โรคมดลูกอักเสบเป็นโรคที่พบได้บ่อยในสุนัขและแมวเพศเมีย โดยเฉพาะในสัตว์ที่ยังไม่ได้ทำหมัน และมีอายุตั้งแต่ 5–6 ปีขึ้นไป โรคนี้เกิดจากการทำงานของฮอร์โมนเพศที่เปลี่ยนแปลงไปตามรอบสัด ร่วมกับการติดเชื้อแบคทีเรียที่เข้าสู่มดลูก ในช่วงที่ปากมดลูกเปิดโดยเฉพาะช่วงที่สัตว์มีอาการเป็นสัด ขบวนการดังกล่าวทำให้เกิดการสะสมของหนองในมดลูก ซึ่งอาจลุกลามจนส่งผลต่อระบบต่าง ๆ ทั่วร่างกาย

ในสุนัขและแมว โรคนี้แบ่งออกได้เป็น 2 แบบ คือ แบบเปิด ซึ่งจะเห็นหนองไหลออกจากช่องคลอด และแบบปิด ซึ่งปากมดลูกปิดแน่น ทำให้ไม่มีสิ่งคัดหลั่งไหลออกมาให้สังเกตเห็น การดำเนินของโรคแบบปิดจึงมักเงียบและรุนแรงกว่า

อาการที่เจ้าของสัตว์อาจสังเกตเห็น ได้แก่ เบื่ออาหาร ซึม อาเจียน ดื่มน้ำมาก ปัสสาวะบ่อย หรือท้องโต สัตว์บางตัวอาจมีไข้สูง หรือในรายที่รุนแรง อาจพบไตวายและติดเชื้อในกระแสเลือด หากไม่ได้รับการตรวจและรักษาอย่างทันท่วงทีอาจอันตรายถึงชีวิต

การวินิจฉัยโรคจำเป็นต้องใช้ทั้งการซักประวัติ ตรวจร่างกาย การอัลตราซาวด์ช่องท้อง เพื่อดูของเหลวในมดลูก และการตรวจเลือดเพื่อดูสภาพร่างกายโดยรวม การรักษาที่ได้ผลดีที่สุดคือการผ่าตัดนำมดลูกออก ควบคู่กับการทำหมัน ซึ่งสามารถหยุดการลุกลามของโรคได้อย่างถาวร ส่วนการรักษาด้วยยาอาจใช้ได้ในบางกรณีที่สัตว์ยังแข็งแรง และมดลูกยังเปิดที่หนองจะยังระบายออกได้ แต่ต้องติดตามผลอย่างใกล้ชิด บางครั้งสัตว์อาจต้องได้รับการดูแลภายในสถานพยาบาลจนกว่าจะมีอาการดีขึ้น

วิธีป้องกันที่ดีที่สุดคือการทำหมัน ให้สัตว์เมื่อถึงวัยที่เหมาะสม นอกจากจะลดความเสี่ยงของโรคมดลูกอักเสบได้อย่างมาก ยังช่วยลดปัญหาการตั้งท้องที่ไม่พึงประสงค์ ช่วยควบคุมประชากรสัตว์ และป้องกันโรคอื่นที่เกี่ยวข้อง เช่น เนื้องอกในเต้านม

เพียงมอบความใส่ใจให้สัตว์ แล้วหมั่นสังเกตความผิดปกติต่าง ๆ ก็จะช่วยยืดอายุสัตว์เลี้ยงที่คุณรักได้ 

ผศ.สพ.ญ. ดร. ชื่นสุมน ลิ้มมานนท์ อาจารย์ประจำภาควิชาเวชศาสตร์คลินิกสัตว์เลี้ยง คณะสัตวแพทยศาสตร์ หัวหน้าศูนย์ระบบสืบพันธุ์ โรงพยาบาลสัตว์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บางเขน