เช้าวันที่ 25 ตุลาคม 2568หลังจากผมตื่นขึ้นมา พลันที่ทราบข่าวการสวรรคตของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เมื่อเวลา 21.21 นาฬิกาของคืนวันที่ 24 ตุลาคม ผมก็คงเหมือนคนไทยอีกมากมายหลายสิบล้านที่รู้สึกเศร้า หัวใจโหวงๆ แม้ว่าเราได้รับรู้ถึงพระอาการประชวรของพระองค์มานานพอสมควร

ส่วนหนึ่งนั้นเป็นเพราะความเคารพรักและผูกพันที่คนไทยมีต่อสถาบันพระมหากษัตริย์ และอีกส่วนหนึ่ง เป็นเพราะเราได้รับรู้รับเห็นภาพพระราชกรณียกิจที่ทรงทำให้กับประเทศชาติและประชาชนไทยมายาวนานหลายทศวรรษ

การนั่งดูข่าวทางโทรทัศน์ที่นำประมวลภาพจากอดีตของพระองค์มานำเสนอ ทำให้ผมคิดถึงเพลง “แผ่นดินของเรา” ซึ่งมีชื่อซ้ำกันอยู่ 2 เพลง

“แผ่นดินของเรา” เพลงแรกเป็นเพลงพระราชนิพนธ์เพลงที่ 34 ของ ในหลวงรัชกาลที่ 9 ซึ่งทรงพระราชนิพนธ์เมื่อปีพ.ศ. 2505 ในวาระโอกาสที่ เจ้าหญิงอเล็กซานดราแห่งเคนท์ สหราชอาณาจักร เสด็จเยือนประเทศไทยเป็นการส่วนพระองค์ พระราชนิพนธ์เดิมเป็นเพลงทำนองสั้นๆ ชื่อ “Alexandra” และโปรดเกล้าฯให้ หม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมช เขียนเนื้อเพลงเป็นภาษาอังกฤษ

ต่อมาในปี 2516 สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ ทรงมีพระราชดำริว่า เพลงพระราชนิพนธ์ “Alexandra” นี้มีความไพเราะ น่าจะนำมาใส่คำร้องเป็นภาษาไทยด้วย จึงกราบบังคมทูลขอพระบรมราชานุญาต และให้ท่านผู้หญิงมณีรัตน์ บุนนาค แต่งคำร้องภาษาไทยขึ้นมาอีกฉบับหนึ่ง ใช้ชื่อว่า “แผ่นดินของเรา”

ส่วนอีกเพลงใช้ชื่อ “แผ่นดินของเรา”นำทำนองมาจากเพลง “Theme of Exodus” หรืออีกชื่อหนึ่งคือ “This Land is Mine” ซึ่งเออร์เนสต์ โกลด์ แต่งประกอบหนังเรื่อง Exodus ในปี 1960 หนังเรื่องนี้กำกับโดย อ็อตโต พรีมิงเกอร์เป็นหนังประเภทรวมดาวดังมาแสดง ตัวเพลงได้รางวัลทั้ง ออสการ์ และแกรมมี่

เพลงนี้ใส่เนื้อร้องภายหลังโดย แพ็ท บูนนักร้อง-นักแต่งเพลงชื่อดังยุคร็อกแอนด์โรลมีศิลปินหลายคนนำไปบันทึกเสียง แต่ที่โด่งดังและคุ้นหูที่สุดเป็นเสียงร้องของ แอนดี้ วิลเลี่ยมส์ ซึ่งคำร้องนั้นถูกนำมาถอดเป็นภาษาไทยโดย สุรพล โทณะวณิก

ครูสุรพล แต่งเมื่อไหร่ ข้อมูลไม่ได้บอกไว้ชัดเจน รู้เพียงแต่ว่าบันทึกเสียงครั้งแรกโดย มีศักดิ์ นาครัตน์ ผลิตโดย ห้างแผ่นเสียงทองคำ ตรานกพิราบคู่ ซึ่งน่าจะเป็นช่วงไล่เลี่ยกันกับที่มีแผ่นเสียง “สดุดีมหาราชา” ร้องนำโดย มีศักดิ์ และผลิตโดยห้างเดียวกันออกมา แต่ต่อมา เพลงนี้มาโด่งดังสุดๆจากการนำมาร้องใหม่โดย สันติ ลุนเผ่

“แผ่นดินของเรา” ทั้งสองเพลง เป็นการถอดคำและความจากภาษาอังกฤษได้อย่างสวยงาม และต้องตรงตามความหมาย โดยฝีมือชั้นครูที่เรียกได้ว่าเป็น “นายภาษา”

แต่ความแตกต่างคือ “แผ่นดินของเรา” ที่ทำนองต้นทางเป็นของ เออร์เนสต์ โกลด์ และคำร้องของ ครูสุรพล มีท่วงทีของเพลงปลุกใจโดยแท้ ฮึกเหิม กร้าวแกร่ง ประมาณว่าพร้อมรบขณะที่เพลงพระราชนิพนธ์ “แผ่นดินของเรา” อยู่ในโทนที่อ่อนโยนทั้งทำนองและเนื้อเพลง ชี้ชวนให้เห็นมุมที่ดีงามต่างๆของประเทศไทย และท่อนสุดท้ายของเพลงก็สอดรับกับพระราชดำรัสของ ในหลวงรัชกาลที่ 9 ที่ตรัสเสมอมาคือ “รู้รักสามัคคี”

เนื้อเพลง “แผ่นดินของเรา” ที่ประพันธ์โดย ท่านผู้หญิงมณีรัตน์ บุนนาค บอกไว้ว่า

ถึงอยู่แคว้นใด ไม่สุขสำราญ

เหมือนอยู่บ้านเรา ชื่นฉ่ำค่ำเช้าสุขทวี

ทรัพย์จากผืนดิน สินจากนที

มีสิทธิ์เสรี สันติครองเมือง

เรามีป่าไม้อยู่สมบูรณ์

ไร่นาสดใสใต้ฟ้าเรือง

โบราณสถานส่งนามประเทือง

เกียรติเมืองไทยขจรไปทั่วแดนไกล

รักชาติของเรา ไว้เถิดผองไทย

ผืนแผ่นแหลมทอง รวมพี่รวมน้องด้วยกัน

รักเกียรติรักวงศ์ เสริมส่งสัมพันธ์

ทูนเทิดเมืองไทยนั้น ให้ยืนยง

ถ้าผมมีความสามารถมากพอ และไม่เป็นการอาจเอื้อมเกินไป ผมอยากจะแต่งเพิ่มอีกสักท่อน เพื่อบอกว่า แผ่นดินของเราดำรงอยู่มาถึงวันนี้ เพราะเราเคยมี ในหลวงรัชกาลที่ 9 และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง พระผู้เสด็จสู่สวรรคาลัย

ทิวา สาระจูฑะ