ในการดำเนินงานตามนโยบายกระทรวงสาธารณสุข ศูนย์รับบริจาคอวัยวะได้ดำเนินงานมาอย่างต่อเนื่องตามแผนพัฒนาระบบบริการสุขภาพ (Service Plan) สาขาการรับบริจาคและการปลูกถ่ายอวัยวะ กระทรวงสาธารณสุข ทั้งด้านการจัดตั้งศูนย์รับบริจาคอวัยวะ ศูนย์ปลูกถ่ายไตทุกเขตสุขภาพ พร้อมทั้งพัฒนาทีมผ่าตัดจัดเก็บอวัยวะ เพื่อให้ประชาชนได้มีโอกาสเข้าถึงบริการปลูกถ่ายอวัยวะและดวงตาที่มีประสิทธิภาพและรวดเร็ว และในโอกาสที่ นพ.โอภาส การย์กวินพงศ์ ได้เข้ารับตำแหน่งปลัดกระทรวงสาธารณสุข เมื่อวันที่ 3 ตุลาคม พ.ศ.2565 ได้มอบนโยบายแรกมุ่งเน้นสนับสนุการดำเนินงานด้านการบริจาคอวัยวะและดวงตา โดยประกาศเป็นนโยบายสำคัญนโยบายแรกที่จะติดตามเข้มข้นอย่างต่อเนื่อง

นอกจากนี้ ศูนย์รับบริจาคอวัยวะยังร่วมกับกระทรวงสาธารณสุข แพทยสภา สมาคมปลูกถ่ายอวัยวะแห่งประเทศไทยและผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมาย ร่วมประชุมจัดทำร่างพระราชบัญญัติการบริจาคและการปลูกถ่ายอวัยวะและเนื้อเยื่อ พ.ศ..... อย่างต่อเนื่องเพื่อให้ทันต่อความก้าวหน้าทางการแพทย์ การเปลี่ยนแปลงของกฎหมายและจริยธรรมทางการแพทย์ รวมทั้งพระราชบัญญัตินี้จะเป็นแนวทางการดำเนินงานแก่ผู้ปฏิบัติงานด้านรับบริจาคอวัยวะและการปลูกถ่ายอวัยวะต่อไป

ด้านการปฏิบัติงานรับบริจาคอวัยวะ ศูนย์รับบริจาคอวัยวะได้จัดการอบรมหลักสูตรการพยาบาลเฉพาะทาง สาขาการบริจาคอวัยวะและการปลูกถ่ายอวัยวะซึ่งมีทั้งภาคทฤษฎี และภาคปฏิบัติ เพื่อพัฒนาพยาบาลวิชาชีพให้สามารถปฏิบัติงานในการบริจาคอวัยวะและการปลูกถ่ายอวัยวะได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยมีผู้เข้ารับการอบรมจากโรงพยาบาลทั่วประเทศ ซึ่งศูนย์รับบริจาคอวัยวะได้เป็นแหล่งฝึกปฏิบัติงานกระบวนการรับบริจาคอวัยวะ ได้จัดให้ผู้เข้ารับการอบรมมีประสบการณ์ด้านการรับบริจาคอวัยวะจากผู้เสียชีวิตสมองตาย การประชาสัมพันธ์และรับแสดงความจำนงบริจาคอวัยวะ การรับบริจาคดวงตา รวมทั้งการตรวจทางห้องปฏิบัติการที่เกี่ยวกับการรับบริจาคอวัยวะ เพื่อให้ผู้เข้าอบรมมีสมรรถนะในการพยาบาลด้านบริจาคอวัยวะและปลูกถ่ายอวัยวะ สามารถบริหารจัดการตามขั้นตอนต่างๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

จากตั้งแต่เริ่มต้นในปี พ.ศ.2537 จนถึงสิ้นปี 2565 มีผู้บริจาคอวัยวะสมองตาย รวมทั้งสิ้น 3,745 ราย โดยในปี พ.ศ.2565 มีผู้บริจาค303 ราย เพิ่มขึ้น 113 รายจากปี 2564 (39%)

ในปี พ.ศ.2565 มีผู้บริจาคอวัยวะ 5 คนต่อประชากร 1 ล้านคน

และในปี พ.ศ. 2565 ผู้ที่รับการปลูกถ่ายอวัยวะจำนวน 677 ราย โดยเป็นการปลูกถ่ายไตมากที่สุด คือ 538 ราย รองลงมาได้แก่ ตับ 100 ราย หัวใจ 28 ราย ตับ-ไต 4 ราย ตับอ่อน-ไต3 ราย หัวใจ-ไต 2 ราย หัวใจ-ตับ 1 ราย ตับอ่อน 1 ราย ดวงตา 350 ดวง ผิวหนัง 266 ชิ้น ลิ้นหัวใจ 67 ราย หลอดเลือด11 ราย กระดูก 16 ราย

จำนวนผู้ได้รับการปลูกถ่ายอวัยวะและเนื้อเยื่อ ตั้งแต่ 1 กุมภาพันธ์ 2537-31 ธันวาคม 2565 ตั้งแต่ศูนย์รับบริจาคอวัยวะ ดำเนินงาน ใน พ.ศ.2537 มีการปลูกถ่ายอวัยวะและจัดเก็บเนื้อเยื่อ แยกเป็นอวัยวะ 8,591 ราย และเนื้อเยื่อ 9,576 ชิ้น มีการปลูกถ่ายไตมากที่สุดจำนวน 6,774 ราย รองลงมาได้แก่ ตับ 1,340 ราย หัวใจ 333 ราย หัวใจ-ปอด42 ราย ตับ-ไต 39 ราย ปอด 28 ราย ตับอ่อน-ไต 20 รายหัวใจ-ไต 10 ราย ตับอ่อน 3 ราย Multivisceral organ2 ราย ส่วนการจัดเก็บเนื้อเยื่อที่มากที่สุด คือ ดวงตา 4,311 ดวงรองลงมา คือ ผิวหนัง 2,711 ชิ้น ลิ้นหัวใจ 2,372 ลิ้น กระดูก 133 ราย หลอดเลือด 48 ราย และ Islet cell 1 ราย

ในปี พ.ศ. 2565 มีผู้ลงทะเบียนรออวัยวะ (ทุกอวัยวะ) จำนวน 6,279 ราย ได้รับการปลูกถ่ายอวัยวะ 677 ราย จากผู้บริจาคอวัยวะจำนวน 303 ราย หรือมีผู้รับการปลูกถ่ายอวัยวะจากผู้บริจาคสมองตายเพียงร้อยละ 10.8 ของผู้ที่รออวัยวะทั้งหมด

ในปี พ.ศ.2565 มีผู้แสดงความจำนงบริจาคอวัยวะขณะมีชีวิตอยู่ 105,743 คน และตั้งแต่ พ.ศ.2537 ถึงปัจจุบัน 29 ปีมีจำนวน 1,518,535 คน คิดเป็นร้อยละ 2.4 ของประชากรทั่วประเทศ โดยในปี พ.ศ.2565 มีผู้แสดงความจำนงบริจาคอวัยวะลดลงจากปีที่ผ่านมา 29,876 คน คิดเป็นลดลงกว่าปีที่แล้วร้อยละ 3.2

อย่างไรก็ตาม ในปี พ.ศ.2565 ถึงแม้จะมีการบริจาคอวัยวะจากผู้ที่สมองตายแล้วถึง 303 ราย ซึ่งเป็นการเพิ่มขึ้นถึง 113 ราย จากปี พ.ศ.2564 หรือเพิ่มขึ้น 39% หรือคิดเป็นจำนวนผู้บริจาค 5 คนต่อประชากรล้านคน แต่ยังเป็นการบริจาคที่น้อยมากเพราะมีผู้ลงทะเบียนรับอวัยวะ(ทุกอวัยวะ)ถึง 6,279 คน ซึ่งในปี พ.ศ.2565 มีผู้ได้รับการปลูกถ่ายอวัยวะเพียง 677 ราย (จากผู้บริจาค 303 ราย) หรือเป็นเพียง 10.8% ของผู้ที่รออวัยวะทั้งหมด

นพ.พินิจ กุลละวณิชย์