การที่คณะทหารจะใช้กำลังเข้าล้มการปกครองได้นั้นมักจะมีการหาเหตุเพื่อให้เกิดความไม่มั่นคงทางการเมือง ยิ่งมีความวุ่นวายทางการเมืองยิ่งดีที่สำคัญอย่ามองข้ามการเมืองฝ่ายตรงข้ามรัฐบาล เพราะจะรู้หรือไม่รู้ตัวทางฝ่ายตรงข้ามรัฐบาลนั่นเองได้กลายเป็นปัจจัยส่งเสริมให้การเมืองถึงจุดร้อน เปิดทางให้กลุ่มทหารมีโอกาสเข้าแทรกแซงทางการเมืองได้อย่างสะดวก ในกรณีที่ยกมาเล่าที่ระบุว่าคณะทหารเข้ามาล้มสภาผู้แทนราษฎรที่มาจากการเลือกตั้ง นับเป็นครั้งที่ 3 นี้ก็คือการยึดอำนาจของคณะทหารที่ใช้ กำลังเข้ายึดอำนาจในวันที่ 16 กันยายน พ.ศ. 2500 ซึ่งก็คือปีที่มีการเลือกตั้งสกปรกเกิดขึ้นนั่นเอง ซ้ำผู้แทนราษฎรที่มาจากการเลือกตั้งในตอนต้นปีนี้ยังอยู่ได้ไม่ทันถึงปี ก็ถูกคณะทหารใช้อำนาจมาล้มสภา
ผู้แทนราษฎรอีกด้วย

ส่วนตัวช่วยที่ทำให้คนเห็นว่าการเมืองไม่ดีนั้นก็มาจากภาคนักการเมืองด้วยกัน ซึ่งเขาก็อาจจะดำเนินการทางการเมืองตามปกติที่เป็นไปตามรัฐธรรมนูญ คือ เล่นงานฝ่ายรัฐบาลด้วยการขออภิปรายเพื่อจะลงมติไม่ไว้วางใจรัฐบาล ทั้งนี้สถานการณ์ทางการเมืองที่ยังคุกรุ่นด้วยความไม่พอใจของนักศึกษาประชาชนเกี่ยวกับการเลือกตั้งสกปรก โดยรัฐบาลยังดำเนินการเปิดสภาและตั้งรัฐบาลใหม่เข้าบริหารประเทศได้ จนปิดสภาไปสมัยหนึ่งแล้ว ครั้นเปิดสภามาในสมัยที่ 2 ทางพรรคฝ่ายค้านคือพรรคประชาธิปัตย์ที่นำโดยนายควง อภัยวงศ์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดพระนคร ในฐานะหัวหน้าพรรค ได้ยื่นญัตติขอเปิดอภิปรายทั่วไปในด้านต่างๆ เกี่ยวกับความไม่สงบเรียบร้อยและการหมิ่นพระบรมเดชานุภาพ การคลังของประเทศ การต่างประเทศ การศึกษา การเศรษฐกิจอันเกี่ยวข้องกับค่าครองชีพของประชาชน ตลอดจนการป้องกันและปราบปรามการทุจริตคอร์รัปชั่น ทั้งนี้ ได้มีการอภิปรายกันในวันที่ 29 สิงหาคม พ.ศ. 2500 และมีการลงมติในวันถัดมาคือวันที่ 30 สิงหาคม ปรากฏว่ารัฐบาลก็อยู่รอดปลอดภัยจากการลงมติได้

แต่การเปิดอภิปรายไม่ไว้วางใจของฝ่ายค้านที่มีต่อรัฐบาลนี้ มองย้อนหลังในช่วงเวลา10 ปีที่ผ่านมา ปรากฏว่าหลังการเปิดอภิปรายไม่ไว้วางใจของฝ่ายค้านหรือฝ่ายนอกรัฐบาลแล้วคณะทหารได้ใช้กำลังเข้ามาล้มรัฐบาลมาแล้วถึง 2 ครั้ง โดยครั้งแรกเกิดขึ้นในปี 2490 สมัยรัฐบาลของหลวงธำรงนาวาสวัสดิ์ ฝ่ายค้านก็คือพรรคประชาธิปัตย์ที่มีนายควง อภัยวงศ์เป็นหัวหน้าพรรค ที่เสนอเปิดอภิปรายทั่วไปซักฟอกรัฐบาลและลงมติไม่ไว้วางใจ ซึ่งรัฐบาลก็ผ่านการลงมติไม่ไว้วางใจมาได้ เพราะเป็นฝ่ายที่คุมเสียงข้างมากในสภาฯ แต่หลังจากการอภิปรายไม่ไว้วางใจที่เปิดแผลให้เห็นจุดบกพร่องต่างๆ ของรัฐบาลพอสมควร คณะทหารที่ใช้ชื่อว่า “คณะรัฐประหาร” ก็ได้เข้ายึดอำนาจล้มรัฐบาลในวันที่ 8 พฤศจิกายน พ.ศ.2490 ครั้งที่ 2 ในปี 2494 สมาชิกวุฒิสภาได้เสนอเปิดอภิปรายรัฐบาลในหลายเรื่องหลายประเด็น โดยเฉพาะอย่างยิ่งซักถามเรื่องที่รัฐบาลได้ใช้กำลังเข้าปราบปรามการก่อการกบฏของทหารเรือที่เรียกว่ากบฏแมนฮัตตัน อย่างรุนแรง หลังการอภิปรายซักถามรัฐบาลในสิ่งไม่ดีของรัฐบาลผ่านไปไม่นาน คณะทหารอาวุโสจาก 3 กองทัพ ก็ได้นำกำลังเข้ายึดอำนาจล้มรัฐธรรมนูญ กับล้มสภาผู้แทนราษฎรที่มาจากการเลือกตั้งและวุฒิสภา ในวันที่ 29 พฤศจิกายน พ.ศ. 2494

ดังนั้น ในปี 2500 เมื่อการเมืองไทยขาดเสถียรภาพ และหลังจากที่พรรคฝ่ายค้านคือพรรคประชาธิปัตย์ได้เปิดอภิปรายไม่ไว้วางใจรัฐบาล เล่นงานชี้ถึงจุดบกพร่องของรัฐบาลในหลายประเด็นผ่านไปยังไม่ทันถึงเดือน ในวันที่ 16 กันยายน พ.ศ. 2500 จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ผู้บัญชาการทหารบกก็นำกำลังเข้าล้มรัฐบาลของนายกรัฐมนตรี จอมพลป. พิบูลสงคราม ครั้งนี้แม้จะไม่ได้ล้มรัฐธรรมนูญก็ตามที่ แต่คณะทหารที่นำโดยจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ก็ได้ล้มสภาผู้แทนราษฎรที่เพิ่งจะมาจากการเลือกตั้งทั่วไปยังไม่ถึงปี ที่จริงในเวลาหนึ่งทศวรรษที่ผ่านมาจอมพลสฤษดิ์ ผู้นี้ได้ร่วมอยู่ในคณะทหารที่เข้ายึดอำนาจมาก่อนแล้วทั้งสองครั้งโดยเป็นนายทหารในระดับสูงที่คุมกำลังและเข้าร่วมการยึดอำนาจ มาครั้งนี้นับเป็นครั้งแรกที่ท่านได้เป็นหัวหน้าคณะผู้ยึดอำนาจเองเลยทีเดียว

นรนิติ เศรษฐบุตร