ครม.อนุทิน 2 เห็นชอบยกเลิกเอ็มโอยู 44 ไปแล้ว

นายกฯ อนุทิน ชาญวีรกูล ได้แจ้งต่อนายกฯ เขมรไปแล้ว

หลังจากนี้ การจัดการพื้นที่อ่าวไทย ในส่วนที่เขมรอ้างสิทธิจะเป็นอย่างไร?

กรณีพิพาทพื้นที่ทับซ้อนทางทะเล (Overlapping Claims Area - OCA) ระหว่างประเทศไทยและกัมพูชา ในอ่าวไทย ซึ่งครอบคลุมพื้นที่ขนาดใหญ่ถึง 27,000-30,000 ตารางกิโลเมตร จะเป็นอย่างไร?

1. ฝ่ายกัมพูชา ชัดเจนว่า ต้องการใช้ UNCLOS ภาคผนวก 5 (Compulsory Conciliation)

เขมรมีธง จะขอใช้กระบวนการ “ประนีประนอมภาคบังคับ” (Compulsory Conciliation)เพื่อจะให้มีคนนอกเข้ามาตัดสินชี้ขาดหาเส้นเขตแดนทางทะเล

2. ฝ่ายไทยเราชัดเจนว่า เดินหน้าภายใต้อนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทางทะเล (UNCLOS) แต่เน้นการเจรจาทวิภาคี

การยกเลิกเอ็มโอยู 44 เป็นไปตามข้อเสนอของกระทรวงการต่างประเทศ เป็นไปตามมติ สมช.เป็นไปตามนโยบายรัฐบาลที่แถลงต่อรัฐสภา เป็นไปตามนโยบายหาเสียงของพรรคภูมิใจไทย พูดแล้วทำ

และเป็นไปตามความต้องการของประชาชนที่เทคะแนนเลือกพรรคภูมิใจไทยจนมาอันดับหนึ่ง กระทั่งได้เป็นแกนนำจัดตั้งรัฐบาล

3. อนาคตอ่าวไทย หลัง MOU 44

รองศาสตราจารย์ ดร.ปิติ ศรีแสงนาม คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้เขียนบทความขนาดยาวว่าด้วยเรื่อง ยุทธศาสตร์สมุทรทานุภาพและการจัดการพื้นที่ทับซ้อนทางทะเล (OCA) ระหว่างไทย-กัมพูชา ภายใต้ระเบียบโลกแบบหลายขั้ว ฉายภาพอนาคตอ่าวไทย หลัง MOU 44 ได้อย่างครบถ้วน น่าสนใจ และเป็นประโยชน์มาก

ขอย่นย่อ และสรุปคร่าวๆ ดังนี้

1) สนธิสัญญา 1907: หมุดหมายแห่งอธิปไตยเหนือเกาะกูด - หนังสือสัญญาฝรั่งเศส–สยาม ค.ศ. 1907 (พ.ศ. 2450) ในเวลานั้น ฝรั่งเศสซึ่งปกครองกัมพูชาในฐานะรัฐในอารักขา ได้ตกลงโอนดินแดนเมืองด่านซ้าย และ เมืองตราด รวมถึงเกาะกูดและเกาะใกล้เคียงคืนให้แก่สยาม โดยสยามต้องแลกเปลี่ยนกับดินแดนบางส่วนในพื้นที่จังหวัดพระตะบอง เสียมราฐ และศรีโสภณ ซึ่งปัจจุบันอยู่ทางตะวันตกของกัมพูชา สนธิสัญญาฉบับนี้เป็นเครื่องยืนยันอย่างชัดเจนว่า สถานะของเกาะกูดในฐานะดินแดนอธิปไตยของไทยมีมาตั้งแต่กว่า 100 ปีที่ผ่านมา

2) ช่องโหว่ของสัญญาและการประกาศเขตไหล่ทวีป - เมื่อเข้าสู่ทศวรรษ 1970 ซึ่งเป็นยุคที่โลกเริ่มตื่นตัวเรื่องพลังงานใต้ทะเล กัมพูชาได้จัดทำแผนที่ทางการในปี ค.ศ. 1972 โดยประกาศอ้างสิทธิ์เหนือไหล่ทวีปยาว 200 ไมล์ทะเลทางใต้จากชายฝั่งของตน การลากเส้นในครั้งนี้ของกรุงพนมเปญได้ครอบคลุมไปถึงตอนใต้ของเกาะกูดและพื้นที่ไหล่ทวีปทางใต้ของเกาะกูดอย่างเป็นทางการ

รัฐบาลไทยได้ปฏิเสธการตีความดังกล่าวในทันที เนื่องจากเส้นดังกล่าวไม่ตรงกับบทบัญญัติในสนธิสัญญา ค.ศ. 1907 และไม่สอดคล้องกับกฎหมายระหว่างประเทศ

โดยไทยยืนยันอย่างหนักแน่นว่าเกาะกูดเป็นดินแดนของไทยโดยสมบูรณ์ ต่อมาในปี ค.ศ. 1973 ประเทศไทยได้ทำการประกาศอ้างสิทธิ์ในไหล่ทวีปของตนบ้าง ซึ่งครอบคลุมพื้นที่เดียวกัน การประชันหน้าด้วยการประกาศเขตแดนฝ่ายเดียวนี้ ส่งผลให้เกิด “พื้นที่อ้างสิทธิ์ทับซ้อน” (Overlapping Claims Area - OCA) ที่มีขนาดมหึมาถึงประมาณ 27,000–30,000 ตารางกิโลเมตร พื้นที่นี้ถูกแช่แข็งการพัฒนามาร่วมครึ่งศตวรรษ

3) กติกาของอนุสัญญากฎหมายทะเล ค.ศ. 1982 (UNCLOS)

อนุสัญญาแห่งสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล (UNCLOS) คือ หัวใจหลักของการกำกับพื้นที่ทางทะเลในปัจจุบัน โดยให้สิทธิแก่รัฐชายฝั่งดังนี้:

- ทะเลอาณาเขต (Territorial Sea): 12 ไมล์ทะเลจากชายฝั่ง ถือเป็นดินแดนอธิปไตยของรัฐ

- เขตเศรษฐกิจจำเพาะ (EEZ): ลากออกไป 200 ไมล์ทะเล รัฐมีสิทธิอธิปไตยในการแสวงหาทรัพยากร

- ไหล่ทวีป (Continental Shelf): พื้นดินใต้ทะเลที่ลาดต่อออกไป ซึ่งเป็นแหล่งสะสมของน้ำมันและก๊าซธรรมชาติ

ที่สำคัญที่สุด คือ มาตรา 121 (ระบอบของเกาะ) ซึ่งระบุว่า เกาะที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติและมีมนุษย์อยู่อาศัยได้ มีสิทธิอย่างเต็มที่ในการมีทะเลอาณาเขต เขตเศรษฐกิจจำเพาะ และไหล่ทวีปของตนเอง

นี่คือหัวใจสำคัญที่ปกป้องสิทธิของ “เกาะกูด” ของไทย

4) การเปลี่ยนผ่านสู่มาตรฐานสากล: พลังของ UNCLOS มาตรา 74 และ 83

ไทยจำเป็นต้องยึดมั่นใน UNCLOS 1982 อย่างเคร่งครัด ซึ่งเป็นเกราะคุ้มครองผลประโยชน์ระยะยาวของชาติที่มีมาตรฐานสากลรองรับ

หัวใจสำคัญอยู่ที่การเปลี่ยนจุดเน้นการเจรจาไปสู่ระเบียบวิธีตามมาตรา 74 และ 83 ของUNCLOS:

- มาตรา 74 และ 83 คืออะไร?: มาตราทั้งสองนี้ระบุถึงหลักเกณฑ์การแบ่งเขตแดนทางทะเลในส่วนของเขตเศรษฐกิจจำเพาะ (EEZ) และไหล่ทวีป (Continental Shelf) โดยกำหนดให้รัฐคู่พิพาทต้องตกลงกันเพื่อให้บรรลุผลลัพธ์ที่เป็นธรรม (Equitable Solution)

- เส้นมัธยะและสถานการณ์ที่เกี่ยวข้อง (Equidistance / Relevant Circumstances):นี่คือระเบียบวิธีที่มีความเป็นรูปธรรมและเป็นสากล แทนที่จะเจรจาบนเส้นที่ลากตามอำเภอใจ การใช้หลักการนี้จะเริ่มจากการลากเส้นกึ่งกลางที่วัดระยะจากชายฝั่งเท่าๆ กัน แล้วจึงปรับเส้นตาม “สถานการณ์ที่เกี่ยวข้อง” เช่น อิทธิพลของเกาะกูด

- ข้อตกลงชั่วคราวที่ไม่กระทบสิทธิ: UNCLOS กำหนดให้รัฐต้องพยายามทำข้อตกลงชั่วคราว (เช่น JDA)ในลักษณะที่ไม่กระทบต่อการอ้างสิทธิในเขตแดนถาวรในอนาคต

การยึดถือมาตรฐานตามมาตรา 74 และ 83 จะช่วยเปลี่ยนสนามรบจากการ “เจรจาต่อรองทางการเมือง” ที่เต็มไปด้วยผลประโยชน์ทับซ้อนที่ไม่โปร่งใส ไปสู่ “ระเบียบวิธีทางกฎหมาย” ที่มีวิทยาศาสตร์และมาตรฐานสากลรองรับ

วิธีนี้ ไม่เพียงแต่จะช่วยปกป้องอธิปไตยเหนือเกาะกูดและน่านน้ำไทยได้อย่างมั่นคง แต่ยังสร้างความชอบธรรมให้ไทยในเวทีโลกเหนือข้อเรียกร้องที่ปราศจากฐานรองรับของกัมพูชาอีกด้วย

5) กัมพูชาพยายามฉวยโอกาสจากการที่ไทยยกเลิกสัญญาฝ่ายเดียว ด้วยการยกระดับปัญหาขึ้นสู่กลไกของสหประชาชาติ โดยขอใช้กระบวนการ “ประนีประนอมภาคบังคับ” (Compulsory Conciliation)แม้ผลของรายงานคณะกรรมการประนีประนอมจะไม่มีผลผูกพันทางกฎหมาย ต่อประเทศไทย แต่นี่คือหมากทางการเมืองที่แหลมคมของกัมพูชา ต้องการให้คณะกรรมการระหว่างประเทศบันทึกทัศนะที่อาจเป็นประโยชน์ต่อตน หากคณะกรรมการมีความเห็นโน้มเอียงต่อแนวเส้น 1972 กัมพูชาจะนำไปอ้างอิงเป็นอาวุธกดดันไทยในเวทีโลกทันที

6) จากมุมมองของไทย: โล่และดาบของไทยในสมรภูมิข้อกฎหมายระหว่างประเทศ

ในสมรภูมิอ่าวไทย การต่อสู้ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการเจรจาระดับทวิภาคี แต่เป็นการปะทะกันทางนิติศาสตร์ในระดับสากล ประเทศไทยจำเป็นต้องเสริมความแข็งแกร่งให้กับ “โล่และดาบ” ของตนเองด้วยการนำบรรทัดฐานจากศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ (ICJ) และศาลกฎหมายทะเลระหว่างประเทศ (ITLOS) มาใช้เป็นเครื่องมือเชิงรุกเพื่อสกัดกั้นยุทธศาสตร์ของกัมพูชา

เกาะกูดภายใต้ร่มเงามาตรา 121: อธิปไตยที่ไม่สามารถถูกลบเลือน

ตามหลักเกณฑ์ของอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล ค.ศ. 1982 (UNCLOS) มาตรา 121 ระบุชัดเจนว่าเกาะที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติและมีมนุษย์อยู่อาศัยได้ มีสิทธิอย่างเต็มที่ในการสร้างอาณาเขตทางทะเลของตนเอง

- สถานะทางกฎหมาย: เกาะกูดมีสถานะเป็นเกาะตามธรรมชาติที่มีประชากรอยู่อาศัยอย่างต่อเนื่องมาตั้งแต่อดีต จึงมีสิทธิอย่างเต็มที่ในการมีทะเลอาณาเขต เขตต่อเนื่อง เขตเศรษฐกิจจำเพาะ (EEZ) และไหล่ทวีปของตนเอง

- การละเมิดบรรทัดฐาน: การที่กัมพูชาประกาศเส้นเขตแดนในปี ค.ศ. 1972 โดยลากเส้นผ่ากลางเกาะกูดหรือมีเจตนาละเลยสิทธิทางทะเลที่พึงมีของเกาะกูดนั้น ถือเป็นการขัดต่อบรรทัดฐานทางกฎหมายและจารีตประเพณีระหว่างประเทศอย่างรุนแรง กัมพูชาอ้างเส้น 1972 ที่ขีดผ่ากลางเกาะกูด ซึ่งละเมิด UNCLOS มาตรา 121 อย่างร้ายแรง ยุทธศาสตร์ของไทยคือการนำเสนอเอกสารทางอุทกศาสตร์ที่ยืนยันว่า การลากเส้นไหล่ทวีปของไทยในปี 1973 กระทำบนหลัก “เส้นมัธยะ” (Median Line, ไทยอิงตามหลักวิชาการทางอุทกศาสตร์และการลากเส้นเรขาคณิตที่สะท้อน “ความเป็นธรรม (Equitable Principles)” มากที่สุด)อันเป็นมาตรฐานที่สะท้อนความยุติธรรมตามกฎหมายระหว่างประเทศ ไทยสามารถใช้กระบวนการประนีประนอมนี้เป็นเวทีในการ “ตีแผ่” ความบกพร่องทางวิชาการและข้อกฎหมายของเส้นเขตแดนกัมพูชา (ซึ่งเป็นการลากตามอำเภอใจ (Arbitrary Line) เพื่อครอบงำทรัพยากร) ให้ปรากฏเป็นลายลักษณ์อักษรในเวทีสหประชาชาติ

7) ยุทธศาสตร์รุกทางเทคนิค: การยืนหยัดบนเส้นมัธยะ (Equidistance line)

ข้อมูลและบรรทัดฐานเหล่านี้ สนับสนุน “ยุทธศาสตร์รุกทางเทคนิคในเวที UNCLOS” ของไทยอย่างเป็นรูปธรรม

ทำให้ฝ่ายไทยสามารถเปลี่ยนจากการตั้งรับในกรอบ MOU 2544 มาเป็นการเรียกร้องสิทธิบนฐานของกฎหมายสากล:

- เส้นมัธยะที่ชัดเจน: ไทยสามารถเรียกร้องให้ใช้ “เส้นมัธยะ” (Equidistance line) หรือเส้นกึ่งกลางที่วัดจากฐานชายฝั่งของทั้งสองฝ่ายเท่าๆ กันเป็นจุดเริ่มต้นของการเจรจา ซึ่งเป็นวิธีที่ได้รับการยอมรับมากที่สุดในการแบ่งเขต EEZ และไหล่ทวีป

- การโต้แย้งพื้นที่ OCA: ด้วยบรรทัดฐานจากคดีศาลโลก ไทยสามารถแสดงให้เห็นว่าพื้นที่ OCA ขนาด 26,000–30,000 ตารางกิโลเมตรนั้น เกิดจากการอ้างสิทธิที่เกินขอบเขตของกัมพูชา และคณะกรรมการประนีประนอมระหว่างประเทศจำต้องยอมรับความจริงทางภูมิศาสตร์นี้

8) กับดักภูมิรัฐศาสตร์: การแทรกแซงของมหาอำนาจภายใต้ร่มเงาความขัดแย้ง

ในขณะที่ไทยใช้กฎหมายเป็นเกราะป้องกัน กัมพูชากลับพยายามใช้ยุทธศาสตร์ภูมิรัฐศาสตร์เพื่อดึงอำนาจภายนอกเข้ามาสร้างแต้มต่อ

9) มิติเศรษฐศาสตร์พลังงาน (Energy Economics) และความได้เปรียบที่ไม่สมมาตร

ทรัพยากรใน OCA ถูกประเมินว่ามีมูลค่ามหาศาล ในสมการเศรษฐศาสตร์พลังงาน ไทยมีไพ่เหนือกว่ากัมพูชาอย่างเทียบไม่ได้:

- โครงสร้างพื้นฐานพร้อมสรรพ: ไทยมีท่อส่งก๊าซใต้ทะเล โรงแยกก๊าซที่ระยอง และอุตสาหกรรมปิโตรเคมีขนาดใหญ่

- ตลาดรองรับขนาดใหญ่: ไทยเป็นผู้บริโภคพลังงานหลักของภูมิภาค

- สภาพพึ่งพาของกัมพูชา: แม้กัมพูชาจะได้สิทธิขุดทรัพยากรไป แต่ก็ไม่มีท่อส่ง โรงแยกก๊าซ หรืออุตสาหกรรมมารองรับ การสร้างใหม่ต้องใช้เงินทุนหลักแสนล้านและเวลาหลายปี ซึ่งไม่ทันต่ออายุตลาดยุคฟอสซิล ดังนั้น “ผู้ซื้อรายเดียวที่สมเหตุสมผล” ของกัมพูชาก็คือประเทศไทย อำนาจการกำหนดราคาและแบ่งปันผลประโยชน์จึงอยู่ในมือไทยโดยสมบูรณ์

10) ยุทธศาสตร์ 6 เสาหลักเพื่อชัยชนะของสมุทรทานุภาพไทย

เพื่อให้ประเทศไทยสามารถรักษาอธิปไตยเหนือดินแดน ปกป้องผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจ และดำรงความเป็นผู้นำในอาเซียน

ผู้เขียนเสนอ กรอบยุทธศาสตร์ 6 เสาหลัก (6-Pillar Winning Strategy) ดังนี้:

(1) ยุทธศาสตร์แยกส่วนกระบวนการ (The Decoupling Strategy) - ไทยต้องเป็นผู้นำในการเสนอกรอบการเจรจาใหม่ โดย “แยก” การเจรจาปักปันเขตแดนออกจากสนธิสัญญาพัฒนาร่วม (JDA) จัดทำข้อตกลงจำกัดเวลาเฉพาะกิจในการขุดเจาะทรัพยากร โดยระบุข้อสงวนสิทธิ (Saving Clause)ไว้อย่างชัดเจนว่า “ผลผลิตจาก JDA จะไม่มีผลกระทบต่อสิทธิทางอธิปไตยของทั้งสองชาติในอนาคต”

(2) ยุทธศาสตร์รุกทางเทคนิคในเวที UNCLOS (Legal & Technical Offensive) - ไทยต้องไม่ตั้งรับกระบวนการประนีประนอม แต่ต้องใช้เป็นเวทีระดับโลกในการทำลายความชอบธรรมของเส้นอ้างสิทธิปี 1972 ของกัมพูชา โดยส่งทีมผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายทะเลและอุทกศาสตร์ไปตีแผ่ว่าการลากเส้นผ่าเกาะกูดของไทยเป็นการละเมิดกฎหมายระหว่างประเทศอย่างสิ้นเชิง เพื่อผลักดันให้ผลรายงานของคณะกรรมการเป็นประโยชน์ต่อข้ออ้างสิทธิของไทย

(3) ยุทธศาสตร์ภูมิรัฐศาสตร์และการเชื่อมโยงอาเซียน (Geopolitical Balancing) - สกัดกั้นการแทรกแซงจากมหาอำนาจนอกภูมิภาค โดยดึงข้อพิพาทนี้เข้าสู่กลไกศูนย์กลางของอาเซียน (ASEAN Centrality) ไทยควรนำเสนอโครงการ JDA ให้เป็นโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานของภูมิภาค เชื่อมต่อเข้ากับเครือข่ายสายส่งพลังงานอาเซียน (ASEAN Power Grid) การสร้างส่วนได้ส่วนเสียให้เพื่อนบ้าน จะเป็นเกราะป้องกันการเข้ามาแทรกแซงของจีนและสหรัฐฯ อย่างเป็นรูปธรรม

(4) ยุทธศาสตร์ความมั่นคงจากฉันทามติภายใน (Domestic Consensus) - ต้องสื่อสารสาธารณะอย่างโปร่งใสให้ประชาชนเข้าใจถึงความแตกต่างระหว่าง “การแบ่งปันผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจ” (JDA) กับ “การสูญเสียอธิปไตย” การผนึกกำลังภายในชาติจะปิดโอกาสไม่ให้กัมพูชาใช้กระแสการเมืองไทยมาเป็นแต้มต่อในการเจรจา

(5) ยุทธศาสตร์ศูนย์กลางพลังงาน (Energy Hub Dictation) - ไทยต้องใช้ความเป็นต่อด้านโครงสร้างพื้นฐาน (โรงแยกก๊าซ ท่อส่ง ตลาดบริโภค) เสนอข้อเสนอเชิงพาณิชย์ที่ปฏิเสธไม่ได้ให้กับกัมพูชา โดยให้กัมพูชาใช้ระบบนิเวศอุตสาหกรรมของไทยในราคาที่เหมาะสม แลกกับการที่กัมพูชายอมรับแนวเส้นมัธยะในการปักปันเขตแดน หรือยอมรับสัดส่วนการแบ่งปันผลประโยชน์ในเขต JDAที่ไทยเป็นผู้นำ

(6) ยุทธศาสตร์การทูตเชิงสถาบัน (Institutional Diplomacy) - ไทยต้องเร่งสร้างองค์ความรู้และส่งเสริมบุคลากรไทยให้เข้าไปมีบทบาทในสถาบันด้านกฎหมายระหว่างประเทศองค์การทางทะเลระหว่างประเทศ (IMO) และโครงสร้างกลไกธรรมาภิบาลทางทะเลของโลก เพื่อสร้างอำนาจละมุน (Soft Power) ทางวิชาการ ซึ่งจะเป็นแรงหนุนทางการเมืองอย่างไม่เป็นทางการ เมื่อถึงคราวต้องตัดสินข้อพิพาทระดับชาติ

4. เห็นว่า ดร.ปิติ ศรีแสงนาม มีข้อเสนอแนะที่น่าสนใจ

และเชื่อว่า ขณะนี้ รัฐบาลไทยกำลังเดินตามแนวทางนี้ เพื่อประโยชน์สูงสุดแก่ประเทศชาติ

สารส้ม