การกะพริบตาคืออะไร สำคัญอย่างไร

การกะพริบตาเป็นกลไกปกติที่ธรรมชาติให้มา เพื่อให้เปลือกตาช่วยเกลี่ยน้ำตาให้กระจายทั่วพื้นผิวลูกตา พื้นผิวลูกตาคือส่วนด้านหน้าของตาที่กระทบสิ่งแวดล้อมภายนอก ประกอบไปด้วย ผิวกระจกตาดำ เยื่อบุคลุมตาขาวเปลือกตาในบนและล่าง โดยทั่วไปคนเรามีต่อมผลิตน้ำตาบริเวณเปลือกตาบน และบางส่วนผลิตที่ขอบตา การกะพริบตา เป็นปฏิกิริยาอัตโนมัติของร่างกายป้องกันอันตรายจากภายนอก ปกติ กะพริบตา 15-20 ครั้งต่อนาที แต่ถ้าเด็กเล็กจะมีจำนวนครั้งที่ กะพริบต่อนาทีน้อยกว่านี้ได้

เด็กน้อย กะพริบตาบ่อยกว่าปกติ เกิดได้จาก 4 สาเหตุหลักๆ

1.พื้นผิวตาเด็กมีปัญหา

l จากภาวะภูมิแพ้ทำให้เยื่อตาอักเสบ

l สิ่งแปลกปลอมเข้าร่องตา เกิดความระคายเคืองจนทำให้ กะพริบตาบ่อยได้

l ภาวะตาแห้ง : ขนตาเกเป็นอีกหนึ่งภาวะทำให้เกิดตาแห้งได้ นำไปสู่กระจกตาอักเสบ เด็กจึง กะพริบตาบ่อยปัจจุบันการเรียนออนไลน์ จ้องหน้าจอทั้งวัน รวมถึงเด็กติดไอแพดเวลาทานอาหารต้องนั่งดูไปด้วยทำให้อัตราการ กะพริบตาต่อนาทีของเด็กน้อยลง นำไปสู่ภาวะตาแห้งได้เช่นกัน

2.โรคตาเขออกเป็นบางเวลา โรคนี้ทำให้เด็กอาจมองเห็นภาพซ้อนดังนั้นร่างกายจึงปรับตัวด้วยการหลับตาข้างหนึ่ง เพื่อให้มองเห็นได้ดีขึ้น จึงดูเหมือนกะพริบตา

3.ภาวะสายตาผิดปกติ (สายตาสั้น ยาว เอียง) เด็กจะมองเห็นที่ไกลไม่ชัด จึงหยีตา ขมวดคิ้ว เพื่อให้เห็นชัดขึ้น (pinhole effect: มองผ่านรูเล็กๆแล้วมองเห็นชัดขึ้น) จึงดูเหมือน กะพริบตา

4.Tics disorder เป็นภาวะที่พบบ่อย 20% ของเด็ก กะพริบตาบ่อยเกิดจากสาเหตุนี้ ส่วนใหญ่พบในเด็กโต 6-7 ขวบ พบในเด็กชายมากกว่าเด็กหญิงไม่ใช่สาเหตุโรคทางตาโดยตรง เป็นโรคที่เกิดจากจิตใต้สำนึก กังวลและเครียดจากสภาพแวดล้อมที่กระตุ้นเด็ก ทั้งเครียดจากการเรียน จากครอบครัว ความคาดหวังที่มากเกินไป จนเกิดการกระตุกของกล้ามเนื้อเล็กๆ ความรุนแรงของโรคสัมพันธ์กับความเครียดที่มากขึ้น ส่วนใหญ่ที่จักษุแพทย์เด็กเจอ จะเป็นโรคภูมิแพ้ และ tics

หากพบว่าลูกน้อย กะพริบตาบ่อยผู้ปกครองควรทำอย่างไร

1.พบจักษุแพทย์ หรือจักษุแพทย์เด็ก เพื่อหาสาเหตุ ไม่ต้องกังวลเรื่องอายุของเด็ก จักษุแพทย์สามารถตรวจได้ทุกช่วงวัยเนื่องจากมีเครื่องมือที่ทันสมัย และมีเทคนิครับมือกับเด็กน้อย ถ้ามีอาการตามัว ขี้ตามาก ตาแดง ต้องให้ความสำคัญและมาพบแพทย์ให้เร็ว เนื่องจากจะยิ่งทำให้ตาอักเสบมากขึ้นได้หากมาช้า และอธิบายให้ลูกน้อยฟังว่ามาหาแพทย์จะต้องตรวจอะไรบ้าง เพื่อให้เด็กได้รับรู้ และเตรียมตัวให้ความร่วมมือมากขึ้น

2.ก่อนมาพบจักษุแพทย์ทำอย่างไรได้บ้าง

l หยุดกิจกรรมต่าง ๆ ที่อาจทำให้เด็กตาแห้ง ให้เด็กพักสายตา 5-10 นาที

l ถ้าเด็กคันตา ห้ามขยี้ตา เพราะจะทำให้ตาอักเสบมากขึ้น ให้ใช้การประคบเย็นแทน

l ถ้าสงสัยว่ามีสิ่งแปลกปลอมเข้าตาเด็ก ห้ามเป่าตา หรือเขี่ยออก อาจเกิดการติดเชื้อและบาดเจ็บมากขึ้นได้

เมื่อมาพบจักษุแพทย์แล้ว จักษุแพทย์จะตรวจอะไรบ้าง

l วัดประเมินความสามารถทางการมองเห็น ว่ามีสายตาสั้น ยาว เอียง หรือไม่

l หยอดขยายรูม่านตา เพื่อลดภาวะเพ่ง อาจจะแสบตาบ้างหลังทำ แต่จะหายใน 5-10 วินาที

l ใช้กล้อง slit lamp ส่องดูพื้นผิวตาเด็กว่าเรียบดีไหม

l ดูกล้ามเนื้อการกลอกตา จักษุแพทย์จะมีเทคนิค มีของเล่นให้เด็กสนใจ ให้ความร่วมมือ

l หากปกติทุกอย่าง จิตแพทย์จะสังเกตพฤติกรรมเด็ก เพื่อดูว่าอาจเป็น tics ได้หรือไม่ โดยสังเกตช่วงเวลาที่เด็กกำลังตั้งใจฟังแพทย์หาก กะพริบตาน้อยลง จากมีความสนใจในเรื่องใดเรื่องหนึ่งมากขึ้น (attention) อาจเป็น tics ได้

l*การตรวจตาในเด็กต้องอาศัยความร่วมมือของเด็ก attention ของเด็กพอสมควร

l ผู้ปกครองอาจสังเกตได้ว่า จักษุแพทย์เด็กตรวจตาเด็กค่อนข้างเร็ว เนื่องจากว่า ถ้าตรวจช้าอาจจะไม่ทันเห็นการเปลี่ยนแปลงการกลอกตา

รักษาได้ตาม 4 สาเหตุหลักดังนี้

1.พื้นผิวตาเด็กมีปัญหา :

l จากภาวะภูมิแพ้ทำให้เยื่อตาอักเสบ : หยอดยาแก้แพ้ และน้ำตาเทียมตามที่แพทย์สั่ง ประคบเย็นร่วมด้วย หากเป็นภาวะภูมิแพ้จากหลายระบบ จะดูแลรักษาแบบ systemic ปรึกษาแพทย์เชี่ยวชาญโรคภูมิแพ้ หรือกุมารแพทย์เพิ่มเติม

l สิ่งแปลกปลอมเข้าร่องตา : แพทย์จะเอาออกให้

l ภาวะตาแห้ง : หยอดน้ำตาเทียม 4 ครั้ง ต่อวัน

2.โรคตาเขออกเป็นบางเวลา : รักษาแต่เนิ่นๆ จะทำให้การมองเห็นภาพสามมิติกลับมาได้ ถ้าปล่อยไว้อาจทำให้การมองภาพสามมิติมีปัญหา

3.ภาวะสายตาผิดปกติ (สายตาสั้น ยาว เอียง) : ตัดแว่นสายตาช่วยเรื่องการมองเห็น จักษุแพทย์จะดูภาวะสายตาขี้เกียจร่วมด้วย ถ้ามีต้องให้การรักษา

4.Tics disorder : Psychosocial therapy (ร่างกาย จิตใจ ครอบครัว สังคม) เน้นรักษาจิตใจของเด็ก ให้ความอบอุ่นอาจให้เด็กนอนหนุนตักแล้วผู้ปกครองลูบหัวให้ความอบอุ่นแก่เด็ก อ่านนิทานก่อนนอนให้ฟัง ลดความเครียดอย่าทักหรือว่าเด็กเรื่อง กะพริบตาบ่อย ส่วนมากอาการจะดีขึ้นได้เอง

ป้องกันได้ตาม 4 สาเหตุหลักดังนี้

1.พื้นผิวตาเด็กมีปัญหา :

l จากภาวะภูมิแพ้ทำให้เยื่อตาอักเสบ : หาสิ่งที่แพ้ให้เจอแล้วหลีกเลี่ยง เช่น แพ้ขนสัตว์ แพ้น้ำยาปรับผ้านุ่ม ดังนั้นผู้ปกครองต้องมีความช่างสังเกต

l สิ่งแปลกปลอมเข้าร่องตา : ไม่ได้มีวิธีป้องกันอะไรเป็นพิเศษ หากถ้าเกิดเหตุแล้วให้รีบพามาพบแพทย์

l ภาวะตาแห้ง : ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของเด็ก พักสายตาบ่อยๆทุกครึ่งชั่วโมง เวลารับประทานอาหารไม่ให้เล่นมือถือไอแพด

2.โรคตาเขออกเป็นบางเวลา : ไม่ได้มีวิธีป้องกันอะไรเป็นพิเศษแต่หากสังเกตเห็นให้พามาพบจักษุแพทย์ เพื่อแก้ไขแต่เนิ่นๆ

3.ภาวะสายตาผิดปกติ (สายตาสั้น ยาว เอียง) : ถนอมสายตาให้พักสายตา ออกไปเดินสวนพื้นที่สีเขียวบ้าง

4.Tics disorder : ดูแลลูกน้อยด้วยความอบอุ่น เข้าอกเข้าใจพูดคุยกับเด็ก

เรื่องน่ารู้ การหยอดน้ำตาเทียมในเด็ก : อาจนำน้ำตาเทียมไปแช่เย็น เด็กจะชอบมากขึ้น หยอดเบื้องต้น 4 ครั้งต่อวัน ให้เด็กหลับตา แล้วหยอดน้ำตาเทียมบริเวณหัวตาเด็ก จากนั้นเปิดหัวตาเด็กเบาๆ ประมาณ 3 วินาทีน้ำตาเทียมจะสามารถฉาบลูกตาลงไปได้

เรียบเรียงโดย นศพ.ณิชารีย์ ศรีงาม

ชมรมจักษุวิทยาเด็กและตาเขราชวิทยาลัยจักษุแพทย์แห่งประเทศไทย