ถ้ากล่าวถึงมะเร็งร้ายที่มักได้ยินอยู่เสมอจากญาติพี่น้องหรือเพื่อนร่วมงานว่า “มีคนที่รู้จักดูแข็งแรงดี ไปตรวจร่างกายปุ๊บเจอมะเร็งระยะลุกลามปั๊บ ไม่กี่เดือนก็สุขภาพทรุดโทรมลง แล้วก็เสียชีวิตไป” แน่นอนว่าหนึ่งในมะเร็งร้ายนั้นต้องมีมะเร็งกระเพาะอาหารอยู่ด้วย

มะเร็งกระเพาะอาหารเป็นหนึ่งในมะเร็งที่จัดเป็นปัญหาสำคัญของระบบสาธารณสุขทั่วโลกรวมทั้งประเทศไทย โดยรายงานล่าสุดจากองค์การอนามัยโรคในปี ค.ศ.2022 พบผู้ป่วยมะเร็งกระเพาะอาหารรายใหม่จำนวน 968,365 คน และพบผู้เสียชีวิตจากมะเร็งกระเพาะอาหารถึง 659,805 คน ซึ่งจัดอยู่ในอันดับที่ 5 จากสถิติมะเร็งทั้งหมดในทุกระบบ

แล้วทำไมมะเร็งกระเพาะอาหารถึงเป็นเช่นนั้น

ก็เพราะมะเร็งกระเพาะอาหารเป็นโรคที่เกิดขึ้นจากการอักเสบเรื้อรังและยาวนานของเซลล์กระเพาะอาหาร โดยมีปัจจัยที่ก่อให้เกิดโรคจาก อายุที่มากขึ้น เชื้อเฮลิโคแบคเตอร์ ไพโลไร (Helicobacter pylori) การสูบบุหรี่ ดื่มสุรา หรือการมีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งกระเพาะอาหารซึ่งอาจส่งต่อทางพันธุกรรม โดยการอักเสบจากปัจจัยดังกล่าว สามารถทำให้ผู้ป่วยมีอาการได้หลากหลายตั้งแต่อืดแน่นท้อง อาหารไม่ย่อย จนกระทั้งมีอาการมากขึ้น ได้แก่ ปวดท้องโดยเฉพาะบริเวณลิ้นปี่ บางรายเกิดเป็นแผลที่กระเพาะอาหาร มีอาเจียนเป็นเลือดเก่า ลิ่มเลือด หรือเลือดสด ขับถ่ายออกมามีอุจจาระสีดำ หรืออาจมีอุจจาระปนกับเลือดสดได้ถ้าเลือดออกเป็นจำนวนมาก บางรายแผลมีเลือดออกน้อยๆ แต่ออกเรื้อรังก็ทำให้ผู้ป่วยมีภาวะซีด อ่อนเพลีย มีผลต่อภาวะโภชนาการ ทำให้ทานอาหารได้น้อยลง น้ำหนักลด

เมื่อเข้าสู่ระยะลุกลามก็จะสามารถคลำได้ก้อนที่ช่องท้องใต้ลิ้นปี่ หากมีการลุกลามไปยังต่อมน้ำเหลืองก็อาจคลำเจอก้อนได้ที่บริเวณคอ จนกระทั่งพัฒนาลุกลามไปยังอวัยวะสำคัญอื่นได้แก่ ตับ ปอด กระดูก ซึ่งจากที่กล่าวมานั้น จะเห็นได้ว่ามะเร็งกระเพาะอาหารมีลักษณะค่อยเป็นค่อยไปในช่วงแรก ๆ ซึ่งมีอาการคล้ายกับโรคที่ประชาชนทั่วไปเข้าใจว่าตนเองเป็นโรคกระเพาะอาหาร ซึ่งเมื่อดำเนินไปจนเกิดการอักเสบเรื้อรังและพัฒนาเป็นมะเร็งก็จะมีการดำเนินอย่างรวดเร็วเมื่อเข้าสู่ระยะลุกลาม

แล้วทำอย่างไรจึงจะไม่กลายเป็นมะเร็งกระเพาะอาหารลักษณะดังกล่าว

การรักษาโรคมะเร็งกระเพาะอาหารที่จะได้ผลดีย่อมเกิดจากการตรวจเจอตั้งแต่เนิ่น โดยหากท่านมีอาการอืดแน่นท้อง อาหารไม่ย่อย ปวดท้องบริเวณลิ้นปี่ อาเจียนออกมามีเลือดปน ถ่ายอุจจาระสีดำ ภาวะซีด อ่อนเพลีย ทานอาหารได้น้อยลง น้ำหนักลด สงสัยว่ามีก้อนที่ท้อง โดยเฉพาะท่านที่มีอายุมากกว่า 50 ปีขึ้นไป ไม่ควรซื้อยารับประทานเอง ควรมาพบแพทย์เพื่อทำการตรวจรักษา ซึ่งหากมีข้อบ่งชี้ แพทย์ก็จะทำการส่งต่อหรือส่งตรวจด้วยการส่องกล้องทางเดินอาหารส่วนต้น ซึ่งเทคโนโลยีในปัจจุบันนี้มีการพัฒนาไปอย่างมากของความคมชัด สามารถตรวจวินิจฉัยได้ถูกต้องและแม่นยำ สามารถตรวจการติดเชื้อเฮลิโคแบคเตอร์ ไพโลไร ตรวจชิ้นเนื้อเพิ่มเติมทางพยาธิวิทยาสำหรับตำแหน่งกระเพาะอาหารที่สงสัย นอกจากนี้ในปัจจุบันยังสามารถให้การรักษาด้วยการผ่าตัดผ่านกล้องส่องทางเดินอาหารส่วนต้นสำหรับมะเร็งกระเพาะอาหารระยะเริ่มต้นซึ่งสามารถหายขาดและให้ผลการรักษาที่ดีเยี่ยม

การหมั่นสังเกต ดูแลสุขภาพ โดยการป้องกันโรคถือเป็นสิ่งที่สำคัญที่สุดซึ่งสามารถทำได้ง่าย ๆ หลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่ ดื่มสุรา ซึ่งจะได้ประโยชน์อย่างมากไม่เพียงมะเร็งกระเพาะอาหารแต่ได้ประโยชน์ต่อการป้องกันโรคอื่น ๆ ด้วย แต่หากมีอาการดังกล่าวก็ให้ทุกท่านไม่ละเลย พบแพทย์เพื่อทำการตรวจรักษาซึ่งหากพบข้อบ่งชี้หรือสิ่งผิดปกติก็จะทำให้ได้รับการรักษาที่ทันท่วงที ซึ่งการรักษามะเร็งกระเพาะอาหารระยะเริ่มต้นย่อมสามารถหายขาดและให้ผลที่ดีกว่าการพบในระยะลุกลามหรือแพร่กระจายอย่างแน่นอน

รองศาสตราจารย์ ดร.นายแพทย์ ประสิทธิ์ มหาวงศ์ขจิต

ภาควิชาศัลยศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์