที่ยว

3.3 กำหนดประเภทบัตรโดยสารเพื่อรองรับมาตรการบัตรโดยสารเหมาจ่ายรายวัน คือ บัตร EMV Contactless Card

โดยกรณีนักเรียน/นักศึกษาใช้บัตร EMV/Visa/Master Card ต้องจ่ายอัตราค่าโดยสารตามอัตราบุคคลทั่วไป เนื่องจากบัตรไม่มีการแยกประเภทบุคคลไว้

3.4 การคาดการณ์การสูญเสียรายได้

กระทรวงคมนาคมได้จัดทำข้อมูลตามมาตรา 27 ของพระราชบัญญัติวินัยการเงินการคลังของรัฐ พ.ศ. 2561 มาเพื่อประกอบการพิจารณาของคณะรัฐมนตรีด้วยแล้ว

โดยได้ประมาณการว่าจะต้องขอรับการสนับสนุนงบประมาณ (ร.ฟ.ท.) และมีการสูญเสียรายได้ (รฟม.) สรุปดังนี้

จะเห็นว่า ร.ฟ.ท. (รถไฟชานเมืองสายสีแดง) และ รฟม. (รถไฟฟ้าสายสีม่วง) มีวิธีการคำนวณการสูญเสียรายได้ค่าโดยสาร ที่แตกต่างกัน ดังนี้

กรณีรถไฟชานเมืองสายสีแดง มีการคำนวณราคาค่าโดยสารปกติเฉลี่ยอยู่ที่ 30 บาท/เที่ยว ดังนั้น หากมีการดำเนินมาตรการบัตรโดยสารเหมาจ่ายรายวันในราคาสูงสุด 40 บาท/วัน จึงต้องมีการชดเชยรายได้ในส่วนต่าง10 บาท/เที่ยว นำมาคูณกับการประมาณการผู้โดยสารในปีงบประมาณพ.ศ. 2569 จำนวน 14,201,611 คน (142 ล้านบาท)

กรณีรถไฟฟ้าสายสีม่วง มีการคำนวณรายได้ค่าโดยสารรวมจากการจัดเก็บค่าโดยสารเต็ม ราคา (14 - 42 บาท) ในปีงบประมาณ พ.ศ. 2569 อยู่ที่ 540 ล้านบาท โดย รฟม. ได้คาดการณ์ว่าหากดำเนินมาตรการบัตรโดยสารเหมาจ่ายรายวันในราคาสูงสุด 40 บาท/วัน จะมีรายได้ค่าโดยสารรวมอยู่ที่ 510 ล้านบาท หรือมีการสูญเสียรายได้ร้อยละ 5.56 (30 ล้านบาท/ปี) เมื่อเทียบกับการจัดเก็บค่าโดยสารเต็มราคา

4. โลกนี้ ไม่มีอะไรฟรี

การที่รัฐเข้าไปอุดหนุนแบบนี้ รัฐมีภาระต้นทุนต้องจ่าย

ขณะเดียวกัน ผลตอบแทนที่ประเทศชาติจะได้รับจากการดำเนินมาตรการฯ 3 ด้าน ได้แก่ ด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม

ก่อนหน้านี้ กระทรวงคมนาคมเคยมีการประมาณการมูลค่าผลประโยชน์ในปีงบประมาณ 2569 รวมมูลค่า 21,812 ล้านบาท

อย่างไรก็ตาม การที่ ครม.ให้กระทรวงคมนาคมประเมินผลการดำเนินมาตรการเป็นรายปี โดยพิจารณาจากปัจจัยต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง อาทิ ปริมาณผู้โดยสารและรายได้ ซึ่งจะส่งผลต่อภาระการชดเชยจากภาครัฐ และคำนึงถึงความสะดวกสบายในการเดินทางและช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายในการเดินทางของประชาชน เป็นต้น เพื่อใช้ประกอบการพิจารณาดำเนินมาตรการในระยะยาวต่อไป เป็นสิ่งที่จะเพิ่มความรอบคอบ รัดกุม และอาจประกอบการพิจารณาตัดสินใจเชิงนโยบายในระยะถัดไปได้อย่างถูกต้องเหมาะสม

สารส้ม