ในภาวะวิกฤตพลังงานโลก จากสงครามตะวันออกกลาง ประเทศไทยต้องจัดการน้ำมัน2 ขาให้มีประสิทธิภาพ ได้แก่

หนึ่ง น้ำมันดิบขาเข้า คือ จัดหาน้ำมันดิบมาป้อนโรงกลั่นให้เพียงพอ มั่นคง ในราคาที่เหมาะสม

สอง น้ำมันสำเร็จรูปในประเทศ คือ จัดสรรน้ำมันสำเร็จรูปที่กลั่นในประเทศแล้ว ทั้งเบนซิน ดีเซล จัดส่งไปสู่ผู้ใช้ในประเทศอย่างมีประสิทธิภาพ ไม่ให้ขาดแคลน ในราคาที่เหมาะสมและเป็นธรรม

1. ปัญหาร้อนตอนนี้ คือ ขาที่สอง เกี่ยวกับการจัดการน้ำมันสำเร็จรูปในประเทศไทยเราเอง

เกิดปัญหาปั๊มขาดน้ำมัน ไม่มีน้ำมันสำเร็จรูปรองรับเพียงพอความต้องการซื้อของประชาชน ที่มีทั้งการเติมและการตุน

2. สรุปภาพรวมของน้ำมันสำเร็จรูปในประเทศไทยเวลานี้

2.1 น้ำมันเบนซิน

มีการผลิต 5 โรงกลั่น กำลังผลิตรวม ณ วันนี้ 35.28 ล้านลิตร

น้ำมันเบนซิน จะมีการเติมเอทานอล โดยผู้ค้าน้ำมัน ประกอบด้วย 5 โรงกลั่นดังกล่าว และผู้ค้าน้ำมันตามมาตรา 7

เมื่อนำมาผลิต และผสมกับเอทานอลแล้ว ก็นำมาจำหน่ายเป็นกลุ่มน้ำมันเบนซินทั้งแก๊สโซฮอล์ 91 และแก๊สโซฮอล์ 95 E20

ยอดขายรวมจะอยู่ที่ 34.40 ล้านลิตรต่อวัน

ซึ่งการใช้เอทานอล ก็จะมีผลดี คือ ลดปริมาณน้ำมันสำเร็จรูปที่ต้องใช้จากการนำเข้าน้ำมันดิบ หันมาใช้น้ำมันที่เราผลิตได้จากอ้อย มันสำปะหลัง มีผลดีต่อราคาพืชผล เพิ่มรายได้เกษตรกรในประเทศด้วย

ประเด็นที่ต้องตรวจสอบข้อมูลความจริงเพิ่มเติม คือ น้ำมันที่ผสมเอทานอลแล้ว จะถูกส่งไปยังผู้ค้ารายใหญ่ที่เป็นผู้ค้าจำหน่ายเบนซินตามมาตรา 7 จำนวน 14 ราย โดยจำหน่ายผ่านทางสถานีบริการจำหน่ายของปั๊มจำนวน 28.78 ล้านลิตร ที่เหลือจะขายให้ผู้ค้ารายย่อย

ตรงนี้ จะต้องตรวจสอบ พิสูจน์กันว่า ใครได้ไปเท่าไหร่ ขายออกไปสู่ผู้ใช้จริงเท่าไหร่ มีกักตุนไว้หรือไม่ มีลักลอบส่งออกหรือไม่?

2.2 น้ำมันดีเซล

มีการผลิต 6 โรงกลั่น ผลิตดีเซลพื้นฐานจำนวน 79.91 ล้านลิตรต่อวัน

น้ำมันดีเซล จะมีการผสมไบโอดีเซล โดยผู้ค้าน้ำมันเช่นกัน ก่อนจะกลายเป็นดีเซลที่จำหน่ายทั่วประเทศ

ปกติ ปริมาณการใช้น้ำมันดีเซลในประเทศอยู่ที่ประมาณ 67–70 ล้านลิตรต่อวัน แต่ช่วงนี้มีบางวันที่ผ่านมาความต้องการพุ่งสูงเกิน 100 ล้านลิตรต่อวัน

ซึ่งการใช้ไบโอดีเซลผสม ก็จะมีผลดี คือ ลดปริมาณน้ำมันสำเร็จรูปที่ต้องใช้จากการนำเข้าน้ำมันดิบ หันมาใช้น้ำมันที่เราผลิตได้จากปาล์มน้ำมัน มีผลดีต่อราคาพืชผล เพิ่มรายได้เกษตรกรในประเทศด้วย

การแก้ปัญหาขณะนี้ นายสราวุธ แก้วตาทิพย์ อธิบดีกรมธุรกิจพลังงาน เปิดเผยว่า ได้มีการปลดล็อกเวลาขนส่งน้ำมันเข้าพื้นที่ในเขตเมืองแล้ว จะทำให้น้ำมันในสต๊อกเข้าสู่ระบบ โดยน้ำมันดีเซลอย่างน้อย 130 ล้านลิตร จะเข้ามาในระบบ และต้องรีบกระจายตัวไปยังจุดต่างๆ รวมถึงสถานีบริการน้ำมัน เบื้องต้นถ้าส่งน้ำมันได้เร็วขึ้น 10 ล้านลิตรในทุกวันคลายสถานการณ์ไปในทางที่ดี

กรมธุรกิจพลังงาน ชี้แจงว่า น้ำมันดีเซลส่วนหนึ่งจำหน่ายไปยังภาคอุตสาหกรรมโรงไฟฟ้า และเรือเดินทะเล ซึ่งอยู่ระหว่างการรวบรวมข้อมูล

ประเด็นที่ต้องตรวจสอบข้อมูลความจริงเพิ่มเติม คือ การจ่ายน้ำมันจากคลังน้ำมันให้ปั๊มบริการน้ำมัน มีการลดปริมาณลงในช่วงนี้จริงหรือไม่? เพราะหลายปั๊มยืนยันว่าได้โควตาน้ำมันลดลง

มีการจ่ายน้ำมันให้จ๊อบเบอร์กี่ราย ปริมาณเท่าใด แล้วน้ำมันถูกจำหน่ายไปสู่ผู้ใช้น้ำมันเท่าไหร่ ?

มีใครกักตุน หรือลักลอบส่งออก หรือไม่?

3. ส่วนปัญหาอีกขา คือ ขานำเข้าน้ำมันดิบมาป้อนโรงกลั่นในประเทศ

การจัดหา-จัดซื้อน้ำมันดิบ จากแหล่งขายที่สามารถขนส่งเข้ามาประเทศได้ โดยไม่ต้องผ่านช่องแคบฮอร์มุซ

ล่าสุด นายสราวุธ แก้วตาทิพย์ อธิบดีกรมธุรกิจพลังงาน ยืนยันว่า ปริมาณน้ำมันสำรองขณะมีอยู่ 103 วัน เป็นน้ำมันสำรองเพื่อการค้า 1,504 ล้านลิตร เป็นน้ำมันสำรองตามกฎหมาย 3,389 ล้านลิตร และอยู่ระหว่างการขนส่ง 4,206 ล้านลิตร และมีน้ำมันที่ยืนยันการจัดหาแล้วจากทุกเส้นทาง 3,700 ล้านลิตร

รวมทั้งสิ้น เพียงพออย่างน้อย 103 วัน

4. ประเด็นการจัดหาน้ำมันดิบขาเข้าเพื่อมากลั่นประเทศนั้น มีข้อมูลและมุมมองที่น่าสนใจเพิ่มเติม

คุณวิวรรณ ธาราหิรัญโชติ Wiwan Tharahirunchote ได้โพสต์ข้อเขียนจากคนในแวดวงพลังงานโดยตรง ซึ่งน่าจะทำให้เข้าใจได้ชัดเจนถูกต้องขึ้น

ไม่ใช่หลงเชื่อคำโม้ของผู้เชี่ยวชาญน้ำมันโซเชียลที่อุปโลกน์ตัวเอง และจินตนาการเอาเอง ซึ่งบางอย่าง เรื่องทางเทคนิค ระบบค้าขายน้ำมันโลก ไม่ใช่แบบนั้น

ใจความสำคัญบางส่วน คุณวิวรรณ บอกว่า

“คุณพละ สุขเวช อดีตผู้ว่าการ ปตท. วิศวะ จุฬาฯ ปี 2500 เขียนอธิบายได้ยอดเยี่ยมเข้าใจง่ายและละเอียดมากค่ะ จึงขอนำมาแบ่งปัน

....“สิ่งหนึ่งที่คนไทยต้องยอมรับความจริงให้ได้ และตื่นจากความเชื่อว่าไทยมีแหล่งน้ำมันสำรองมากติดอันดับโลกที่คนบางกลุ่มปั่นกันจนเชื่อว่ามีจริงคือ ไทยไม่ติดอันดับท็อป 50 ของโลกสำหรับประเทศที่มีปริมาณแหล่งสำรองน้ำมันดิบมากที่สุด เพราะจากข้อมูลของ Worldometer ปี 2025 ระบุว่าไทยอยู่อันดับที่ 55 ของโลก มีปริมาณน้ำมันดิบสำรองที่พิสูจน์แล้วประมาณ 239.8 ล้านบาร์เรล คิดเป็นเพียง 0.014% ของปริมาณสำรองน้ำมันดิบรวมทั่วโลกเท่านั้น..

หากประเทศไทยหยุดนำเข้าน้ำมันจากต่างประเทศโดยสิ้นเชิงและใช้น้ำมันดิบสำรองที่มีอยู่เพียงอย่างเดียว ปริมาณน้ำมันสำรองเหล่านี้จะถูกใช้หมดภายในเวลาไม่ถึง 1 ปี เมื่อคำนวณจากอัตราการบริโภคปัจจุบันที่มีความต้องการใช้น้ำมันดิบและน้ำมันสำเร็จรูปมากกว่า 1.3 ล้านบาร์เรลต่อวัน แต่ไทยสามารถผลิตน้ำมันดิบเองได้เพียงประมาณ 1 แสนกว่าบาร์เรลต่อวัน

ด้วยเหตุผลนี้ ไทยจึงมีสถานะเป็น “ประเทศผู้นำเข้าน้ำมันสุทธิ” (Net Importer) อย่างเต็มตัวซึ่งต้องพึ่งพาการนำเข้าน้ำมันดิบจากต่างประเทศ โดยเฉพาะจากกลุ่มประเทศตะวันออกกลางในสัดส่วนที่สูงเกินกว่า 60% ของการใช้งานทั้งหมด เพื่อให้เพียงพอต่อการขับเคลื่อนระบบเศรษฐกิจ

แน่นอนว่าการที่น้ำมันไม่สามารถเดินทางจากตะวันออกกลางมาไทยได้ในช่วงนี้นับว่าเป็นฝันร้ายของคนไทย เพราะแม้ว่ารัฐบาลจะพยายามกล่อมคนไทยว่ามีปริมาณน้ำมันสำรองเพียงพออยู่ได้อีก 60 วันบ้าง 90 วันบ้าง ซึ่งตัวเลขจำนวนวันที่จากปากของแต่ละหน่วยงานยังขัดแย้งกันเอง

อีกทั้งในเวลานี้เริ่มมีปรากฏการณ์น้ำมันหมดปั๊ม หรือจำกัดปริมาณการเติมน้ำมัน ทำให้คนไทยแทบไม่เชื่อมั่นในคำพูดจากหน่วยงานรัฐอีกต่อไปและแห่ไปรอเข้าคิวเติมน้ำมันกันยาวเหยียด

หลายคนต่างตั้งคำถามว่า ทำไมไทยไม่นำเข้าน้ำมันจากแหล่งอื่นๆ เพิ่มเติมในสภาวะเช่นนี้?

ต้องเรียนผู้อ่านว่าน้ำมัน ไม่ใช่สิ่งที่อยากจะซื้อปุ๊บก็ซื้อได้ปั๊บ มันมีรอบของการซื้อในแต่ละรอบอยู่ตามแต่ผู้จำหน่ายกำหนดไว้

อีกทั้งการจะซื้อน้ำมันแต่ละครั้งจะต้องมีสัญญาการซื้อขายล่วงหน้า เพื่อให้ผู้ผลิตรู้ว่าจะต้องผลิตน้ำมันในปริมาณเท่าไหร่ให้เพียงพอต่อออเดอร์จากแต่ละประเทศ ซึ่งจะต้องจองราคาล่วงหน้ากันหลายเดือน และผู้ผลิตคือผู้คุมเกมส์ว่าจะขายน้ำมันให้ที่ราคาเท่าไหร่ ถ้าผู้ซื้อกับผู้ขายตกลงราคากันได้ในแบบที่พอใจทั้งสองฝ่าย นั่นถึงจะเกิดสัญญาการซื้อขายน้ำมัน

ณ ขณะนี้ รัสเซียที่ครั้งหนึ่งเคยโดนแบนจากทั่วโลกด้วยเหตุผลจากการก่อสงครามกับยูเครน ทำให้ผลิตภัณฑ์จากปิโตรเลียม ทั้งน้ำมันและก๊าซธรรมชาติที่มาจากรัสเซียไม่ถูกนำมาอยู่ในสมการของตลาดโลก รวมทั้งการตัดรัสเซียออกจากระบบการเงินโลกยิ่งทำให้รัสเซียไม่สามารถขายพลังงานให้กับชาติอื่นๆ ได้หลายปี แต่ก็มีประเทศที่พร้อมซื้อพลังงานจากแดนหมีขาวทั้งจีน อินเดีย ตุรกี และบางชาติในแอฟริกา ตะวันออกลาง และลาตินอเมริกาบางชาติที่ไม่สนใจมาตรการคว่ำบาตรจากสหรัฐ และยุโรป ซึ่งทำให้ชาติเหล่านี้ได้น้ำมันราคาถูกจากรัสเซียไปเป็นจำนวนมาก

คำถามที่หลายคนสงสัยคือ แล้วทำไมประเทศไทยถึงไม่นำเข้าน้ำมันจากรัสเซียบ้าง ?

อันที่จริงสาเหตุหลักไม่ได้มีเพียงแค่เรื่องของราคา แต่มาจากข้อจำกัดทางเทคนิค โลจิสติกส์ และภูมิรัฐศาสตร์อีกหลายประการประกอบกัน

1.โครงสร้างและเทคโนโลยีของโรงกลั่นน้ำมัน : โรงกลั่นน้ำมันในไทยส่วนใหญ่ถูกออกแบบและติดตั้งเทคโนโลยีมาเพื่อรองรับน้ำมันดิบจากตะวันออกกลางเป็นหลัก น้ำมันดิบจากแต่ละแหล่งทั่วโลกมีคุณสมบัติทางเคมีที่แตกต่างกัน เช่น ระดับความหนาแน่นและปริมาณกำมะถัน

…โรงกลั่นในไทยรวมไปถึงชาติเอเชียส่วนใหญ่มีเทคโนโลยีการกลั่นน้ำมันจากกลุ่มชาติอาหรับเป็นหลัก

อีกทั้งโรงกลั่นเหล่านี้ได้ทุ่มเม็ดเงินลงทุนมหาศาลไปแล้วในการสร้าง “หน่วยกำจัดกำมะถัน” (Desulfurization units) และปรับแต่งหอกลั่นให้เข้ากับสูตรเคมีของน้ำมันตะวันออกกลางโดยเฉพาะ ทำให้กลั่นออกมาได้สัดส่วนของ น้ำมันดีเซล และ เบนซิน ตรงกับความต้องการใช้ในประเทศพอดีเป๊ะ

น้ำมันดิบจากรัสเซีย (Russian Crude) โดยแดนหมีขาวมีน้ำมันหลายเกรด แต่ตัวหลักๆ ที่ส่งออกและมีประเด็นเรื่องส่วนลด จะแบ่งเป็น 2 เกรดหลักที่ต่างกันดังนี้

เกรด Urals (ฝั่งตะวันตก - ตัวที่ลดราคาเยอะที่สุด) มีคุณสมบัติเป็นน้ำมันระดับกลางและมีกำมะถันสูง (Medium-Sour) คล้ายของตะวันออกกลาง แม้จะดูคล้ายกัน แต่น้ำมัน Urals มีสารปนเปื้อนและโลหะหนัก เช่น นิกเกิล และ วาเนเดียม ในอัตราส่วนที่สูงกว่าตะวันออกกลางมาก โลหะหนักเหล่านี้จะเข้าไปทำปฏิกิริยา Catalyst Poisoning ซึ่งเป็นสารเร่งปฏิกิริยาเคมีในหอกลั่นของไทย ทำให้สารเร่งเสื่อมสภาพอย่างรวดเร็ว โรงกลั่นต้องหยุดเดินเครื่องเพื่อเปลี่ยนสารเร่งบ่อยขึ้น ซึ่งสารเร่งเหล่านี้มีราคาแพงมาก ทำให้ต้นทุนการบำรุงรักษาพุ่งทะลุเกินส่วนลดที่ได้มา

เกรด ESPO และ Sokol (ฝั่งตะวันออก - ใกล้เอเชีย) มีคุณสมบัติเป็นน้ำมันเบาและกำมะถันต่ำ (Light-Sweet) คุณภาพดีมาก กลั่นง่าย คราบเขม่าน้อย แต่ปัญหาไม่ได้อยู่ที่การกลั่นยาก แต่อยู่ที่เมื่อกลั่นน้ำมันชนิดนี้ออกมา สัดส่วนของผลผลิต (Yield) จะได้น้ำมันสำเร็จรูปในสัดส่วนที่เปลี่ยนไปจากเดิม เช่น อาจจะได้ดีเซลน้อยลง แต่ได้ผลิตภัณฑ์อื่นที่ไทยไม่ได้ต้องการใช้เยอะแทน นอกจากนี้ เกรด ESPO เป็นของดีที่จีนและอินเดียแย่งกันซื้อ ทำให้ไม่ได้มีส่วนลดเยอะเท่าเกรด Urals

การนำน้ำมันดิบจากรัสเซีย (เช่น สายพันธุ์ Urals หรือ ESPO) เข้ามากลั่นในปริมาณมากๆอาจทำให้กระบวนการกลั่นไม่มีประสิทธิภาพเท่าที่ควร หรืออาจต้องลงทุนมหาศาลเพื่อปรับปรุงโรงกลั่น ซึ่งในระยะยาวอาจไม่คุ้มค่ากับการลงทุน

2.ความเสี่ยงทางการเงินและมาตรการคว่ำบาตร แม้ประเทศไทยจะไม่ได้เป็นผู้ประกาศคว่ำบาตรรัสเซียโดยตรง แต่การทำธุรกรรมซื้อขายน้ำมันกับรัสเซียในปัจจุบันมีความซับซ้อนและยุ่งยากมาก

ตั้งแต่การชำระเงิน เนื่องจากธนาคารของรัสเซียหลายแห่งถูกตัดออกจากระบบการโอนเงินทั่วโลก (SWIFT) ทำให้การชำระเงินค่าสินค้าข้ามประเทศทำได้ยากและมีความเสี่ยง

หากธนาคารพาณิชย์ของไทยทำธุรกรรมกับหน่วยงานรัสเซียที่ติดแบล็กลิสต์ ธนาคารไทยอาจถูกตัดออกจากระบบการเงินโลก ซึ่งจะส่งผลพังพินาศต่อระบบเศรษฐกิจและการส่งออกของไทยทั้งหมด

ส่วนบริษัทพลังงานของไทยที่มีการลงทุนหรือทำธุรกิจในต่างประเทศ อาจถูกแบนการทำธุรกรรมหรือถูกระงับทรัพย์สินในต่างแดนได้เช่นกัน

ต่อมา คือการขนส่งและประกันภัย บริษัทเดินเรือและบริษัทประกันภัยทางทะเลรายใหญ่ของโลกซึ่งมักเป็นของชาติตะวันตก ปฏิเสธการให้บริการกับเรือที่บรรทุกน้ำมันรัสเซีย หากไม่มีประกันภัย การขนส่งทางทะเลก็แทบจะเป็นไปไม่ได้เลย หรือหากหาได้ก็จะมีต้นทุนที่สูงมาก

เมื่อบริษัทประกันภัยและกองเรือมาตรฐานระดับโลกไม่รับขนส่งน้ำมันรัสเซีย การซื้อน้ำมันจึงต้องพึ่งพา “กองเรือเงา” (Shadow Fleet) ซึ่งมักเป็นเรือน้ำมันเก่าที่ถูกปลดระวางและใช้ประกันภัยนอกระบบมาตรฐาน

หากเกิดอุบัติเหตุน้ำมันรั่วไหลระหว่างทาง หรือในน่านน้ำไทย จะไม่มีบริษัทประกันภัยระดับโลกเข้ามารับผิดชอบค่าเสียหายในการฟื้นฟูสภาพแวดล้อม ซึ่งมีมูลค่ามหาศาล

3. ระยะทางและต้นทุนค่าขนส่ง (Logistics) ด้วยระยะทางการเดินเรือจากท่าเรือของรัสเซียมายังประเทศไทยนั้น ไกลกว่าการขนส่งจากตะวันออกกลางมากกว่าเท่าตัว ระยะทางที่ไกลขึ้นหมายถึง ค่าระวางเรือ (ค่าขนส่ง) ที่แพงขึ้น ซึ่งต้นทุนตรงนี้อาจไปหักล้างกับส่วนลดค่าน้ำมันที่รัสเซียเสนอให้ ทำให้เมื่อคำนวณราคาสุทธิเมื่อมาถึงหน้าโรงกลั่นในไทยแล้ว อาจ
ไม่ได้ถูกกว่าน้ำมันจากแหล่งเดิม

4.สัญญาระยะยาวและความมั่นคงทางพลังงาน การซื้อขายน้ำมันระดับประเทศมักทำกันผ่าน สัญญาระยะยาว (Long-term contracts) เพื่อรับประกันว่าประเทศจะมีน้ำมันใช้สม่ำเสมอและไม่ขาดแคลน ไทยมีความสัมพันธ์อันดีและมีสัญญากับกลุ่มประเทศตะวันออกกลางมาอย่างยาวนาน การลดสัดส่วนกะทันหันเพื่อไปพึ่งพาแหล่งพลังงานจากประเทศที่กำลังอยู่ในภาวะสงครามและมีความไม่แน่นอนสูง อาจส่งผลเสียต่อความมั่นคงทางพลังงานของประเทศในระยะยาวได้...”

ในยามวิกฤตพลังงานโลก ประเทศไทยเราต้องจัดการน้ำมันทั้ง 2 ขาให้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ไม่งั้นเศรษฐกิจในประะเทศก็วิบัติตามไปด้วย

สารส้ม