นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีไทย กับ ฮุน มาเนตนายกรัฐมนตรีกัมพูชาได้รับเชิญไปร่วมงานประชุมปัญญาประดิษฐ์โลก (WAIC 2026) ในเวลาเดียวกัน ทำให้หลายคนเกิดคำถามว่าจีนซึ่งเป็นพี่ใหญ่แห่งเอเชีย เชิญคู่ขัดแย้งอาเซียนไปปรับเข้ากันหรือไม่

โฆษกรัฐบาลแถลงว่านายอนุทินเยือนจีนอย่างเป็นทางการ ตามคำเชิญของ นายหลี่ เฉียง นายกรัฐมนตรีสาธารณรัฐประชาชนจีน และมีภารกิจหลักคือการหารือระดับทวิภาคีกับประธานาธิบดี สี จิ้นผิง และการเข้าร่วมประชุมปัญญาประดิษฐ์โลก (WAIC 2026)

ยังไม่มีข้อมูลว่า ฮุน มาเนต จะทวิภาคีกับประธานาธิบดีสี จิ้นผิง หรือไม่ แต่หากมองจากท่าทีของจีนที่ใช้พิธีการทูตอย่างระมัดระวังในระหว่างสงครามภูมิรัฐศาสตร์ เชื่อว่าประธานาธิบดีสีจะต้อนรับนายกรัฐมนตรีไทยกับกัมพูชาในฐานะต่างกัน คือ จีนทวิภาคีกับไทยในฐานะมิตรประเทศที่มีความเข้าใจต่อสถานการณ์โลกปัจจุบันร่วมกัน

และคาดว่าจีน จะปฏิบัติต่อกัมพูชาดังพันธมิตรใกล้ชิดชนิดที่เหมือนเด็กในบ้านที่เลี้ยงดูมานาน ที่เจ้าของบ้านตักเตือนสั่งสอนได้โดยไม่เกรงใจ

จีนปฏิบัติต่อกัมพูชาอย่างไร ให้สังเกตตอนที่ สมเด็จ ฮุนเซน เยือนจีนเมื่อหนึ่งเดือนก่อนหน้า ภาษากายตอนที่ประธานาธิบดี สี จับมือกับ ฮุนเซน บอกได้ชัดเจนว่า จีนปฏิบัติต่อผู้มีอำนาจสูงสุดของกัมพูชาเหมือนเรียกเด็กในบ้านคนหนึ่งมาสั่งงาน ส่วนประธานาธิบดีสี เตือนสติ หรือปราม ฮุนเซน อย่างไรมีแต่ผู้ใหญ่กับเด็กในบ้านเท่านั้นที่รู้กัน

ตามข้อมูลจากหลายแหล่งหลุดออกมา ระบุแต่เพียงว่า จีนไม่ให้รหัสปลดล็อกเพื่อใช้งานระบบอาวุธนำวิถีและระบบป้องกันภัยทางอากาศระยะไกลแก่กัมพูชา ได้แก่ ระบบจรวดหลายลำกล้อง PHL-03 ระยะยิงไกลถึง 130 กิโลเมตรและระบบป้องกันภัยทางอากาศ KS-1C

จีนปฏิเสธคำขอของ ฮุนเซน เพราะสาเหตุใดมีแต่ลูกพี่ใหญ่กับเด็กในบ้านเท่านั้นที่เข้าใจกัน

โดยธรรมชาติจีนจะไม่แพร่งพรายความมั่นคงต่อสาธารณะ ดังที่สื่อหลายสำนัก ระบุว่า จีนสนับสนุนอาวุธและภาพดาวเทียมเรียลไทม์ให้อิหร่านสู้รบกับสหรัฐ ซึ่งจีนปฏิเสธตลอดมา แม้แต่ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ขอร้องต่อหน้าให้จีนระงับส่งอาวุธให้อิหร่าน ประธานาธิบดีสี จิ้นผิงตอบว่าจีนสนับสนุนอิหร่านด้านเทคโนโลยีเท่านั้น ส่วนอาวุธนั้นอิหร่านเขาผลิตใช้เอง

วันที่ 14 กรกฎาคม ไมค์ วอลซ์ ทูตสหรัฐประจำสหประชาชาติ กล่าวว่า จีนไม่พยายามมากพอหยุดยั้งการหลั่งไหลของสินค้าให้อิหร่าน และ ฮูตีที่อาจไม่ใช่สินค้าทึ่พลเรือนใช้ ทูตจีนปฏิเสธข้อกล่าวหาและประณามสหรัฐว่า กำลังลากพันธมิตรในตะวันออกกลางเข้าสู่สงครามหายนะ

ทั้งจีนและสหรัฐโจมตีกันไปมาแต่ไม่มีใครพูดถึงเรื่องที่อดีตซีไอเอ ระบุว่า จีนได้ให้รหัสนิวเคลียร์อิหร่านหลังจากปะทะกับสหรัฐรอบใหม่ ซึ่งในความเป็นจริงไม่น่าเป็นไปได้ที่จีนให้รหัสนิวเคลียร์อิหร่าน

อย่างไรก็ดี หากพิเคราะห์จากข่าวที่ออกมาจากหลายแหล่ง อนุมานได้ว่า อิหร่านน่าจะมีหัวรบนิวเคลียร์ไว้ในครอบครองแล้ว สปุกนิค สื่อรัสเซียรายงานว่า ซีไอเอรายงานทำเนียบข่าวว่าอิหร่าน มีหัวรบนิวเคลียร์ไว้ในครอบครองแล้ว

ดมิทรี เมดเวเดฟ รองประธานสภาความมั่นคงรัสเซียกล่าวกับสปุกนิคว่า “อิหร่านมีฮอร์มุซ เป็นอาวุธร้ายแรงกว่านิเคลียร์ที่สามารถทำลายเศรษฐกิจอเมริกาได้ แต่หากจำเป็นอิหร่านอาจนำสิ่งที่มีออกมาใช้” ซึ่งนักวิเคราะห์กล่าวว่า “สิ่งที่มีออกมาใช้” เมดเวเดฟหมายถึงหัวรบนิวเคลียร์

ในขณะที่มีการพูดกันว่าอิหร่าน มีนิวเคลียร์หรือไม่ วันที่ 13 กรกฎาคม รัสเซียได้ส่งเครื่องบิน Tu-214PU ซึ่งเป็นเครื่องบินควบคุมและสั่งการทางอากาศ ไปยัง อิหร่าน การเคลื่อนไหวครั้งนี้เกิดขึ้นท่ามกลางสัญญาณบ่งชี้ว่าความตึงเครียดระหว่างวอชิงตันและเตหะรานกำลังเพิ่มสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว

เครื่องบิน Tu-214PU ซึ่งมักถูกขนานนามว่า “เครื่องบินวันสิ้นโลก” เป็นเครื่องบินโดยสาร Tupolev Tu-214 ที่ได้รับการดัดแปลงเป็นพิเศษสำหรับกองบินยุทธศาสตร์ของรัสเซีย

ศูนย์ติดตามอากาศยานระบุว่า “เครื่องบินวันสิ้นโลก”ลงจอดในเตหะรานไม่นานก็บินต่อไปปักกิ่ง ถึงแม้นรัสเซียและอิหร่านไม่ได้ชี้แจงว่า “เครื่องบินวันสิ้นโลกมีภารกิจใดผู้สังเกตการณ์สงครามระบุว่า รัสเซีย จีน อิหร่านประสานงานกันอย่างจริงจังในภารกิจสำคัญเปลี่ยนโฉมหน้าตะวันออกกลาง

นักวิเคราะห์สงคราม ระบุว่า สหรัฐตระหนักถึงภัยอันตรายจากการร่วมมือของรัสเซีย จีน และอิหร่าน สหรัฐจึงผลักดันให้พันธมิตรในอ่าวอาหรับกลับมาเป็นคู่ขัดแย้งโดยตรงกับอิหร่าน

นักวิเคราะห์มองว่า ที่สหรัฐลงนามเอ็มโอยูกับอิหร่าน ว่าด้วยการหยุดยิง 60 วันเพื่อเจรจาสันติภาพถาวรนั้น วอชิงตันรู้ล่วงหน้าว่าสันติภาพถาวรกับอิหร่านไม่มีวันเป็นไปได้ แต่สหรัฐใช้การหยุดยิงเพื่อเจรจา เป็นเวลาบริหารจัดการความขัดแย้งทางการเมืองในบ้าน

เมื่อพบว่าเอ็มโอยูที่ลงนามไปนั้นมันทำให้ความขัดแย้งภายในเลวร้ายลงไปเพราะฝ่ายค้านและคนอเมริกันประณามว่า “ทรัมป์จำนนต่ออิหร่าน” ลงนามในความเข้าใจร่วมกันเหมือนวอชิงตันแพ้สงคราม ที่ต้องชดใช้เงินให้อิหร่านเป็นค่าปฏิกรรมสงคราม

ในเบื้องต้นสหรัฐให้อิสราเอลแสดงบทขัดขวางการเจรจาสันติภาพ โดยการทิ้งระเบิดถล่มทำลายตอนใต้เลบานอน และเตหะรานรู้ทันหยุดการเจรจา ทรัมป์ ทำเป็นโกรธเนทันยาฮู นายกรัฐมนตรีอิสราเอล ขอให้อิหร่านกลับสู่โต๊ะเจรจาอีกครั้ง

จนกระทั่งสองฝ่ายได้ลงนามในเอ็มโอยูกันเมื่อวันที่ 17 มิถุนายน และต่อมาสหรัฐกับอิหร่านเจรจาสันติภาพกันอย่างทุลักทุเลในสวิตเซอร์แลนด์เมื่อวันที่ 21 มิถุนายนหลังจากนั้นทรัมป์พล่ามขู่โจมตีอิหร่านรายวัน ทำให้ความขัดแย้งคุกรุ่นขึ้นมาอีก

วันที่ 25 มิถุนายน เครื่องบินรบสหรัฐเปิดฉากโจมตีเมืองทางใต้ของอิหร่านหลายระลอกโดยกองบัญชาการกลางสหรัฐ (Centcom) แถลงว่าเป็นการตอบโต้อิหร่านที่ละเมิดข้อตกลงหยุดยิง เพราะกองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิสลามแห่งอิหร่านหรือ IRGC ยิงเรือสินค้าสิงคโปร์เสียหาย

เป็นที่น่าสังเกตว่า ตั้งแต่เกิดสงคราม เรือสิงคโปร์ไม่เคยเข้าใกล้ช่องแคบฮอร์มุซ สิงคโปร์เคยรับน้ำมันจากเรือติดธงชาติไทย 300,000 บาร์เรล โดยอ้างว่าเช่าเรือร่วมกับโรงกลั่นน้ำมันไทย

จู่ๆ วันที่ 25 มิถุนายน เรือสินค้าสิงคโปร์พยายามผ่านช่องแคบฮอร์มุซในเส้นทางใกล้ประเทศโอมานโดยที่กองทัพเรือสหรัฐรับประกันความปล่อยภัยให้

IRGC ระบุว่า ปฏิบัติตามเอ็มโอยูข้อที่ 5 ที่ให้อิหร่านบริหารจัดการช่องแคบฮอร์มุซ โดยไม่เก็บค่าผ่านทาง 60 วัน และ IRGC แจ้งให้เรือทุกลำผ่านร่องน้ำตามเส้นทางใกล้ชายฝั่งอิหร่านเท่านั้น เรือที่ฝ่าฝืนจะตกเป็นเป้าหมายทำลาย

สหรัฐถือว่าสิงคโปร์เป็นพันธมิตรใกล้ชิดที่สุดในอาเซียน กองเรือสหรัฐเลยสั่งให้เรือสิงคโปร์ให้ล่องเรือออกมา คือถ้าผ่านไปก็ได้ใจสิงคโปร์มากขึ้น ถ้าถูกยิงก็ใช้เป็นข้ออ้างโจมตีอิหร่านโดยกล่าวหาว่าละเมิดข้อตกลงหยุดยิง

และสิ่งที่น่าสนใจกว่านั้น คือการปะทะกันหลังจากลงนามเอ็มโอยู ล้วนเกิดจากข้ออ้างว่าอิหร่านโจมตีเรือ 5 ลำซึ่งทั้งหมดเป็นพันธมิตรใกล้ชิดสหรัฐ รวมทั้งเรือสิงคโปร์1 ลำ ยูเออี 2 ลำ และเรือ 1 ลำ ของกาตาร์ มีรายงานที่ยังไม่ยืนยันอีกหนึ่งลำเป็นเรือน้ำมันของซาอุดีอาระเบีย

จึงทำให้เชื่อได้ว่า สหรัฐใช้เรือพันธมิตรเป็นเหยื่อล่อต่อเชื้อสงคราม เพราะนอกจากสร้างความโกรธแค้นให้ผู้เสียหายแล้วสหรัฐยังได้สร้างศัตรูใหม่ให้อิหร่าน

ในห้วงเวลา 20 วันแรกสงครามซาอุดีอาระเบีย พันธมิตรสำคัญที่สุดของสหรัฐในกลุ่มความร่วมมืออ่าวอาหรับ (GCC) ตระหนักถึงภัยอันตรายที่มีฐานทัพสหรัฐอยู่ในบ้าน ซาอุดีอาระเบียพยายามวางระยะห่างจากสหรัฐและหันไปทอดไมตรีรอบใหม่ต่ออิหร่าน โดยการห้ามกองทัพสหรัฐใช้สนามบินในประเทศโจมตีอิหร่าน

กาตาร์ กับโอมาน ก็ปรับท่าทีต่ออิหร่าน เช่นเดียวกันซาอุดีอาระเบีย กาตาร์ กับโอมาน อาสาเป็นผู้อำนวยความสะดวกและเป็นคนกลางในการเจรจาสันติภาพร่วมกับปากีสถาน

GCC 6 ประเทศ ได้แก่ กาตาร์ บาห์เรน คูเวต ซาอุดีอาระเบีย ยูเออี และโอมาน ในจำนวนนี้ซาอุดีอาระเบีย กาตาร์ และโอมาน หันไปมีท่าทีเป็นญาติดีกับอิหร่านมากขึ้น

สหรัฐอเมริกาเมื่อพบว่า พันธมิตรสำคัญพากันตีตัวออกห่าง จึงสร้างสถานการณ์ให้ IRGC ยิงเรือและท่าเรือพันธมิตร เพื่อให้ประเทศในอ่าวอาหรับที่เป็นกลางกลับมาขัดแย้งกับอิหร่านรอบใหม่

อิหร่านซึ่งรู้ทันแผนการของสหรัฐจึงใช้ขีปนาวุธและโดรนโจมตีทำลายฐานทัพและผลประโยชน์ของสหรัฐในประเทศคูเวต บาห์เรน ยูเออี จอร์แดน และ อิรัก

จีนกับรัสเซียซึ่งเป็นหลังพิงให้อิหร่านตระหนักว่า สงครามอาจขยายวงออกนอกตะวันออกกลาง จึงพยายามดึงรั้งปากีสถาน ตุรกี อียิปต์ไว้ในฝ่ายอิหร่านหรือไม่ก็พยายามทำให้ประเทศเหล่านี้เป็นกลาง

สำหรับพันธมิตรของคู่สงครามที่อยู่ไกลออกไปจากตะวันออกกลาง จีน รัสเซีย และสหรัฐ ต่างก็พยายามรักษาพันธมิตรของตนเอาไว้ ในอาเซียน 11 ประเทศเป็นที่ชัดเจนว่าสิงคโปร์ ฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย และติมอร์ เลสเต เป็นพันธมิตรใกล้ชิดไปทางสหรัฐอเมริกา

กลุ่มสมาชิกอาเซียนในสุวรรณภูมิ กัมพูชา สปป.ลาว และพม่า เป็นพันธมิตรใกล้ชิดที่ร่วมอนาคตกับจีน ส่วนประเทศไทยเข้าได้กับทุกฝ่าย

ตั้งแต่เกิดสงครามสหรัฐและอิสราเอลกับอิหร่าน ประเทศไทยเดินทางไปกระชับความสัมพันธ์กับซาอุดีอาระเบีย และโอมาน รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีต่างประเทศของไทย นายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว ได้พบปะหารือกับนายอับบาส อารักชี รัฐมนตรีต่างประเทศอิหร่านถึงสองครั้ง นายกรัฐมนตรีไทยเคยเดินทางไปประชุม Forum อาเซียนในประเทศรัสเซีย

ไทยจัดประชุมรัฐมนตรีต่างประเทศอาเซียนไม่เป็นทางการเพื่อถกปัญหาความขัดแย้งพม่า เมื่อวันที่ 12กรกฎาคม กัมพูชาประเทศเดียวไม่มาร่วมประชุมในกรุงเทพฯ

จีนซึ่งเป็นพี่ใหญ่ในเอเชียที่สนับสนุนอิหร่านในการทำสงครามกับสหรัฐอเมริกา และจีนเองกำลังเผชิญหน้ากับผู้ฝักใฝ่สหรัฐในความขัดแย้งทะเลจีนใต้ที่อาจเป็นสงครามใหญ่ระหว่างสหรัฐกับจีน

จีนย่อมเข้าใจในสถานะของประเทศไทยที่วางตัวเป็นกลางระหว่างสงครามสหรัฐกับอิหร่าน ประธานาธิบดีสี จิ้นผิง จึงให้ความสำคัญกับอาคันตุกะคือ นายกรัฐมนตรีไทยมากกว่าเด็กในบ้าน

สุทิน วรรณบวร