ผมคิดว่าถ้าคนไทยมี “อาวุธครบมือ” คนไทยเราจะเก่งมาก อย่างเช่นในวงการแพทย์ไทย ในระดับโรงเรียนแพทย์ โรงพยาบาลศูนย์ ฯลฯ เราไม่แพ้ใครเลยในแง่ของความสามารถของตัวบุคคล แต่เรายังสู้ ต่างประเทศไม่ได้ เพราะเรา(มัก)ขาดเพื่อนร่วมงานที่สำคัญในฝ่ายต่างๆ หรือแม้แต่ในหน่วยหรือฝ่ายของตนเอง งบประมาณ อุปกรณ์ต่างๆ ตัวบุคลากรของเราอาจจะเก่งกว่าต่างประเทศด้วยซ้ำไป เช่น อายุรแพทย์ แพทย์อนุสาขาต่างๆ แต่ถึงเก่งอย่างไรก็ต้องพึ่งศัลยแพทย์ รังสีแพทย์ พยาธิแพทย์ และแพทย์สาขาวิชาอื่นๆ อีกมากมาย รวมทั้งคณาจารย์ทางด้านพรีคลินิก (3 ปีแรกของการเรียนแพทย์) ทั้งแพทย์และไม่ใช่แพทย์ เราอาจดูผู้ป่วยได้ดี เร็ว แต่บางครั้งเราต้องพึ่งเอกซเรย์ ซึ่งถึงแม้เดี๋ยวนี้ดีขึ้นมาก แต่ถ้าขอนัดตามธรรมดาอาจต้องรอเป็นอาทิตย์ 2 อาทิตย์ บางอย่าง เช่น MRI อาจต้องรอหลายสัปดาห์ หรือเป็นเดือนๆ ถ้าขอด่วนก็อาจจะได้เร็ว แต่ใครบ้างที่อยากจะบอกว่าเป็นเรื่องด่วนทุกครั้ง แพทย์บางคนอาจไม่คิดว่าด่วน แต่สำหรับผู้ป่วยแล้ว ผู้ป่วยอยากได้ทำการตรวจต่างๆ เร็วๆ ทั้งนั้น ไม่วันนี้ก็พรุ่งนี้ ผมเคยไปเยี่ยม Mayo Clinic ที่โด่งดัง ที่ตั้งมากว่า 150 ปี ที่ Rochester ซึ่งเป็นเมืองเล็กๆ นอกเส้นทางใหญ่ๆ ไม่ใช่เมืองที่ทุกคนจะต้องผ่าน ตรงกันข้าม ใครที่ไปที่นี่จะต้องตั้งใจไป สนามบินก็เล็ก เมืองนี้อยู่ได้เพราะ Mayo Clinic เรียกว่า Clinic แต่เป็นโรงพยาบาล เป็นโรงเรียนแพทย์ (เอกชน) ที่ดังมากที่สุดแห่งหนึ่งในอเมริกาและในโลก มีสาขาวิชาที่ถูกเลือกให้เป็นสาขาวิชาที่ดีที่สุดในอเมริกาเป็นสิบๆ สาขาวิชา แต่ถ้าโรงพยาบาลตั้งตอนนี้ คงเจ๊ง เอาตัวไม่รอด เพราะตั้งอยู่ในเมืองเล็กๆ แต่ที่อยู่ได้เพราะตั้งมานานแล้ว ตั้งแต่ตอนนั้นยังไม่ค่อยมีโรงเรียนแพทย์ที่ดังมากมาย จนบัดนี้อยู่ได้เพราะมีชื่อเสียงที่ดี คนอเมริกาและชาวต่างชาติ มักนึกถึงโรงพยาบาลแห่งนี้ ถ้าเป็นโรคอะไรที่ร้ายแรงหรือโรคที่โรงพยาบาลอื่นรักษาไม่ได้

เนื่องจาก Mayo Clinic ตั้งอยู่ใน Rochester ที่เป็นเมืองเล็กๆ และไกลจากเมืองใหญ่ๆ พอสมควร ผู้ป่วยและญาติเวลาจะมารักษาที่โรงพยาบาลแห่งนี้ จึงต้องตั้งใจมา และมาค้างที่ Rochester ฉะนั้น Mayo Clinic จึงมีนโยบายที่จะต้องรีบตรวจผู้ป่วยให้ครบถ้วนภายใน 1-3 วัน เช่น ถ้ามีผ่าตัดก็ผ่าเลยหลังจากการตรวจอย่างละเอียด รวดเร็ว ปลอดภัย และอย่างมีประสิทธิภาพ ผู้ป่วยจะนัดมาก่อน พอมาถึงแพทย์ ผู้ป่วยจะได้รับการตรวจที่ OPD (Outpatient Department หรือแผนกผู้ป่วยนอก) หลังจากพบแพทย์แล้วแพทย์จะส่งไปตรวจเพิ่มเติมที่จำเป็น เช่น ตรวจเลือด กราฟหัวใจ หรือการตรวจอื่นๆ ทางด้านหัวใจ เอกซเรย์ทุกอย่างเช่น ultrasound, CT scan, MRI (อาจได้รับการประสานให้เตรียมตัวมาก่อน) หรือแม้แต่การทำ biopsy (ตัดชิ้นเนื้อไปตรวจ) แล้วผู้ป่วยจะกลับมาพบแพทย์อีกภายในระยะเวลา 1-3 ชั่วโมงของวันเดียวกัน แล้วแต่ว่าต้องตรวจอะไร พร้อมกับผลการตรวจทุกอย่าง ผมได้รับการบอกเล่าจากเจ้าหน้าที่ๆมาต้อนรับว่า Mayo มี MRI ถึง 27 เครื่อง!

Mayo รีบตรวจผู้ป่วยเพราะญาติและผู้ป่วยต้องค้างที่โรงแรมในเมือง เพราะมาไกลจากบ้าน ถ้าบินมาโรงพยาบาลหลายๆ ครั้งจะไม่สะดวก จึงอยากตรวจรักษาให้เสร็จทุกอย่างลุล่วงไปด้วยดีในครั้งเดียว ภายใน 1-3 วัน จะได้ไม่ต้องบินไปบินมา ถึงแม้ Mayo สามารถที่จะตรวจเพิ่มเติมทางห้อง lab, xray ได้เร็วมาก แต่ค่าใช้จ่ายที่นี่ไม่ได้แพงกว่าที่โรงเรียนแพทย์อื่นๆ เลย Mayo เป็น non profit organization คือไม่คิดเอากำไร แต่กำไรที่ได้จะถูกนำเข้ามูลนิธิฯ ซึ่งจะนำรายได้มาส่งเสริมการบริหารงานของโรงพยาบาล เช่น ในการทำวิจัย ซื้อเครื่องมือ ฯลฯ แพทย์จะได้รับแต่เงินเดือน ไม่ใช่ทำงานมาก จะได้เงินเดือนมาก บางโรงพยาบาล รายได้แพทย์จะขึ้นอยู่ที่การทำงาน ดูแลผู้ป่วยมาก หรือน้อย ฯลฯ การตรวจเพิ่มเติมของไทย เช่นที่จุฬาฯ และที่โรงพยาบาลอื่นๆ ยังใช้เวลาหลายๆ วันตรวจ กว่าจะได้พบหมอ (แม้กระทั่งคลินิกนอกเวลา(เสียเงิน)ยังต้องรอเป็นเดือนที่จุฬาแต่ที่เอกชนคงไม่มีแบบนี้) กว่าจะได้ตรวจทุกอย่างตามที่ต้องการอาจใช้เวลาหลายวัน หลายสัปดาห์ ปัจจุบันนี้ เราต้องพยายามดูแลผู้ป่วยแบบผู้ป่วยนอก ทำทุกอย่างให้จบในฐานะที่เป็นผู้ป่วยนอก อย่านำผู้ป่วยเข้าโรงพยาบาล ถ้าไม่จำเป็น ฉะนั้นระบบการตรวจเพิ่มเติมต่างๆ เช่น ห้อง lab xray ทุกชนิด พยาธิวิทยา หรือแม้แต่การผ่าตัดบางชนิด ควรทำได้อย่างรวดเร็ว และแบบผู้ป่วยนอก ผู้บริหารต้องมีวิสัยทัศน์ พัฒนาตนเอง มีความคิดริเริ่ม สร้างสรรค์ ปรับปรุงตนเอง องค์กร ตลอดเวลา ถ้าผู้ป่วยเข้าโรงพยาบาลและต้องรอการตรวจบางอย่าง จะเสียทั้งเวลา ค่าใช้จ่าย และเตียง ที่ผู้ป่วยอื่นอาจมีความจำเป็นมากกว่า

สมัยนี้โรงพยาบาลต้องมุ่งพัฒนาให้เป็นการรักษาโดยเน้นไปที่ผู้ป่วยนอก ซึ่งค่าใช้จ่ายจะลดลง ผมทราบดีว่าถ้าเข้าโรงพยาบาล บางอย่างจะเบิกได้ และบางอย่างจะเบิกไม่ได้ถ้ารักษาแบบผู้ป่วยนอก แต่องค์กรแพทย์ต่างๆ จะต้องคุยกับระบบสาธารณสุข เช่น สปสช. ประกันสังคม กรมบัญชีกลาง และระบบประกันสุขภาพทั้งหลายตลอดเวลา เพื่อจะได้เข้าใจ และปรับระเบียบการจ่ายเงิน ฯลฯ

นพ.พินิจ กุลละวณิชย์