การเลือกตั้งกลางเทอมในประเทศฟิลิปปินส์ เมื่อวันจันทร์ที่ 12 พฤษภาคมที่ผ่านมา ผู้มีสิทธิเลือกตั้งเทคะแนนให้อดีตประธานาธิบดีโรดิโก ดูเตอร์เตชนะการเลือกตั้งนายกเทศมนตรีเมืองดาเวาอย่างถล่มทลาย ได้คะแนนเหนือคู่แข่งถึงแปดเท่าตัว

ดูเตอร์เต วัย 79 ปี อยู่ระหว่างถูกดำเนินคดีในศาลอาญาระหว่างประเทศ (ICC)ในกรุงเฮก ประเทศเนเธอร์แลนด์ ข้อหาอาชญากรรมต่อมนุษยชาติจากสงครามยาเสพติดที่มีคนตายกว่า 7,000 ราย

ตำรวจฟิลิปปินส์จับตัวเขาที่สนามบินในกรุงมะนิลา ขณะที่เดินทางกลับจากฮ่องกง 10 มีนาคม 2568 และ ICC ส่งเครื่องบินเจ๊ตมารับตัวเขาไปดำเนินคดีทันที

การจับกุมดูเตอร์เต ในกรุงมะนิลา ชาวฟิลิปปินส์จำนวนมากประณาม ประธานาธิบดีเฟอร์ดินานด์ มาร์กอส จูเนียร์ ว่า ไม่มีสัจจะและทรยศดูเตอร์เต พันธมิตรเคยกอดคอกันต่อสู้ในสนามเลือกตั้งประธานาธิบดีปี 2022 และจูงมือกันเข้าทำเนียบมาลากันยังในฐานะประธานาธิบดีและรองประธานาธิบดี

มาร์กอสกับดูเตอร์เต เป็นตระกูลการเมืองบ้านใหญ่ในฟิลิปปินส์ มาร์กอสเป็นสิงห์เหนือ มีอิทธิพลในจังหวัดอิโลคอส นอร์เต ตั้งแต่สมัยเผด็จการมาร์กอสบิดา ตระกูลดูเตอร์เต เป็นเสือใต้มีอิทธิพลบารมีเหนือภูมิภาคมินดาเนาทางใต้ฟิลิปปินส์ มานาน เมื่อสองตระกูลจับมือกัน จึงรับประกันชัยชนะในทุกการเลือกตั้ง

การเลือกประธานาธิบดีปี 2022 ประธานาธิบดีดูเตอร์เต รบเร้าให้ซาร่า ดูเตอร์เต บุตรี เวลานั้นเป็นนายกเทศมนตรีเมืองดาเวา ให้ลงสมัครชิงตำแหน่งประธานาธิบดี เนื่องจากโพลล์ทุกสำนักสำรวจพบว่าซาร่า มีคะแนนนำเป็นอันดับหนึ่ง

ซาร่าขัดใจบิดาโดยกล่าวว่า เธอยังพอใจในตำแหน่งนายกเทศมนตรีเมืองดาเวา และซาร่าทำเซอร์ไพรส์ตัดสินใจสมัครตำแหน่งรองประธานาธิบดีนาทีสุดท้าย หลังจากมาร์กอสสัญญาว่า จะปกป้องดูเตอร์เต จาก ICC และจะให้ ซาร่า กำกับดูแลงานด้านความมั่นคงหากทั้งสองชนะเลือกตั้ง

ระหว่างการหาเสียงมาร์กอส ประกาศซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า เขาไม่ให้ค่าศาลอาญาระหว่างประเทศ เนื่องจากฟิลิปปินส์ถอนตัวจาก ICC แล้ว “เจ้าหน้าที่ ICC มาฟิลิปปินส์ได้ในฐานะนักท่องเที่ยวเท่านั้น ICC ไม่มีอำนาจสอบสวนใดๆในประเทศฟิลิปปินส์” มาร์กอส กล่าวบนเวทีปราศรัยหาเสียงเดือน พ.ค. 2022 และ ครั้งหนึ่งเขาปราศรัยว่า “ฟิลิปปินส์มีกระบวนการยุติธรรมในอนาธิปไตยของตัวเอง ICC ก้าวก่ายแทรกแซงไม่ได้”

คำพูดหนักแน่นของมาร์กอส ไม่ให้ ICC ละเมิดอธิปไตยฟิลิปปินส์ สร้างความมั่นใจให้ดูเตอร์เต ช่วยหาเสียงเต็มที่ แต่หลังจากมาร์กอส สาบานตนรับตำแหน่งประธานธิบดีเริ่มมีรอยร้าวระหว่างสองตระกูลการเมือง

เมื่อประธานธิบดี มาร์กอส แบ่งงานให้รองประธานาธิบดีซาร่าดูเตอร์เต กำกับดูแลกระทรวงศึกษาธิการ แทนที่กำกับดูแลความมั่นคงในกระทรวงกลาโหม ฝ่ายดูเตอร์เตแสดงความไม่พอใจออกหน้า ที่มาร์กอสไม่รักษาสัญญาที่ให้ซาร่าดูแลกระทรวงกลาโหม

รอยร้าวของสองตระกูลใหญ่บานปลายออกไปเมื่อ มาร์กอสเปลี่ยนนโยบายต่างประเทศ จากความสัมพันธ์ที่ดีกับจีน หันไปซบอเมริกาที่ดูเตอร์เตรังเกียจตลอดเวลา 6 ปีในตำแหน่งประธานาธิบดี

การเปลี่ยนนโยบายต่างประเทศ นอกจากกระทบความสัมพันธ์กับจีนแผ่นดินใหญ่ที่ขัดแย้งอ้างสิทธิในทะเลจีนใต้มานานยังส่งผลกระทบถึงผลประโยชน์ทางการค้า และบ่อนการพนันที่เกี่ยวพันกับทุนจีน

สมัยประธานาธิบดี ดูเตอร์เต บรรษัทฟิลิปปินส์บันเทิงและเกมมิ่ง(PAGCOR) ซึ่งเป็นรัฐวิสาหกิจที่ดำเนินการกาสิโนหลายแห่ง และทำหน้าที่เป็นผู้ควบคุมดูแลผู้ดำเนินการบ่อนพนัน ออกใบอนุญาตให้เปิดบ่อนการพนันออนไลน์นอกชายฝั่งที่คนท้องถิ่นเรียกว่าโปโก (POGO) ถึง 360 แห่งทั่วประเทศ

โปโก มีเป้าหมายลูกค้าเป็นคนจีนโพ้นทะเล และ บริษัทจีนบริหารโปโกซึ่งลูกค้าส่วนใหญ่เป็นคนจีนนอกชายฝั่ง สร้างรายได้เข้ารัฐปีละกว่าหกพันล้านดอลลาร์สหรัฐ

โปโกเฟื่องฟูมากในยุคดูเตอร์เต และเมื่อมาร์กอสเป็น ปธน.ตั้งแต่ปี 2022 รัฐบาลมาร์กอสพบว่าโปโก กลายเป็นแหล่งอาชญากรรมข้ามชาติ แหล่งฟอกเงิน ค้ามนุษย์ ค้ายาเสพติดและเป็นศูนย์กลางฉ้อโกงออนไลน์ที่คนไทยเรียกว่า “คอลเซ็นเตอร์”

มาร์กอสสั่งตรวจสอบปราบปรามโปโกทั่วประเทศ และ สั่งปิดกิจการโปโกทั้งหมดภายในเดือนธันวาคม 2024 แน่นอนการสั่งปิดบ่อนการพนันออนไลน์นอกชายฝั่ง ย่อมส่งผลกระเทือนถึงรายได้ของผู้ออกใบอนุญาตให้เปิดบ่อนแต่ต้นในทางตรงและทางอ้อม

แต่การปิดโปโกทั่วประเทศมิใช่ว่าบ่อนการพนันในฟิลิปปินส์จะหมดไปรัฐบาลมีนโยบายเปิดกาสิโนใหม่ในรูปสถานบันเทิงครบวงจร 9 แห่ง ขึ้นมาหารายได้เข้ารัฐแทน โดยกาสิโนใหม่แห่งแรกสร้างขึ้นที่เมืองคลาก ที่ตั้งฐานทัพเก่าของกองทัพสหรัฐใกล้กรุงมะนิลา และ เปิดบริการภายในปี 2025

การกวาดล้างบ่อนการพนันที่บริหารด้วยทุนจีน แล้วสร้างกาสิโน 9 แห่งขึ้นมาแทน ทำให้ตระกูลการเมืองที่เปลี่ยนจากมิตรเป็นศัตรูเชื่อว่า เป็นการย้ายทุนจากจีนสู่ทุนอเมริกัน แต่โดยธรรมชาตินักการเมืองยกเรื่องขัดผลประโยชน์การพนันมาโจมตีใส่ร้ายกันไม่ได้ ดูเตอร์เตกับมาร์กอส จึงโจมตีใส่ร้ายกันเรื่องการบริหารประเทศและคอร์รัปชั่น

สองตระกูลสาดโคลนใส่กัน ระหว่างการหาเสียงเลือกตั้งกลางเทอมนานหลายเดือน ถึงจุดหนึ่งมาร์กอสโจมตีว่า ซาร่าคอร์รัปชั่นใช้เงินงบประมาณกระทรวงศึกษาฯ ผิดประเภท คนสนิทของซาร่าถูกจับข้อหาคอร์รัปชั่น ทำให้ฝ่ายดูเตอร์เตโกรธเป็นฟืนเป็นไฟ ด่ามาร์กอสว่าเกี่ยวข้องกับยาเสพติด

ครั้งหนึ่ง ซาร่า ดูเตอร์เต ให้สัมภาษณ์ออนไลน์ถ่ายทอดสด โดยเธอกล่าวว่า “หากฉัน (ถูกทำให้) ตาย ฉันได้สั่งคนไว้ให้ลอบสังหารประธานาธิบดี สตรีหมายเลข 1 และ ประธานสภาฯ”

มาร์กอสตอบโต้ว่า “การขู่ฆ่าประธานาธิบดีถือเป็นภัยต่อความมั่นคงภายใน ต้องถูกดำเนินการตามกฎหมาย” และสุดท้ายซาร่า ดูเตอร์เต ถูกยื่นญัตติถอดถอนจากตำแหน่งรองประธานาธิบดี ญัตติถอดถอนซาร่าเหมือนเอาน้ำมันราดกองไฟทำให้การโจมตีกันไปมาระหว่างการปราศรัยหาเสียงร้อนแรงขึ้น

และฟางชิ้นสุดท้าย บนหลังลาความแตกแยกเกิดขึ้น วันที่ 10 มีนาคม ตำรวจฟิลิปปินส์จับอดีต ปธน.ดูเตอร์เตคาสนามมะนิลาตามหมายจับตำรวจสากลจากคำร้องของ ICC และ ICC ส่งเครื่องบินเจ็ต มารับดูเตอร์เตไปดำเนินคดีในกรุงเฮกทันที

การจับตัวดูเตอร์เต ส่งให้ ICC ทำให้มาร์กอสกลาย เป็นผู้ทรยศ ไม่รักษาสัจจะวาจาในสายตาประชาชนรวมทั้ง เอมี่ มาร์กอส น้องสาว ปธน.ก็มองว่า มาร์กอส ทรยศ ในเวทีปราศรัยก่อนวันเลือกตั้ง ซาร่า กล่าวว่า“พวกมันไม่เพียงแต่ลักพาตัวบิดาฉันเท่านั้น แต่คนทรยศลักพาตัวเขาไปจากชาวฟิลิปปินส์” เอมี่ มาร์กอส ซึ่งร่วมเวทีปราศรัยกับซาร่า กล่าวเสริมว่า “ฉันไม่เห็นด้วยกับการส่งตัวดูเตอร์เตให้ ICC ที่ทำโดยคนไม่รักษาคำพูด”

การเลือกตั้งกลางเทอม 2025 จึงเป็นการชี้ชะตาสองตระกูลการเมืองว่าใครได้ไปต่อ ตระกูลไหนได้รับเลือกตั้งมากกว่าในการชิงกันถึง 18,320 ตำแหน่ง ทุกระดับทั่วประเทศ และชิงตำแหน่ง สส.ถึง 317 ที่นั่ง ที่สำคัญคือการชิงตำแหน่งวุฒิสภา 12 ที่นั่ง ค่ายไหนได้มากกว่าถือว่า สามารถถอดถอนหรือรักษาตำแหน่งรองประธานาธิบดีไว้ได้

คะแนนไม่เป็นทางการ มีแนวโน้มสูงว่าผู้สมัครวุฒิสภาค่ายมาร์กอสได้ 6 ที่นั่งและค่ายดูเตอร์เตได้ 5 ที่นั่ง รวมทั้งเอมี่ มาร์กอส น้องสาว ปธน.ที่แปรพักตร์มาสมัครค่ายดูเตอร์เต ส่วนคามิลล์ วิลลาร์ ที่ได้รับเลือกอีกคนเป็นมิตรทั้งมาร์กอสและดูเตอร์เต จึงบอกไม่ได้ว่าเธออยู่ฝ่ายไหน

กรีฟ อากูเลซ นักวิเคราะห์การเมืองจากสถาบัน WR Numero กล่าวว่า ผลการเลือกตั้ง สว.ที่ออกมา ทำให้ความพยายามถอดถอนรอง ปธน.ยากลำบากขึ้น ที่ผ่านมาการเลือกตั้งกลางเทอมรัฐบาลชนะเลือก สว. เป็นเสียงข้างมาก

“เลือกตั้งกลางเทอมได้ สว.ก้ำกึ่งกัน ทำให้การถอดถอนรองประธานาธิบดีซาร่า ดูเตอร์เต ยากยิ่งขึ้น การถอดถอนต้องได้เสียงสองในสามของ สว.ทั้งหมด 24 คน” อูกาเลส กล่าวและเสริมว่า สว.ส่วนใหญ่มาจากตระกูลการเมืองมีฐานะดี มีแสงในตัวเองอยู่แล้ว พวกเขาใฝ่ฝันสมัครประธานาธิบดีด้วยกันทั้งนั้น สว.ส่วนใหญ่จึงคล้อยตามกระแสสื่อมวลชนและกระแสประชาชน

“ต้องยอมรับความจริงว่า มาร์กอสพูดไม่เก่งคำปราศรัยของเขาไม่ตรึงใจมวลชนประกอบกับเขาไม่รักษาสัจจะวาจากระแสสื่อจึงเอนไปทางซาร่า ดูเตอร์เต มากกว่า”

นักวิเคราะห์การเมืองกล่าวด้วยว่า เป้าหมายมาร์กอส คือตัดเส้นทางการเมืองซาร่า หากเธอถูกถอดถอนก็จะถูกตัดสิทธิทางการเมืองในเวลาเดียวกัน ถีงเวลานั้นมาร์กอส จะส่ง มาร์ติน โรมวลเดซ ลูกพี่ลูกน้องซึ่งเป็นประธานสภา ลงสมัครชิงตำแหน่ง ประธานาธิบดี 2028

ต้องจับดูภายในกรกฎาคมนี้ ที่วุฒิสภาจะลงมติถอดถอนรองประธานาธิบดี ซาร่า ดูเตอร์เต ในสภา ถึงวันนั้นจะได้รู้กันว่ามาร์กอสกับดูเตอร์เต ตระกูลไหนได้ไปต่อ และที่น่าสนใจ คือ การเมืองฟิลิปปินส์เล่นกันซึ่งหน้าตรงไปตรงมา ไม่ใช้ลิเกการเมืองตบจูบแบบไทยไทย ที่ซ่อนมีดไว้ข้างหลัง

สุทิน วรรณบวร