เมื่อสัตว์เลี้ยงเจ็บป่วย เพราะอุบัติเหตุ หรือเพราะโรคต่าง ๆ จนทำให้ต้องรับเลือดเพื่อการรักษา คนที่เป็นเจ้าของสัตว์เลี้ยงที่ประสบปัญหาจะรู้ว่าการหาเลือดให้สัตว์เลี้ยงนั้นยากลำบากมาก วันนี้จึงจะชวนคุณ ๆ ที่มีสัตว์เลี้ยง นำสัตว์ไปบริจาคเลือดกันครับ

ขอย้ำว่าการถ่ายหรือการรับเลือดเลือดในสุนัขและแมวมีความสำคัญในหลายสถานการณ์ เช่นเดียวกับในมนุษย์ สาเหตุที่สัตว์ต้องได้รับเลือดมักเกิดจากภาวะสูญเสียเลือด หรือมีความผิดปกติทางเลือด ซึ่งมีหลายสาเหตุ คือ

1. ภาวะเลือดออกมาก (Severe Blood Loss) เพราะอุบัติเหตุหรือการผ่าตัดที่ทำให้เสียเลือดปริมาณมาก และจากการบาดเจ็บภายใน เช่น การแตกของอวัยวะภายใน

2. โรคโลหิตจางรุนแรง (Severe Anemia) เกิดจากโรคเรื้อรัง เช่น โรคไต หรือมะเร็ง การติดเชื้อรุนแรง เช่น พยาธิในเลือด  (Babesiosis) ภาวะภูมิคุ้มกันทำลายเม็ดเลือดแดง (Immune-Mediated Hemolytic Anemia - IMHA)

3. โรคเลือดหรือความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด เช่น โรคฮีโมฟีเลีย หรือภาวะขาดปัจจัยการแข็งตัวของเลือด พิษจากสารบางชนิด เช่น สารหนูหรือยาบางชนิดที่ทำให้เลือดจาง

4. การเตรียมตัวก่อนผ่าตัดในสัตว์ที่มีความเสี่ยงเลือดออกง่าย

สุนัขและแมวมีหมู่เลือดที่หลากหลาย ในสุนัขมีกว่า 13 หมู่เลือด ส่วนแมวมี 3 หมู่เลือดหลัก จึงต้องตรวจก่อนถ่ายเลือด เพื่อป้องกันปฏิกิริยาต่อต้าน สำหรับแมวมีความเสี่ยงสูงกว่าสุนัข หากได้รับเลือดผิดหมู่อาจเกิดอันตรายถึงชีวิต 

แมวที่จะพาไปบริจาคเลือด ต้องมีสุขภาพแข็งแรง โดยสุนัขต้องมีน้ำหนักประมาณ 20 กิโลกรัมขึ้นไป แมวมีน้ำหนักประมาณ 4 กิโลกรัมขึ้นไป

คุณสมบัติของสุนัขที่สามารถบริจาคเลือดได้ อันดับแรกต้องมีสุขภาพดีแข็งแรง ต้องผ่านการตรวจคัดกรองเพื่อความปลอดภัยของสุนัขที่บริจาคและสนัขที่รับเลือด และต้องมีอายุระหว่าง 1–7 ปี น้ำหนักอย่างน้อย 20 กิโลกรัมขึ้นไป  ไม่มีโรคประจำตัว ไม่มีประวัติโรคเลือด หรือภูมิคุ้มกันบกพร่อง ไม่เป็นโรคติดเชื้อหรือปรสิตร้ายแรง และต้องได้รับวัคซีนครบถ้วน (เช่น วัคซีนพิษสุนัขบ้า, โรคเลปโตสไปโรซิส, DHPPiL เป็นต้น ต้องไม่เคยได้รับเลือดมาก่อน เพื่อลดความเสี่ยงการแพ้ภูมิต้านทาน ไม่เป็นโรคติดต่อทางเลือด เช่น Babesiosis (ไข้เห็บ) Ehrlichiosis (โรคอิห์ริคิโอซิส) Leishmaniasis (โรคเลชมาเนีย) Heartworm (พยาธิหัวใจ)

การตรวจเลือดก่อนบริจาค

หมู่เลือด (Blood Typing) ของสุนัขมีหมู่เลือดหลายระบบ เช่น DEA (Dog Erythrocyte Antigen) 1.1+, 1.1-, จึงต้องตรวจเพื่อป้องกันปฏิกิริยาต่อต้านเลือด และตรวจความสมบูรณ์ของเลือด (CBC) ตรวจระดับเม็ดเลือดแดง และฮีมาโตคริต ตรวจหาโรคติดเชื้อ และทดสอบโรคพยาธิในเลือด

ข้อห้ามการบริจาคเลือด สุนัขตั้งครรภ์หรืออยู่ในระหว่างให้นม มีประวัติแพ้เลือดรุนแรง ได้รับยาบางชนิด เช่น สเตียรอยด์ หรือยากดภูมิคุ้มกัน เคยผ่าตัดใหญ่ภายใน 1 เดือน

ส่วนแมวที่สามารถบริจาคเลือดได้ มีเงื่อนไขเข้มงวดกว่าสุนัข เนื่องจากแมวมีระบบหมู่เลือดที่ซับซ้อน และเสี่ยงต่อปฏิกิริยาการต่อต้านเลือดหากได้รับเลือดไม่ตรงหมู่ โดยมีเกณฑ์พื้นฐาน คืออายุระหว่าง 1–6 ปี น้ำหนักอย่างน้อย 4–5 กิโลกรัม สุขภาพแข็งแรง ไม่มีโรคประจำตัว ไม่มีประวัติโรคเลือด หรือภูมิคุ้มกันบกพร่อง ไม่เป็นโรคติดเชื้อร้ายแรง และต้องได้รับวัคซีนครบถ้วน เช่น วัคซีนพิษสุนัขบ้า, FVRCP แมว และต้องไม่เคยได้รับเลือดมาก่อน เพื่อลดความเสี่ยงการสร้างแอนติบอดีต่อเลือดที่ได้รับ และต้องไม่มีโรคติดต่อทางเลือด เช่น Feline Leukemia Virus (FeLV) ไวรัสมะเร็งเม็ดเลือดขาว Feline Immunodeficiency Virus (FIV) ไวรัสภูมิคุ้มกันบกพร่อง Feline Infectious Peritonitis (FIP) โรคเยื่อบุช่องท้องอักเสบ Hemoplasmosis (Mycoplasma haemofelis) โรคเลือดจากเชื้อแบคทีเรีย ต้องผ่านการตรวจเลือดก่อนบริจาค ทั้งนี้หมู่เลือด (Blood Typing) แมวมี 3 หมู่เลือดหลัก ได้แก่ A, B และ AB 

พบว่าแมวเลือดหมู่ B มีแอนติบอดีต่อหมู่ A อย่างรุนแรง อาจทำให้เสียชีวิตหากถ่ายเลือดผิดหมู่ ส่วนแมวเลือดหมู A พบได้มากที่สุด ประมาณ 90 เปอร์เซ็นต์ในไทย

ข้อห้ามการให้เลือด และข้อต้องระวังในแมว เหมือนกับของสุนัข 
การบริจาคเลือดในแมวต้องวางยาสลบ หรือ sedation ขณะกำลังบริจาค เนื่องจากแมวมีความเครียดสูง และต้องเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด

หากแมวและสุนัขของคุณมีคุณสมบัติครบ ถือว่าเป็นผู้บริจาคเลือดที่มีค่ามาก ขอย้ำว่าเลือดแมวหาได้ยากมาก และช่วยชีวิตแมวป่วยได้มาก 

น.สพ. นนทษิต ชุติญาณวัฒน์
โรงพยาบาลสัตว์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บางเขน