สัปดาห์ที่แล้ว มีการจัดงาน มอสโก อินเตอร์เนชั่นแนล ฟิล์ม เฟสติวัล ครั้งที่ 46 ที่กรุงมอสโก ขอเรียกสั้นๆ ว่า “เทศกาลหนังมอสโก” เทศกาลนี้จัดครั้งแรกในปี 1935 เป็นเทศกาลเก่าแก่ที่สุดอันดับ 2 รองจากเทศกาลหนังเวนิส ผู้กำกับหนังยิ่งใหญ่หลายคนก็เคยได้รางวัลจากที่นี่ เช่น เฟเดอริโคเฟลลินี่, อากิระ คุโรซาว่า, นอร์แมน จูวิสัน,สแตนลี่ย์ คราเมอร์ ฯลฯ

ยิ่งช่วงหลังจากการล่มสลายและแตกตัวของสหภาพโซเวียตในปี 1991 เทศกาลหนังมอสโกกลายเป็นหนึ่งในเทศกาลหนังชั้นนำของโลก มีคนดังๆ มากมายไปร่วมงานเสมอมา อย่าง โรเบิร์ตเดอ นิโร, จาง อี้โหมว, เควนติน ตาแรนติโน, แบรด พิทท์, ฌอน เพนน์, ทิม เบอร์ตัน ฯลฯ

แต่หลังจากปฏิบัติการพิเศษทางทหารที่รัสเซียมีต่อยูเครนในเดือนกุมภาพันธ์ ปี 2022 ประเทศต่างๆ โดยการชี้นำของสหรัฐอเมริกา (ซึ่งอยู่ภายใต้การครอบงำของกลุ่มทุนยิวอีกที) ก็แซงก์ชั่นรัสเซียในด้านต่างๆ อย่างครอบคลุม ทำให้เทศกาลหนังมอสโกเจอปัญหาด้วย มีภาพยนตร์และบุคคลจากประเทศต่างๆ ไปร่วมงานน้อยลง โดยเฉพาะจากปัญหาเรื่องวีซ่าและการขนส่ง

แต่เทศกาลก็ยังจัดต่อเนื่อง และกลับมาจัดอย่างยิ่งใหญ่ในปีนี้ ซึ่งมีประเทศส่งภาพยนตร์เข้าร่วมมากถึง 50 ประเทศ รวมภาพยนตร์และซีรี่ส์โทรทัศน์ที่เข้าร่วมเทศกาลทั้งหมด 240 เรื่อง

หลังจากรัสเซียบุกยูเครน ชาติตะวันตกก็พากันปฏิบัติตามมาตรการลงโทษรัสเซียโดยการนำของอเมริกาอย่างว่าง่าย เป็นการลงโทษด้วยข้อจำกัดทางการเงินและการค้าที่เข้มข้นที่สุดในประวัติศาสตร์ แต่ความพยายามลงโทษรัสเซียด้วยการแซงก์ชั่น ไม่ได้เกิดเฉพาะการค้าและการเงิน ยังลามไปอย่างน่าเกลียดถึงกิจกรรมที่เป็นที่ยอมรับของมนุษยชาติ

ด้วยมาตรฐานที่ไม่เหมือนกัน รัสเซียและเบลารุสถูกแบนไม่ให้เข้าแข่งฟุตบอลโลก 2022 และฟุตบอลยุโรป 2024 และกีฬาระดับนานาชาติอีกหลายประเภท ขณะที่คู่กรณีคือยูเครน หรือประเทศที่ส่งทหารไปช่วยรบในยูเครน สามารถเข้าแข่งได้ตามปกติ

ในการแข่งขันประกวดร้องเพลงและแต่งเพลงที่มีตำนานมายาวนานอย่าง ยูโรวิชั่นซองส์ คอนเทสต์ มีหลายเสียงเรียกร้องให้ประกาศห้ามอิสราเอลส่งศิลปินเข้าแข่งขันในปี 2024 จากสาเหตุที่ส่งกองทหารบุกเข้าไปเข่นฆ่าชาวปาเลสไตน์ในฉนวนกาซาตายไปกว่า 30,000 คน แต่กรรมการก็อนุญาตให้อิสราเอลเข้าร่วมประกวดได้ ขณะที่รัสเซียยังคงถูกแบนอยู่ในปีนี้

แม้จะถูกบีบคั้นด้วยมาตรการต่างๆ นานา แต่สิ่งที่ปรากฏอยู่ตอนนี้คือ รัสเซียยังโอเคอยู่ถึงจะมีค่าเสียหายจากการทำสงครามไม่น้อยก็ตาม แต่เศรษฐกิจรัสเซียเติบโตขึ้นอย่างมั่นคง

ระยะแรกของมาตรการแซงก์ชั่นที่โหมมาเป็นพายุ รัสเซียไม่สามารถซื้อวัตถุดิบสำหรับเครื่องมือและอุปกรณ์เทคโนโลยีสมัยใหม่จากตะวันตกเพื่อทำโดรน, อุปกรณ์ป้องกันการโจมตี, ชิปคอมพิวเตอร์ ฯลฯ แต่ทุกวันนี้ก็มีผู้ขายเจ้าอื่นพร้อมจะเสนอสนองให้ด้วยความยินดี

การขายน้ำมันและแก๊สของรัสเซียยังคงแข็งแกร่ง แม้มีความพยายามจะหยุดยั้งไม่ให้เกิดการซื้อขาย เจ้าหน้าที่ระดับสูงของรัสเซียบอกว่า พวกเขามีเงินอีกมากที่จะใช้จ่ายในการทำสงคราม

ตอนหนึ่งในบทความชิ้นหนึ่งของ นิวยอร์ก ไทม์ส เขียนประมาณว่า ความแข็งแกร่งที่ยังดำเนินต่อไปของรัสเซีย นับเป็นผลลัพธ์ที่ต้อยต่ำของอเมริกาและพันธมิตร ชาติเหล่านี้ครอบครองมากกว่าครึ่งหนึ่งของเศรษฐกิจโลก และพยายามใช้อิทธิพลทางการค้าและการเงินเป็นอาวุธที่จะทำให้รัสเซียอ่อนแอหวังว่าจะทำให้ประธานาธิบดี วลาดีมีร์ ปูตินดูเป็นคนเลวที่สังคมโลกรังเกียจ และอาจจะทำให้รัสเซียยอมถอนตัวจากสงครามในยูเครน

แต่ความสำเร็จก็ดูเหมือนจะยังห่างไกลตราบใดที่รัสเซียยังเป็นเจ้าของพลังงานมหาศาล ขณะที่เศรษฐกิจของอเมริกาและพันธมิตรกำลังดิ่งลงไปเรื่อยๆ

สิ่งที่น่าสนใจคือ ไม่ใช่เฉพาะประเทศที่มีสัมพันธ์อันดีกับรัสเซีย อย่าง จีน, แอฟริกาใต้หรือ อิหร่าน ที่ส่งผลงานเข้าร่วมเทศกาลหนังมอสโก แต่ประเทศที่อยู่ใต้อาณัติของอเมริกาและนาโตก็ยังมีผลงานในเทศกาลครั้งนี้ เช่น ญี่ปุ่น, เยอรมนี, ฝรั่งเศส, สเปน, ไอซ์แลนด์ กระทั่งเด็กในคาถาอย่าง แคนาดา

ในแง่มุมหนึ่ง สำหรับคนที่สนับสนุนเสรีภาพทางความคิด ความสำเร็จในการจัดเทศกาลหนังมอสโกครั้งนี้ เป็นอีกครั้งที่พิสูจน์ว่า วัฒนธรรมและศิลปะควรอยู่นอกการกำหนดของการเมือง แต่อีกแง่มุมหนึ่ง อาจสะท้อนให้เห็นว่า อิทธิพลของสหรัฐอเมริกาที่ทำตัวเป็นขาใหญ่ในทุกวงการ กำลังเสื่อมถอยลงเช่นกัน

ทิวา สาระจูฑะ