องค์การนาโต (NATO) หรือองค์การสนธิสัญญาแอตแลนติกเหนือ (North Atlantic Treaty Organization) เป็นพันธมิตรทางทหารระหว่างรัฐบาลของ32 ประเทศในอเมริกาเหนือและยุโรปก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 4 เมษายน ค.ศ.1949 (พ.ศ. 2492) เพื่อถ่วงดุลอำนาจกับฝ่ายคอมมิวนิสต์ในช่วงโลกยุคสงครามเย็น

ในช่วงปี ค.ศ. 1989 (พ.ศ. 2532)ที่กรุงเบอร์ลิน ได้มีการพบปะสามเส้าระหว่างผู้นำสหรัฐอเมริกา โดยประธานาธิบดีจอร์จ เฮอร์เบิร์ต วอล์กเกอร์ บุช(บุช ผู้พ่อ), ผู้นำเยอรมนี โดยนายเฮ็ลมุทโคล และสหภาพโซเวียต โดย นายมิคาอิล กอร์บาชอฟ เลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์โซเวียต โดยมีการตกลงเป็นคำมั่นสัญญาว่า ฝ่ายสหภาพโซเวียตจะยินยอมให้เยอรมนีตะวันตกและเยอรมันตะวันออกกลับมารวมเป็นประเทศเดียวกัน โดยฝ่ายสหภาพโซเวียตจะถอนกำลังทหารออกจากเยอรมันตะวันออก และยังยอมให้เยอรมันที่รวมประเทศเป็นหนึ่งเดียวสามารถคงความเป็นสมาชิกประเทศขององค์การนาโต และองค์การนาโตจะไม่มีการรับสมาชิกเข้ามาใหม่หรือขยายตัวแต่อย่างใด

นอกจากการถอนกำลังทหารสหภาพโซเวียตออกจากยุโรปกลางและยุโรปตะวันออกแล้ว ฝ่ายสหภาพโซเวียตก็ได้ตัดสินใจยุบองค์การวอร์ซอ ซึ่งเป็นองค์การร่วมมือทางทหารของฝ่ายสหภาพโซเวียตและประเทศบริวาร เพื่อเผชิญหน้ากับองค์การนาโตในช่วงโลกยุคสงครามเย็น

เมื่อสหภาพโซเวียตล่มสลาย โลกยุคสงครามเย็นก็สิ้นสุดลง แต่องค์การนาโตกลับไม่ถูกยกเลิกลงไปด้วย ก็จัดได้ว่านาโตนั้นเป็นองค์การที่ผิดยุคผิดสมัยอีกทั้งก็ยังมีการดำเนินการรับประเทศสมาชิกใหม่ๆ เข้ามาเพิ่มเติมเรื่อยๆ จนถึงการประกาศเปิดรับประเทศจอร์เจีย และประเทศยูเครน ซึ่งเป็นการละเมิดคำมั่นสัญญาที่ได้มีต่อกันระหว่างผู้นำทั้ง 3ดังกล่าว โดยฝ่ายรัสเซียซึ่งเป็นรัฐสืบทอดจากสหภาพโซเวียต ก็ได้แสดงความไม่พึงพอใจกับการละเมิดคำมั่นสัญญา และเห็นว่าการขยายตัวขององค์การนาโตประชิดเข้ามายังเขตแดนของรัสเซียนั้นกระทบกับความมั่นคงและความอยู่รอดของรัสเซียอันสำคัญยิ่ง ซึ่งก็ได้แสดงออกในทางปฏิบัติด้วยการเข้าไปปราบปรามประเทศจอร์เจีย และเข้าไปยึดดินแดนบางส่วนของยูเครน จนกลายเป็นสงครามระหว่างยูเครนกับรัสเซียจนกระทั่งทุกวันนี้

แม้ว่าประเทศสมาชิกองค์การนาโตจะให้การสนับสนุนยูเครน ต่อต้านการรุกรานของรัสเซียดังกล่าว แต่ก็ไม่สามารถดำเนินการได้อย่างเต็มเม็ดเต็มหน่วย เพราะสหรัฐอเมริกาในปัจจุบันค่อนข้างระวังเนื้อระวังตัว ที่จะทุ่มเทความช่วยเหลือไปให้กับฝ่ายยูเครน และในขณะเดียวกันก็ยังมีความประสงค์ที่จะให้เกิดสันติภาพในโอกาสแรก ซึ่งก็มีนัยว่า สมาชิกองค์การนาโตมีความเห็นที่ต่างกันระหว่างฝ่ายสหรัฐฯ ข้างหนึ่ง กับฝ่ายประเทศยุโรปตะวันตกอีกฝ่ายหนึ่งอีกทั้งฝั่งสหรัฐฯ ก็ยังบีบบังคับให้แต่ละประเทศสมาชิกองค์การนาโตเพิ่มงบประมาณรายจ่ายทางทหารแทนการพึ่งพาทางฝ่ายสหรัฐฯ เป็นหลัก

ล่าสุดฝ่ายสหรัฐฯ ยังได้ประกาศจุดประสงค์ที่จะเข้าไปยึดครองเกาะกรีนแลนด์ ที่เป็นส่วนหนึ่งของประเทศเดนมาร์ก ด้วยข้ออ้างว่าเพื่อป้องกันภยันตรายจากจีน และรัสเซีย แต่ก็ถูกหลายประเทศสมาชิกในองค์การนาโตคัดค้าน นอกจากนั้น ประเทศสมาชิกองค์การนาโตประมาณ 7-8 ประเทศ ก็ได้ดำเนินการเป็นสัญลักษณ์ ด้วยการส่งกองกำลังทหารขนาดเล็กเข้าไปที่เกาะกรีนแลนด์ ก็เป็นการบ่งบอกอย่างชัดเจนว่า องค์การนาโตมีความแตกแยก และมีทีท่าว่าจะแตกหักได้

นอกจากนั้นประธานาธิบดี ปูตินแห่งรัสเซีย ก็ได้ประกาศออกมาว่ากองกำลังทหารในเครื่องแบบองค์การนาโตควรจะต้องถอนกำลังทั้งหมดออกไปจากดินแดนของประเทศสมาชิกใหม่ๆ โดยให้กลับไปตั้งมั่นอยู่ที่จุดเดิม คือที่ประเทศเยอรมนี และได้เสนออีกครั้งหนึ่งว่า อนาคตของยุโรปก็คือการเป็นหุ้นส่วน เป็นมิตรสหาย(Partnership) กันทั้งหมด โดยไม่มีการแบ่งแยกเป็นฝักเป็นฝ่าย และไม่อยู่กันอย่างไม่ไว้เนื้อเชื่อใจซึ่งกันและกัน

นัยของเรื่องนี้ก็คือ องค์การนาโต เป็นองค์การที่ย้อนยุค เป็นสิ่งที่ตกค้างมาจากโลกยุคสงครามเย็น ไม่มีศัตรูที่มีอุดมการณ์เป็นคอมมิวนิสต์อีกแล้ว และพยายามหาความชอบธรรมของการคงอยู่ด้วยการหาเรื่องหาประเด็น เพื่อจะได้มีบทบาทและคงไว้ซึ่งความชอบธรรมของการคงอยู่ เช่น การเข้าไปแทรกแซงที่อดีตกลุ่มประเทศยูโกสลาเวีย ที่ลิเบียที่อิรัก และที่อัฟกานิสถาน เป็นต้น ซึ่งเป็นการดำเนินการตามทฤษฎีของการเปลี่ยนแปลงระบบระบอบการปกครอง (Regime change) ให้ไปในทิศทางของการเป็นสังคมประชาธิปไตย แต่สิ่งที่เป็นประจักษ์ก็คือสภาวะของสงครามกลางเมือง และลัทธิสุดโต่งของการต่อต้านฝ่ายตะวันตก โดยรวมองค์การนาโตไม่มีศัตรู แต่มุ่งหาศัตรูเพื่อการคงอยู่ แต่มาบัดนี้ประเทศสมาชิกองค์การนาโตก็ขัดแย้งกันเองดังกล่าว อีกทั้งก็มีข้อเสนอจากประธานาธิบดีปูติน แห่งรัสเซีย ว่าด้วยทางออกใหม่ให้กับยุโรป คือ European Partnership และฉะนั้นความร่วมมือใหม่นี้จะไม่มีที่ยืนให้กับองค์การนาโตอีกต่อไป

กษิต ภิรมย์

kasitfb@gmail.com